معدن
مس ـ موليبدن
سونگون
علي
محمدي
کابرد
مس:عنصر مس
با کاربرد
گسترده در
صنايع
الکتريکي،
شيميايي اغلب
به صورت ترکيب
با ساير عناصر
يافت مي شود. 50%
کاربرد فلز مس
در صنايع
الکتريکي و
ارتباطات و 25%
آن در صنايع
ماشين سازي
مي باشد. این
فلز به عنوان
يك ماده اوليه
و استراتژيك
به صورت خالص
با يك عنصر
آلياژي و
همراه با روي
در برنج در
صنايع مختلف
ساختمان سازي (
39 درصد)، صنايع
الكتريكي و
الكترونيكي (28
درصد )،
تجهيزات حمل و
نقل (11 درصد ) و در
محصولات
عمومي و مصرفي
(به ميزان 11 در
صد ) به كار مي
رود. امروزه
تقريبا در
كليه زمينه
هاي صنعتي،
كشاورزي،
ساختماني،
داروئي،
دفاعي،
الكترونيكي،
بهداشتي و …
مواد معدني و
كانيهاي
اقتصادي
بعنوان مواد
اوليه و يا
مواد خام نقش
بسيار مهمي را
ايفا
مينمايند و
درمجموع يكي
از اركان اصلي
در اقتصاد هر
كشور محسوب مي
شوند.
معدن
مس ـ موليبدن
سونگون
كانسار
مس ـ موليبدن
پورفيري
سونگون، واقع
در آذربايجان
در سوي شمال
غرب كمربند
ولكانو-
پلوتونيك
سهند- بزمان يا
كمربند مس
پورفيري كشور
قرار دارد.
فاصله اين
كانسار از
تبريز 195
كيلومتر از
اهر 75 كيلومتر
و از ورزقان 25
كيلومتر بوده
و در مجاورت
روستاي
سونگون واقع
است.
مختصات
اين كانسار 46
درجه و 43 دقيقه
طول شرقي و 38
درجه و43 دقيقه
عرض شمالي
مي باشد.
توده معدني
كانه دار
سونگون به شكل
يك بيضي با
كشيدگي در جهت
غرب به شرق و
با مساحتي
برابر 2/3
كيلومتر مربع
در شمال
روستاي
سونگون قرار
دارد قطر بزرگ اين
بيضي 2/2 و قطر
كوچك آن 1/1
كيلومتر مي
باشد.
سطح توده
كانسار در
شبكه اكتشاف
تفصيلي يك
كيلومتر مربع
(98 هكتار) است كه
بيش از 60 درصد
سطح اين معدن
داراي پوشش
جنگلي مي باشد.
بلند ترين و
پست ترين نقاط
در روي
كانسار، به
ترتيب 2450متر (داش
ديبي) و 1700
متر (بستر
سونگون چاي) با
اختلاف 750 متر
است.
نخستين
بررسي فني-
اقتصادي اين
كانسار در سال
1371 تحت عنوان پروژه
امكان سنجي
مقدماتي
كانسار
سونگون توسط
شركت
كانادايي (SNC) در قالب دو
جلد گزارش
تنظيم شد.
دومين بررسي
فني اقتصادي
كانسار مزبور
در سال 1373 توسط
شركت مهندسين
مشاور ايتوك
در قالب 3 جلد
گزارش ارائه
شد.
براي
اكتشافات
تفصيلي در
اين معدن در كل
55000متر تا دي ماه
1374 حفاري مغزه
گيري در قالب 137
گمانه
اكتشافي و
حدود 2200 متر
حفاري تونل
شامل 6 دهانه
تونل صورت
گرفته است. حفر
گمانه ها در
شبكه 100*100 متر
صورت گرفته
است. تمركز
اصلي زون غني
شده در ديواره
شرقي معدن
بوده كه به سمت
غرب از غني و
ضخامت آن
كاسته مي شود.
در كانسار
مس سونگون
منطقه بندي
قائم ويژه
ذخاير
پورفيري مس به
صورت 3 زون
فروشست (Leached) به ضخامت 80
تا حداكثر 150
متر، سوپرژن
به ضخامت
متغيير 0 تا 200
متر و زون
هيپوژن به
ضخامت متوسط 100
متر مي باشد.
