عاشیق گزه‌ر ائله باغلی

شاهسون موسیقی‌سی حاقدا عاشیق رمضانی «گونش» ایله موصاحیبه

شاهسون ائلی صفوی حکومتی‌نین اورتالاریندان یعنی قیزیل‌باش‌لار داغیلدیقدان سونرا ایرانین سیاسی و فرهنگی ساحه‌لرینده بؤیوک رول اوینامیشدیر. بو ائل صفوی دؤنمی شاه عباس زامانیندان بری قاجارین زاوالینا قدر موغان، عراق و مرکزی ایراندا کوچ قون حالیندا یاشاییب‌دیر. ایندی تانیدیغیمیز مرکزی ایران شاهسون‌لری ایندی بوئین زهرا، ساوه، گازیران، رودبار تفرش و کرجین و تهرانین اطراف شهرجیک‌لرینده و اؤزلجه قوم شهرینده یاشاییرلار. بو ائلین عاشیقلاری ایل‌لر بویو خالق ایچینده قورولان توی ـ دویون شنلیکلری و ها بئله مذهبی شنلیکلرده الده ساز، دیلده ماهنی تورک ائلی‌نین عنعنه‌لرینی دیلینی و فولکلورونو یاییب، قورویوبلار. بو عاشیقلار بوندان علاوه تورک دونیاسیندا سؤیله‌نن دستانلار، شعرلر و دستانلاردا دئییلن ایناملاری ایندی‌یه کیمی ائل ایچینده یاشاتماغا موفق اولموشلار. شاهسون ائلی‌ده باشقا ائل‌لر کیمی یاناشی و قونشو ائل‌لردن ائتگی آلیب ائتگی بوراخماغا و ها بئله کولتوره‌ل (فرهنگی) ایلیشگی و رابطه‌لر مجبوریتنده ایمیش. اونا گؤره‌ده بو ائلین عاشیقلاری چوخلو شاهسون اولمایان ائل‌لرین ایچینده اؤزه‌لجه همدان، اراک و خلج ... تورکلری‌نین‌ده تویلارینا قاتیلیب و دستان سؤیله‌ییب ساز چالیبلار. باشقا ائللرین عاشیقلاریدا بو ائلین آراسیندا تانینیب و ساز ـ چؤگور چالماغا آدلیم‌لانیب‌لار. آنجاق اؤنملی بودور کی هر عاشیق شاهسون ایچینه گلسه شاهسون ماهنی‌لارین و شاهسون هاوالارین اوخومالیدیر. بو عاشیقلاردان بیریسی عاشیق مسیح‌الله رضائی‌دیر کی شاهسون ائلیندن اولمایاراق بو ائلین ایچینده شاهسون چؤگورون چالیب و شاهسون هاوالارین اوخویوبدور. ایندی دونیادا عاشیق ادبیاتی حاققیندا چالیشانلار شاهسون عاشیقلارین قوم ساوه عاشیق موحیطی ایچینده یئرلشدیریرلر. بو موحیطین اساس عنصرلاری 1. چؤگور 2. تیلیم خانین شعرلری و دستانلاری 3. شاهسون هاوالاری،  ساییلیرلار.

بو اوچ عنصری  قیساجا بئله آچیقلاماق اولار:

1.  چؤگور: چؤگور آدیلا تانیدیغیمیز ساز آذربایجان عاشیقلارینین سازیندان بیر آز فرقلی‌دیر. بو سازین سسی بم و اوندا چالینان هاوالار آرتیق محزون اولار. بو سازین کؤکو و ها بئله پرده‌لریده آذربایجان سازیلا آزجا فرقلی‌دیر.

