AZƏRBAYCAN MİLLƏTİN ZƏİF DİASPORU VAR
Elnur Seyidov (Hollandiya)

Hər yurtdaş, DIASPORA deyincə doğma ana vətən torpaqlarından kənar ölkələrdə yaşayan azərbaycanlıların vətən yolunda fəaliyyətlərini düşünür. Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayı ərəfəsində movzu aktualaşarkən, təbii olaraq, azərbaycanlıların diaspora fəaliyyəti geniş analiz obyekti olmalıdı. Üstəlik xaricdəki həmvətənlərimizin şəraitını düzgün qiymətləndirib və dövlətmizin qarşılıq diqqətini lazım olan və əsas rol oynuyan faktorlara yönətməliyiq. 

Cənab Prezident İlham Əliyevin 8 fevral 2006-cı il tarixlı sərəncamına əsas olaraq martın 16-da Bakıda Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayı keçiriləcək. Məlum olduğu kimi qurultayın əsas tədaruk işləri Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinə (XÖYAİDK) verilib. Marağ doğurdan məqam budur ki son 4 il ərzində diaspor quruculuğu sahəsində heç bir mühüm nailiyyət qazanmıyan XÖYAİDK, görəsən gələcəkdə hansı keyfiyyətlərinə görə fərqlənəcək.

Mətbuatda yayılan məlumatlara görə, qurultaya xarici ölkələrdə yaşayan Azərbaycan diaspor təşkilatlarından 600 nəfər, əlavə isə 350 nəfər xarici qonaq və Azərbaycanın daxilindən isə qurultaya 650 nəfər nümayəndə qatılacaq. Demək ən azı 2 milyon dollar bu qurultayın həzinəsi olacak, amma diaspor təşkilatlarının bu qurultaydan sözün həqiqi mənasında nə qazandığı yayılan proqramdan habelə aydın deyil. Halbukı 2 milyon dollar ila dünyanın güc mərkəzlərindən sayılan London, Paris, Brusel və Vaşinqton da 3 nəfərlik diaspora ofislərini ən yüksək səviyədə iki il idarə etmək olardı. Bu ofislər mühüm siyasi və ictimai mərkəzlərdə ölkəmiz haqqında həqiqətlərin çatdırılması məqsədilə diaspora adına layıq işler irəli sürərdi. Yəhudi, Erməni, Kürd və digər güclü diaspora təşkilatlarına bənzər eləcədə bizimdə keyfiyyətli lobbiçilik fəalliyyətimiz olardı və düşmənlərimizə qarşı mübarizənin miqyasını genişləndirərdiq. Siyasi dəhlizlər və icmalarda bizimdə haq səsimiz sədalanardı və düşmənlərimiz bizə meydan oxumazdı. Aydındır ki XÖYAİDK hazırda diaspor sahəsində dövlət və millət qarşısında öhdəlik götürüb, lakin Komitənin fəaliyyəti təəssüflə keyfiyyətsiz və heçdə profesonal olmayıb. Məhz o səbəbdən və Komitə öz illik dövlət büdcəsinin təmini üçün, istər istəməz XÖYAİDK hər bir addımını böyüdüb əhəmiyyətini artırır. Həqiqət budur ki Azərbaycan millətin lobbiçilik qüvvəsi lazım olan yerdə yoxdur və ona görədə heç bir mühüm nailiyyət qazanmayıb. Nəticə olaraq, Avropalı və Amerikalı siyasi və ictimai mərkəzlərdə Azərbaycanın işqal olmuş torpaqlarından ciddi şəkildə müdafiə strukturu yoxdur. Türk diaspora isə kifayyət qədər öz problemləri ilə məşğuldular və bundan artıq onlardan yardım gözləməkdə real ola bilməz. Onunla belə, XÖYAİDK diaspora siyasətinə yenidən baxarkən həqiqi lobbiçilik işləri ilə meşğul olmalıdı və hər fəaliyyətlərini isə alınan nəticəsi ilə qiymətləndirməldi. Bundan başqa variant yoxdu və hər bir əhəmiyyətsiz fəaliyyətidə böyüklətməkdə lazım deyil. Başqa sözlə desək diasporanın inkişafı istiqamətdə XÖYAİDK-in fəaliyyəti çox zəif olub və eyni halda bu vəziyyətə nəzarət edici bir orqanda ölkədə olmayıb.

XÖYAİDK belə bir fikirdədir ki güya İlk Qurultaydan keçən dövr ərzində Azərbaycan diasporu çox sürətli inkişaf edib. Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin, Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyasının və Kanada Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyasının yaradılmasını da məsəl olaraq qeyd edir. Lakin, həqiqət bu sözlərdən çox uzaqdır. Berlin şəhərin Hilton hotelində 1 milyon dollar həzinəsi ilə yaranan Avropa Azərbaycanlılar Konqresi bu tarixə kimi nəinki bir nailiyyət qazanmayıb heç, əksinə, heç bir fəaliyyət göstərmeyib. Ayıb olmasa suruşulmalıdı ki bu işə səbəb kimdir? Buna bənzər, XÖYAİDK-dan soruşulmalıdı ki Kanada Azərbaycan Dərnəklər Federasiyasının quru adından başqa hansı diaspora fəalliyyətinə sevinməliyiq? Əkbər bəyin yeqanə şəxsi təşəbbüs ilə fəaliyyətləri necə dəyərləndirirsiz? 

XÖYAİDK sözlərinə görə, 40-dan çox ölkədən Azərbaycan diasporunun inkişafında xidmətləri olmuş, milli maraqlarımızın qorunması işində fəal iştirak etmiş ayrı-ayrı şəxslər, siyasi xadimlər, parlament və hökumət üzvləri, tanınmış alimlər və ziyalılardan ibarət 300-ə yaxın şəxs Qurultaya qonaq kimi dəvət olunub. Ayıb olmasa soruşmaq olar ki konkret bu 300-ə yaxın şəxslərin fəaliyyəti nədən ibarət olub və nədən bu fəaliyyətlər xaricdə müşahidə olunmur? Soruşmaq olarmı ki bəzi əhəmiyyətsiz fəaliyyətlərin böyüklətməsində kimlər maraqlıdır? Çünki hamı yaxçı bilir ki, biz haqlı olaraq və böyük həzinə lobbiçilik işləri yolda sərf edərək beynəlxalq miqyasda informasiya mübarizəsində ermənilərə uduzuruq. Kifayət qədər mühüm nailiyyət qazana bilmədiyimizin əsas səbəbi yəqin ki XÖYAİDK-in bacarsız olduğundan aslıdır. Son olaraq, Azərbaycan dövləti əsas məsuliyyət daşıdığı üçün diaspora siyasətinə yenidən baxmalıdır. Tanrı cənab Prezident İlham Əliyevin ömrünü uzaldıb və ona imkan yaratsın ki ləyaqtəsiz məmurları öz ətrafindan uzaqlaşdırsın.