كانسار
سونگون در
واقع يك
كانسار
اسكارنو-
پورفير و
متشكل از يك
كانسار كوچك
اسكارني مس،
سرب، روي و آهن
و كانسار بزرگ
مس- موليبدن
پورفيري است.
كانيهاي
اقتصادي اصلي
در كانسار
پورفيري شامل
كانيهاي
اوليه
كالكوپيريت،
موليبدنيت و
كانيهاي
ثانويه
كالكوسيت،
كوولين و مس
خالص است.
عناصر مفيد
آن Cu,
Mb, Au , Ag
عناصر مزاحم
Se, As, Bi
و روش
استخراج در
اين معدن به
صورت روباز
است .
كاني سازي
اصلي كانسار
شامل كاني هاي
مس و موليبدن
است. مهمترين
كاني هاي اين
معدن عبارتند
از: پيريت،
كالكوپيريت،
موليبدنيت،
مس خالص،
روتيل،
ايلمنيت،
كوپريت،
كالكوسيت،
كوولين،
ايدائيت،
بورنيت،
آرسنوپيريت،
تنانتيت و
تترائدريت
است. كاني سازي
در اين معدن به
دو صورت افشان
و رگه اي ديده
مي شود.
ذخيره
قطعي كانسار
سونگون به روش
مقاطع قائم
محاسبه شده كه
در حدود665
ميليون تن
ماده معدني
براي زون
هيپوژن و 108
ميليون تن
براي زون
سوپرژن بوده
است. ذخيره
اكسيده مس نيز
با استفاده از
روش پلي گون
معادل 7/6
ميليون تن با
متوسط مس
اكسيده 737/0 درصد
و متوسط
سولفوره 152/1
درصد محاسبه
شده است.
در كل
ذخيره
احتمالي حدود
470 ميليون تن و
ذخيره ممكن
حدود 600 ميليون
تن براي
كانسار است كه
در مجموع كل
ذخاير قطعي،
احتمالي و
ممكن در
محدوده
كانسار
سونگون حدود 7/1
ميليارد تن سنگ
مس با عيار 63
گرم بر تن است
و بدين صورت
معدن مس
سونگون داراي
ذخيره
احتمالي و
قطعي بالايي
نسبت به معدن
سرچشمه كرمان
است. با توجه
به قرار گرفتن
آذربايجان بر
روي زون
متالوژي آلپ ـ
هماليا
كانسارهاي
ديگري از مس
همچون معدن مس
مزرعه اهر،
معدن مس انجرد
اهر، معدن مس
سرخه مرند، و نيز
انديسها و
معادن مس هشت
جین،
رشیدآباد،
اوزون دره،
سنجده و بولاغ
در خلخال- معدن
مس موئیل در
سراب - معدن
قلی دره در
مشگین شهر-
معادن آق دره،
قره داش و
بایچه باغ در
تخت سلیمان-
معادن آینالو
و گوزل بلاغ در
صائین قالا -
معدن اقبالیه
در سلماس -
معدن دیلک
وردی و
زورآباد در
چالدران - معدن
قزل داش در خوی
- معادن آق دره
و پاسار در
رودیار- معادن
خلیفه لو،
الوند، حلال
آباد و باریک
آب در ابهر-
معادن قشلاق،
کلرود و گلیچه
در طارم زنجان
اشاره كرد كه
احتمال دارد
با مطالعات
دقيقتر اين
زون،
كانسارهاي
متعدد و با
ظرفيت بالاي
مس و موليبدن
در آذربايجان
شناسايي گردد
كه در اين صورت
آذربايجان پس
از شيلي دومين
ذخاير مس را در
جهان به خود
اختصاص خواهد
داد.
كارخانه
كانه آرايي مس
سونگون براي
دو فاز 6 و 25 ساله
طراحي شده است.
فاز اول
طرح،كارخانه
اي با ظرفيت
سالانه هفت
ميليون تن
خوراك است كه
در سال 1384 راه
اندازي شد.