2.  تیلیم خان: تیلیم خان (1209‌ـ‌1141) یازیب یاراتمیش و مرکزی ایرانین ان‌بؤیوک شاعیری ساییلیر. بو شاعیرین 700 حدودوندا الیمیزه چاتدیقی شعرلرینین بیر نئچه‌سی‌نی بو ماحالین عاشیقلاری توی ـ دویونلرده اوخویارلار و تئلیم خانین اؤز حیاتی‌دا بیر دستان کیمی اولاراق و اونون مهری خانیما عاشیق اولدوغو و بو عشقین ماجرالاری اصلی‌ـ‌کرم، غریب‌ـ‌ شاه صنم دستانی کیمی عایشقلار طرفیندن سؤیله‌نر.

3.  شاهسون هاوالاری: شاهسون هاوالاری دئدیگیمیز تقریبا ایگیرمی‌یه یاخین اؤزه‌ل هاوالاردیر کی آذربایجان عاشیق هاوالاریندان فرقلی‌دیر. شاهسون عاشیقلاری آذربایجان و تورکیه هاوالاری ایله یاناشی اوز هاوالارین داها آرتیق منیمسه‌ییب‌لر. بو هاوالاردان کلکوkələku / دوه زنگیDəvə Zəngi  یارجانلی Yarcanlı / کؤچ هاواسی  Koç Havası و ... آد آپارماق اولار. شاهسون‌لرین بو هاوالارلار یاناشی چئشیدلی تیرینگه‌لریده واردیر. بو تیرینگه‌لرده‌ن لئیلانا Leylana و قاراخان QaraXan تیرینگه‌سیینه اشاره ائتمک اولار. قاراخان تیرینگه‌سی تورکیه‌ده سؤیله‌نیلن کؤچری تیرینگه‌سی ایله بیر هاوادیلار و تورکیه موزیک آراشدیجیلارا قاراخان هاواسین ائشیتدیگدن سونرا آرتیق تعجب ائتمیشدیلر. ایران تورک یازارلار، شاعیرلر و عاشیقلاری حاقدا ایل‌لرجه تحقیق ائده‌ن حؤرمتلی آکادمسین دوکتور علی قافقازیالی شاهسون شعری حاقدا آرتیق تدقیقات آپاریب کی یاخین گله‌جکده تورکیه‌ده یاییلاجاقدیر. آنجاق ایندی شاهسون ائلی‌نین ایچینده یوزدن آرتیق عاشیق، بالابانچی، دوهول‌چی یاشاییرلار. اما بللی‌دیر کی اونلارین ایچینده اوستاد و ائل طرفینده‌ن آلقیشلانمیش عاشیق‌لرین سایی بارماقلارین سایینادا یئتیشمز.عاشیق علی رمضانی «گونش» او اوستاد عاشیقلاردان بیریسی‌دیر. عاشیق رمضانی  1328 گونش ایلی ساوه‌نین انجیلاوند کندینده دونیایا گؤز آچیب. 22 یاشیندان ساز‌ـ‌ سؤز دونیاسینا قدم قویوب و اؤزو دئمیشکن ایلک دؤنه چؤگورو آتاسیندان و سونرا عاشیق محمدعلی صوفلار و عاشیق قیاسی جباری‌دان اؤیره‌نیب‌دیر. اونونلا آپاردیغیمیز قیسا بیر موصاحیبه‌نی اوخوجولاریمیزا تقدیم ائدیریک.

سید حیدر بیات

 

س: حؤرمتلی عاشیق رمضانی جنابلاری لوطفا اؤزونوزو بیزیم اوخوجولاریمیزا تانتدیراسینیز.

عاشیق رمضانی: من عاشیق علی رمضانی شاهسون ائلی نین یارجانلی طایفاسیندا‌نام. انجیلاوند کندینده دونیایا  گؤز آچیب سونرا بیر موددت قومدا یاشامیشام.  1362‌ـ‌‌جی ایلده ساوه‌یه کؤچوب و اوچ ایل اوردا قالاندان سونرا یعنی 1365 ـ‌جی ایلده  اوردا «حکیم تیلیم خان» استریوسونو یولا سالدیم. و ائله او ایل‌لرده‌ن عاشیقلیقا باشلامیشام. و او استریودا 40 کاسیت اؤز ائلیمه تقدیم ائتمیشم. بو کاسیتلارین ساز سؤزون من سؤیله‌میشم و بالاباننین زحمتی هنرمند یولداشیم عابباس اسماعیلی جنابلاری چکیبلر. سونرا قوما گلمیشم و آللاهین لوطفو ایله بو گونه کیمی عاشیقلیغا داوام ائتمیشم.

