Güney Azərbaycan hara doğru gedir?

Nə tür qurtulacayıq?

“Məmməd Riza Aqapur”

Güney Azərbaycan hara doğru gedir? Nə tür qurtulacayıq? Özgürlük diyə, bağımsızlık istiyərək , milli hərəkatın bağımın yabancı əllərə vermədən nəcür onların dəstəkin qazana biləriq? Bunlara tay neçə sorğuda ola bilsin ki, hər bi Azərbaycan Türkün məfkürəsində yer açsın. Bunlar bu günün gərkli olan sorğuları. Millətimiz dərin bir yuxudan ayılıb, hər kəsin gözündə bir parlaqlıq, üzlərində kəndinə güvən gözə çarpır. Milli hərəkatın bəlirgin özəlliyi nədir diyə soran olursa dərhal verəcəyim yanıt və yaxud açıqlama budur: Millətimiz bəlirli bir necəliqlərə varkən (ona baxmayaraq) ortam milli istək ama çeşitli amacın əsaslarına söykənərək bir araya gəlməsi və yapıt yapması milli hərəkatın özəlliyin daşır. Bu demək kütlə və toplumun əsasi mahiyətləri ortaq milli təriflər üzərində yekünləşib, bir axış və yaxud oyanışa(ardıca dirənişə) nədən olub. İnsanlar ömürlərinin bir çoxun müəyyən bir quruplarda sürüllər. Zamanında özəl nədənlər, məsəla bir ailə kimi, bir qəsəbə yaxud şəhərdaş kimi, bir toplumsal ya ekonomik və ya ulusal qurup kimi bir-birilə ilgidədilər. Bu ilgi  bilərək və hətta bir zamanlar bilməyərək yaranma həllin tapır. Özəl istəklər və baxışlar, özəl yapıt və çabalar, özəl mənfətlər, özəl əldə edişlər və ən önəmlisi özəl bədiiyat( soy,dil, vətən)  insanın quruplaşma təməlində ən böyük hadisə və rolu oynayır.  İnsansəl qurupların araşdırma imkanına layıq bulunan Toplum Bilimləri bu haqda hər qurupa istənilən və gərəkli tərifi verərək, bu qurupların bilimsəl və akademik səviyədə hallanmasında və onun əsasların incəliyən bir elmi əbzar kimi, dünyanın hər bir yerində önəmin bəlirlətib. Toplum Bilimləri nədir? Bu təbii olaraq hər bir maraqlı məfkürəni özünə cumudub, fikirdən artıq, düçüncə sisteminə çevrilə bilər. Bu gün Güney Azərbaycanda üz verən olaylar (amac çeşitliyi səbəbindən) dərin və iti baxış bu zaviyədən mənimsəyib, gərəkli olan taktik ve estratejiya realliğın gözləyir. Bu  aydıncasına bəlirlidir. Nətür qurtulmaq və hançı yoldan əsas amacımızı əldə edə bilərik? Çeşitli estratejyalar məşqimiz olaraq, nətür ortaq amaca doğru yönələcəyik?  Bu durumdan millətçə qurtulacayıq. Ama nətür qurtulacayıq? Bunları yaxşı düşünmək lazım və də öncə durumumuzu çox yaxşı qavramalıyız. Xəstəlik nə qədər dehşətli olursa olsun, təşxis edəməzsək çarəsini nətür düşünə biliriz? Bir laf vardır bu ki, “Pərşəmbənin gəlişi Çərşənbədən bəlli olur”. Mən bu sözə bir şey artırım. Əyər dünyanın hər tərəfini yaxşı tanırsaq və matematik(hesablama) bilirsək, yada qafamız matematik kimi çalışırsa, o zaman Pərşəmbənin gəlişini Çərşnbədən deyil, bir öncəki Çərşənbədən təxmin etməyə başlayarıq. Yuxarıda gətirdiyim sözlər matematikin rolun günlər gəlişində canladaraq, düşüncə sistemin məhz sadə bir gəlişdə anlatır. Güneyin gəlişin və qurtuluş formasının türüdə təxmin edilə bilər. Da burda matematik dəyil ki, rol ifaçısına dəstək verir ya tür göstərərk, gəlişin təxmin vursun. Burda qafamız matematik kimi çalışmasın desək, ancaq güclü bir toplumsal bigilərə yaraqlansın, sonra elmi təxminlərin ortaya çıxmasın düşünürəm. Elə həmən bu təxminat, ortaq amac və esteratejiya önündə dayanan çeşitliyin yerin birliklə dəyişə bilər.  O üzdən öncə Toplum Bilimləri nə dəyil tərifin bilib sonra nə olmasın bilməliyik. Toplum Bilimləri bilimin bir bölməsi olaraq, toplumsal(ictimai) fəlsəfə dəyil. Toplum Bilimləri dəyərlərin nizamı dəyil ki, insanlara desin bu gün nə tür  toparlanıb ya xud davaranış türün  yamsıladsın. Toplum Bilim əsasları demək insanların, nədən bir toplumda eyniləşmələrin, eyni zamanda bilib-bilmədən amaclaşmanın, birləşmənin həyatı proseslərin, araşdırıb və açıqlayan bir elmdir. Təbii olaraq sonuclar toplumların çeşitliyinə bənzər, çeşit formada bəlirlənir. Bəzəndə görünür ki, bir sıra təşkilatlarımız kütlənin bir bölməsilə düzgün davranış və ardıcıl formalaşmasında, duyğu gücün yardımı ilə, hətta  qiassız önər və fikir ortaya qoyur. Ama bu duyğu və düşüncə dəyil ki, ən əsasi rolu oynayır. Bir uzman poletikacı ya xud təşkilat gərəkən bunu diqqətinə alsın ki, 1946.cı ildən bəri millətimiz atdım-atdım qaranlığa doğru yönəlirdi. Gedərək hər bir milli-siasi çaba süküta və yoxluğa sarı gedirdi.

