Martın 16-da 5 illik fasilədən sonra Bakıda Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayı keçirildi. Qurultayda Azərbaycandan 650, dünyanın 44 ölkəsindən isə 600 diaspor nümayəndəsi iştirak edirdi. Bundan başqa toplatıya dünyanın bir sıra ölkələrini təmsil edən 220-dən artıq siyasətçi, hökumət nümayəndəsi, parlament üzvü, alimlər, ictimai xadimlər qatılmışdı.

Bəri başdan onu deyək ki, qurultayın bütün xərclərini Azərbaycan dövləti çəkib. Qurultay iştirakçıları düz bir həftə Azərbaycanın sözün əsl mənsında qonaqlarıdır. Onların aviabiletlərinin alınmasından tutmuş Bakıdakı bütün xərclərini dövlət ödəyəcək. Bakıda qonaqlara xidmət və bələdçilyi isə YAP-ın gənclər qrumlarının təmsilçiləri həyata keçirir. Qonaqların hava limanından qarşılanmasından tutmuş Bakıdakı səfər qrafikinin yerinə yetirilməsində onlara bələdçilik etmələri üçün gənc yapçılara gündəlik yemək, “Azərsell”in xidmətindən pulsuz istifadə hüququ və 50 dollar xidmət haqqı verilib.

Qurultay Respublika Sarayında keçirildi. Başlanğıcda Azərbaycanın hökumət təmsilçiləri çıxış etdilər. Onlar dünyanın hansı ölkəsində yaşamasından asılı olmayaraq bütün azərbaycanlıların birləşməsinin vacibliyindən, bu birliyin Azərbaycanın həlli vacib bir sıra problemlərinin, o sıradan Qarabağ düyününün açılmasına müsbət təsir göstərmə ehtimallarından uzun uzadı danışdılar.

Qurultayda dövlət başçısı İlham Əliyev də çıxış etdi. O, son bir neçə ildir Azərbaycan Respublikasının sürətli iqtisadi inkişaf yolu keçməsindən, dövlətin getdikcə qüdrətlənməsindən danışdı. Onun sözlərinə görə, dünyanın hansı nöqtəsində yaşamasından asılı olmayaraq bütün azərbaycanlarının haqlarının qorunması Azərbaycan dövlətinin prioritetlərindəndir. (Deyən gərək, sən bir öz ölkəndə insanların elmentar haqlarını qoru, qalsın dünyada nə isə etməyin - A.M.)

İlham Əliyev Qarabağ problemi ilə bağlı sülh danışıqlarının hələlik bir nəticə verməməsinə də toxundu: “Hələilk sülh danışıqlarının heç bir nəticəsi yoxdur və Azərbaycan torpaqları hələ də işğal altındadır. Biz son ümid nöqtəsinə qədər sülh danışıqlarını davam etdirməyə hazırıq. Ancaq bir bununla eyni zamanda dövlətin müdafiə qabiliyyətini, ordusunu gücləndirməkdəyik. Əgər biz sülh danışıqlarının artıq heç bir nəticə verməyəcəyinə əmin olsaq, torpaqlarımızı hərbi yola azad edəcəyik”. Əliyev çıxışının sonunda bütün azərbaycanlıları Heydər Əliyevin azərbaycançılıq ideyası ətrafında birləşəmyə çağırdı.