س: چوخلو قوم شهرینی مذهبی بیر شهر تانیرلار. سیز بو شهرده اؤز ایشینیزه نئجه داوام ائدیبسیز؟

عاشیق رمضانی: بیز قوم‌دا تورکلرین و شاهسونلرین ایچینده عاشیق‌لیق ائدیریک و دئمه‌لی بیزیم هنریمیز  دینی بیر هنردیر. بیزیم عاشیقلار پیغمبریمیز حضرت محمد (ص) و اماملاریمیز مولا علی (ع) امام رضا علیه‌السلامدان سؤز دانیشارلار. مثلا حکیم تیلیم خانین معراجنامه‌سین و امام حسین علیه‌السلامین «دشت کربلا»سین من ایکی کاسیتده اوخوموشام.

س: تیلیم خانین مشهد سفرنامه‌سی‌ده واردیر سیز اونودا اوخویارسیز؟

عاشیق رمضانی: بلی اونو دا اوخویاریق. تیلیم خانین شکیات ‌ـ‌ سهویاتی دا واردیر انشاءالله اونودا اجرا ائده‌جه‌یم. آنجاق بیزیم ایشیمیز اؤز هوییتیمزدن و کیملیگمیزده‌ن دفاع ائتمک و دینیمیزی و دیلیمیزی قوروماقدیر. بیز دستانلاریمیزی باشلایاندا اول مولا علی‌دن اوخویاریق سونرا دستان دئمه‌یه باشلاریق.

س: سیزجه بوگون تورک دیلیمیزی و کیملیگیمیزی قوروماق اوچون نه ائتمه‌لی‌ییک؟

عاشیق رمضانی: بیز بیر اولمالی‌ییق. البته دولت‌ده گرک بیزه کمک ائده و بیزیم عاشیقلاریمیزی تلویزیوندا و رادیودا و نشریه‌لرده تانیتدیرا. ایندی ایران تورکلری‌نین چوخو مثلا تبریز یا خراسان یا شیراز یا یاسوج تورک‌لری بیزی چوخلو تانیمیرلار.

س: ایندی قومدا و مرکزی ایراندا تورک‌لر گئتدیکجه اؤز دیل‌لرینده‌ن و فرهنگ‌لرینده‌ن اوزاق دوشورلر. سیزجه بو دوروم (وضعیت)  داوام ائتسه بیزیم گلن نسیللریمیزده‌ده عاشیقلیق سنتی داوام تاپا بیلر؟ 

عاشیق رمضانی: هر حالدا بیز اصالتیمیزی ساخلامالی‌ییق و اومود ائدیره‌م کی عاشیق‌لیق سنتی آرادان گئتمه‌سین. و جاوانلاردان ایستیره‌م کی اؤز ائل‌لری‌نین فرهنگینی و دیلینی و مخصوصا عاشیقلیق سنتی‌نی قوروماغا تلاش ائتسینلر.

س: قومدا کی فعالیت‌لرینیزده‌ن بیزه سؤز آچاسیز؟

عاشیق رمضانی: قومدا حدودا 70 کاسئت عاشیق حسین علی‌حسینی‌نین امکداشلیقی ایله ائلیمیزه تقدیم ائتمیشیک. بو کاسیتلاردادا ساز = سؤز مندن اولوب و عاشیق علی‌حسینی بالابانین زحمتینی چکیبلر.

س: سیز چوخلو هانسی ماحال‌لارین توی‌لاریندا چیخیش ائده‌رسیز؟

عاشیق رمضانی: بیز بوئین زهرا، خرقان غرب و شرق، ساوجبلاغ، همدان اطرافی، تفریشین رودباری، اراکین فراهان بؤلومو و ها بئله قوم، کرج تهران و شهریارین ایچینده و اطرافیندا یاشایان شاهسونلرین توی ـ دویونلرینده چیخیش ائده‌ریک.