Son 10 ildə Dr. Mahmıd Əli Çöhrəqani bəyin istartilə donmüş bir əhvaldan yeni bir ruh özünə qazanan millətçi təfəkkürlər bala-bala baş qaldırmaya başladılar.O günlərdən bu günə dək, millətimiz  atdım-atdım, oyana-oyana, aynı zamanda şaştıra-şaştıra bu günlərə qədər gəlindi. Son olaylar isə, işin son pərdələri kimi göründü. Ama bu o demək dəyil ki, davşan yuxusu bizi aparsın. Hərəkət indi öncədən fərqli və hər zamandan hızlı önə gedir.Bu hərəkətin gələcəyi bəllidir. Qurtulacayıq, ama nətürlü qurtulacayıq? Bu gün hara getməyi, hançı yollarla təşkilatlar diyə təklif etməliyik? Düzgün sonuc harda yatıb? Qurtuluş Güclü tədbir və bilimlərdən asılımı yoxsa şans və taledən? Nə yapaq ki, yanılmayaq? Məncə bir azda olursa toplumsal bilimlərdən yaraqlana bilsək, millətimizin ruhiyatın zamanın gərəkilə ölçə bilsək, yanılmanıq. Güneydə çox acıqlı günlər geçir. Vahim və təin edici bir durumdayız və bu həyati durumun bir görünənləri var, birdə görünməyən daha qorxunculu nuqtələri var. Özəllikcə, biz onlar üzərində dururuz. Çünkü, o görünənləri hazırlayan o görünməyən vahim durumlardır. Bunları sadəcə Toplum Bilimlərin yardımı ilə çözdürmək mümkün. Siasi bilimlə yanaşı toplum bilim bizi məqsədə çatdıra bilər. Güney Azərbaycan hara gedir diyə, hara getməsin indidən təxmin vurmaq imkanı var. Bu təxminat əyərsə yanlış ölçülürsə, hara getmək bəlirlidir. Məncə tam təşkilatlar bu gün gündəlik planlarında Toplum Bilimlərindən faydalanıb, milli hərəkətin üçüncü və demək son fazına hazırlıqlar yapmalıdılar.Bu arada Toplum bilimlərin oynadığı həyati rolu əsla onutmayalım.