Azərbaycan təmsilçilərinin çıxışlarından sonra söz qurultay iştirakçılarına verildi. Bir neçə saatlıq toplantı boyu Azərbaycan diasporunun təmsilçiləri çıxış edərək Heydər Əliyevlə İlham Əliyevin ünvanına geninə-boluna tərif yağdırdılar. Onlar Heydər Əliyevi gah Atatürklə, gah günəşlə müqayisə etdilər, İlham Əliyevin bu “ilahi varlığın” yolunu necə şərəflə davam etdirməsindən ağızdolusu danışdılar. Qurultayı seyr etdikcə açıq-aşkar görünürdü ki, hakimiyyət qurultayı uzun illərdən bəri daha çox pərakəndəliyi haqda məsələlərlə gündəmə gələn Azərbaycan diasporunun işinin stimullaşdırılması üçün dövlətin görə bircəyi işləri dəqiq müəyyən etmək, ortalıqda olan problemləri aradan qaldırmaq, diasporun lobbiçilik fəaliyyətini gücləndirmək üçün yox, yalnız öz hakimiyyətlərinə tərif dedizdirmək üçün çağırıb. Elə qurultaya qədər xaricdə yaşayan bir sıra azərbaycanlıların 16 mart qurultayını “Əliyevlərin növbəti şousu” adlandırmaları, qurultaya qatılmayacaqlarını bəyan etmələri də buna sübutdur.

Bəllidir ki, bu gün azərbaycanlıların ən kompakt yaşayış yerlərindən biri də Gürcüstan Respublikasıdır. Fərqli məqamlardan biri də Gürcüstandakı soydaşlarımızın doğma dədə-baba torpaqlarında yaşamasıdır. O da faktdır ki, bir neçə ildir bu ərazidə yaşayan azərbaycanlılar ciddi diskriminasiya ilə üzləşir. İndiyə qədər bir neçə dəfə bu haqda məsələ qaldırılsa da hələ də Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın yaşadıqları torpaqlarda mülkiyyət hüquqları tanınmır. Gürcüstanda bununla bağlı ən fəal mübarizə aparan qurum “Qeyrət” təşkilatıdır. Qurum indiyə qədər məsələnin bir neçə dəfə Gürcüstan hökumətində və parlamentində müzakirəyə çıxarılmasına nail olub. Bundan başqa, rəsmi strukturların yerli azərbaycanlılara qarşı hər hansı qanunsuz hərəkətinə də ilk reaksiya və məsələlərin ictimailəşdirilmək yolu ilə həllinə çalışılması da “Qeyrət”dən gəlir. Ancaq nədənsə bu qurumun üzvləri 16 mart qurultayına dəvət almayıb. Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızı Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayında indiyə qədər səsini eşidib, üzünü görmədiyimiz əsasən Tiflifdə yaşayan soydaşlarımız təmsil edirdi. Bax elə bu, İlham Əliyevin dünyanın hansı ölkəsində yaşamasından asılı olmayaraq bütün azərbaycanlıların haqlarının qorunmasının Azərbaycan dövlətinin prioritetlərindən olması haqda dediklərinin boş söz olduğunu sübut edirdi.

Bəllidir ki, Avropa və ABŞ-da yaşayan azərbaycanlıların çoxu əslən Güney Azərbaycandandır. Onların yalnız çox az bir hissəsi Azərbaycan Xalq cümhuriyyəti devrildikdən sonra Avropaya mühacirət edənlərin sələfləri və son bir neçə ildə daha çox iqtisadi səbəblərdən Azərbaycanı tərk edənlərdir. Əslən Quzey Azərbaycandan olanlar daha çox Rusiyada və Türkiyədə məskunlaşıb. Sirr deyil ki, Güney və Quzey Azərbaycanlıların xaricdə yaratdığı birliklər arasında koordinasiya istənilən səviyyədə deyil. Hətta onların bir sıra məsələlərə baxışlarında da ciddi fərqlər var. 2001-ci ildə keçirilən qurultayın işinin müəyyən dərəcədə pozulması, diaspora daxil olan bir sıra qurumların qurultayın Azərbaycan Respublikasının bayrağı altında keçirilməsinə etiraz etmələri, hətta bayraqdakı göy və yaşıl rənglərin yerinin dəyişdirilməsi ilə İslam faktorunu önə çəkmək cəhdləri deyilənlərə sübutdur. Bir sıra qurumlar ümumiyyətlə Əliyev rejiminin dünya azərbaycanlıları adına qurultay keçirməyə heç bir haqqı çatmadığını düşünür. Əsasən Avropada məskunlaşan və daha çox siyasi səbəblərdən Azərbaycanı tərk etmiş soydaşlarımızın yaratdıqları qurumlar hesab edir ki, Nazim İbrahimovun başçılıq etdiyi Xaricdə Yaşayan Soydaşlarımızla İş üzrə Dövlət Komitəsinin əsas fəaliyyəti Azərbaycan icmalarının gücləndirilməsinə yox, artıq neçə illərdir fəaliyyət göstərən qurumların dağıdılaraq yeniləri ilə əvəzlənməsinə, bu qurumlara indiyə qədər lobbiçilik fəaliyyətində seçilməyən, üstəlik milli mənsubiyyətləri yetərincə şübhə doğuran şəxslərin gətirilməsinə yönəldilib. Bu siyasət artıq bir sıra Avropa dövlətlərindəki icma qurumları arasında ciddi problem yaradıb.