س: سیزین شاهسون عاشیق هنرین تانیتدیرماغا خارجی سفرلرینیزده اولوب بو حاقدادا بیزه بیلیگی وئره‌سیز؟

عاشیق رمضانی: 1376‌ـ‌جی ایل حسین علی حسینی ایله بیرلیکده آذربایجان جمهوریتینه گئتمیشیک بو سفر رحتملیک دوکتور علی کمالی‌نین تشبثی ایله شاهسون موسیقی‌سی و حکیم تیلیم خانی  تانیتدیرماق اوچون ترتیب وئریلمیشدی. رحمتلیک دوکتور کمالی ساوه، قوم و اراک تورک‌لری‌نین فرهنگینی تانیتدیرماق اوچون چوخلو زحمت چکدی آللاه اونو رحمت ائله‌سین. بو ایل‌ده آقای دوکتور علی قاقفازیالی  شاهسون موسیقی‌سی حاققیندا تحقیق ائتمک اوچون قوما گلمیشدی کی بیز ایله گؤروشنده‌ن سونرا بیزی تورکیه‌یه دعوت ائتدی و بیز اوردا اوستادلارا و اؤیرنجی‌لره (دانشجولارا) حسین علی‌حسینی ایله بیرلیکده چیخیش ائتدیک. بو سفرده آقای سیدحیدر بیات قومدا «تورک ادبیات اوتاغی»‌نین مسئولو  بیز ایله بیزیم فرهنگیمیزی و ائلیمیزی تانیتدیرماق اوچون تورکیه‌یه دعوت اولموشدو. من اوستاد دوکتور علی قافقازیالی وآقای  بیات جنابلاریندان و باشقا یولداشلاردان   تشکر ائدیره‌م.  

س: سیزین فرهنگی نهادلاردان نه انتظاریز واردیر؟

عاشیق رمضانی: بیزیم انتظاریمیز واردیر کی دولتیمیز بیزی آیری هنرمندلرده‌ن سئچمه‌سین. مثلا بیمه، وام و ها بئله امتیازلار بیزیم تورک عاشیق‌لارادا تعلق تاپسین. چون چوخلو عاشیقلار و هنرمندلر قوجالاندان سونرا آیری قازانج‌لاری یوخدور.

س: سون سؤز:

عاشق رمضانی: من اوستاد عاشیقلار مخصوصا عاشیق بالاخان دانش بیات، عاشیق مسیح‌الله رضائی، عاشیق قیاسی جباری، عاشیق حیدر محمودی و جاوان عاشیقلاریمیز عاشیق حسین علی حسینی، عاشیق تقی محیط،‌ محمد خوشرو، عاشیق حسین یاری، ابوالفضل ذوقی، بوداقعلی رشیدی، مهدی صدری، محمد علی صحرایی، عاشیق علی جمالی و شاعیریمیز بختیار فرخ و شاهسون ائلینه خیدمت ائده‌ن استریولاردان خیام، عشایر و مخصوصا ائل سئوه‌ن (شباهنگ) استریوسوندان تشکر ائدیره‌م. و اؤز ائل‌لریمیزده‌ن ایستیرم کی عاشیقلاریمیز آرتیق منیمسه‌سین‌لر. حکیم تیلیم خان بویورور: عاشیق گزه‌ر ائله باغلی.

 

 

توضیح: بو موصاحیبه اصلینده قومدا یاییملانان گویه هفته‌لی‌یی‌نین تورکجه صفحه‌سینه حاضیرلانمیشدی. بو صحفه آذربایجانین تاریخ صحیفه‌سی‌نین ان حماسی و قیزیل یارپاقلاری واراقلاناندا، قومدا ارشاد اداره‌سی‌نین طرفینده‌ن رسمی مکتوب وئرمکله تعطیل اولوندو.