16 mart qurultayına dəvətlilərin siyahısına baxanda deyilənlərin doğruluğuna inanmamağa səbəb qalmır. Düzdü, qonaqlar arasında nüfuzlu xadimlər də vardı. Ancaq nədənsə indiyə qədər Azərbaycan həqiqətlərini dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında fəal mövqeyi ilə seçilən şəxslər gözə dəymirdi. Bir sıra qaynaqların verdiyi xəbərə görə, qurultay nümayəndələrinin çoxu, Azərbaycan hökuməti təmsilçilərinin, o sıradan diplomatik korpus nümayəndələrinin xarici dövlətlərdəki iş ortaqlarıdır. Onları Azərbaycana çəkib gətirən səbəblər isə milli problemlərin çözümü deyil, daha çox öz biznes maraqlarını inkişaf etdirmələri üçün rəsmi şəxslərlə daha yaxından ünsiyyyət qurmaq istəkləridir.

Qurultaya fərqli münasibət Azərbaycanda da var. Hakimiyyət havasına oynayanların düşüncəsinə görə, bu, tarixi bir hadisədir və onun nəticələrinin Azərbaycan həqiqətlərinin dünyaya çatdırılmasında müstəsna önəmi olacaq. Ancaq çoxları bu qurultaydan heç nə gözləmir. Hətta onu sovet dövrünün partiya-təsərrüfat fəallarının qurultayı ilə müqayisə edənlər də var. Bir qədər ciddi təhlil tərəfdarları olanlar isə bildirir ki, əgər dünya azərbaycanlılarının toplantısı adlandırılan tədbirdə Güney Azərbaycanda yaşayan 32 milyon Azərbaycan türkünün problemi gündəmə gətirilmirsə, Qarabağ məsələsi ilə bağlı Birləşmiş Millətlər Təşkilatına sülh danışıqları konkret müddətə nəticə verməzsə Azərbaycan dövlətinin BMT-nin konfliktlə bağlı 4 qətnaməsinin həyata keçirilməsi üçün müharibəyə başlamaq hüququnu özündə saxlaması elan edilmirsə, o toplantının hər hansı nəticə verəcəyindən danışmaq ümumiyyətlə yersizdir. İ.Əliyevin azərbaycançılıq ideyası haqda dediklərini isə çoxları cəfəngiyyat sayır. Dəyərli oxucu, bəlkə siz, nə zamansa, fransaçılıq, ingiltərəçilik, ya da elə özbəkistançılıq ideyası haqda nə isə eşitmisiniz? Əgər eşitmisinizsə bu haqda mütləq Nizami Xudiyevə xəbər verin.

Mən bilən yer üzündə “azərbaycanlıları” türk dünyasını parçalamağı əsas məqsəd sayan sovet rejiminin başında dayananlardan biri Stalin ötən əsrin 30-cu illərində “yaradıb”. Ancaq bu gün özümüzdən başqa heç kim bizə azərbaycanlı demir. Erməni üçün də, gürcü üçün də, yəhudi üçün də biz sadəcə türkük.

Beləliklə, Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayı da başa çatdı. Görəsən bu, azərbaycanlıların milliyyəti nəydi?