ميزان توليد
سالانه
كارخانه يكصد
و پنجاه هزار
تن كنسانتره
مس با عيار 30
درصد است. در
فاز دوم ظرفيت
سالانه
كارخانه تا
چهارده
ميليون تن
خوراك افزايش
خواهد يافت. در
فرآيند
پرعيار سازي
طراحي شده
براي اين
كارخانه،
كانسنگ مس
استخراج شده
پس از خرد كردن
اوليه به كمك
سنگ شكن، وارد
انبار مواد
درشت دانه
خواهد شد، سپس
مواد خرد شده
به كمك آسياي
خود شكن و
گلوله اي، تا
ابعاد زير 100
ميكرومتر
آسيا شده و در
ادامه تحت
فرآيند هاي
تصفيه و غني
سازي قرار
خواهد گرفت.
مسئو ليت اين
طرح را شركت
ملي مس ايران
به عهده دارد .
ظرفيت
استخراج
سالانه معدن
مس سونگون ۱۴
ميليون تن
خواهد بود و
هرسال۲۷۰
هزار تن
كنسانتره مس
با عيار۳۰
درصد در اين
پروژه توليد
خواهد شد.
مطالعات
مربوط به
نحوه انتخاب
تكنولوژي
توليد با
مشاركت شركت
ايتالياييEngitec در
حال انجام
است. در
صورت نهايي
شدن روش و
تكنولوژي
توليد و ميزان
و نحوه مشاركت
بخش خصوصي،
كنسانتره
استحصالي مس
سونگون در
واحد مربوطه
به مس
كاتدي تبديل
شده و
ايجاد صنايع
پايين دستي
را موجب خواهد
شد.
با
احداث
كارخانه
توليد مس
كاتدي در
نزديكي معدن (بگفته
معاون وزير،
هراتي نيك
در 55
كيلومتري
معدن)
كنسانتره
توليد شده در
همين محل به مس
كاتدي تبديل
مي شود و ديگر
به استان
كرمان حمل
نخواهد شد. طرح
توليد مس
كاتدي طوري
تهيه شده كه
محصول آن مورد
تاييد بورس
فلزات لندن (LME) قرار
ميگيرد.
زيرا درجه
خلوص آن بين 995/99
تا 999/99درصد است و
در واقع داراي
درجه(A.Grade) است.
با
توجه به خواست
مردم منطقه
براي احداث
كارخانه
توليد مس در
نزديكي معدن (
متوقف كردن
ماشينهاي
كاركنان غير
بومي معدن
توسط مردم
ورزقان در سال1384
در اعتراض به
حمل كنسانتره
به استان
كرمان) و نيز
افزايش قيمت
مس در
بازارهاي
جهاني به دليل
افزايش
واردات مس دو
كشور بزرگ چين
و هند، و نيز
آمادگي
شركتهاي
خارجي براي
احداث
كارخانه
توليد مس با
تكنولوژي
روز، احتمال
ساخت و احداث
كارخانه
تقويت گرفته
است. حال وجود
منابع اب
فراوان، وجود
نيروي متخصص و
بومي بيكار در
منطقه،
نزديكي به راه
آهن و جاده هاي
ترانزيت
توركيه و
اروپا و
نيز وجود
معادن مس
متعدد با عيار
بالا در منطقه
نيز توجيهي
است براي نياز
شديد به احداث كارخانه
توليد مس در
خود
آذربايجان.
منابع
-
مهر پرتو،
محمود (دانشگاه
هامبورگ
آلمان، رساله
دكتري زمين
شناسي، 1993 م.)
پژوهشهاي
زمين شناسي،
ژءوشيمي و
كانه زايي
سيالات درگير
در كانسار مس-
موليبدن
پورفيري
سونگون
- ايتوك
(مشاوران
مهندسي و
تكنولوژي در
صنايع و معادن)
(1374)، گزارش
مطالعه امكان
پذيري نهايي
كانسار مس
سونگون
- صفري،
اسد ا...، (1374)
منشاء كاني
سازي و
آلتراسيون در
كانسار
پورفيري مس –
موليبدن
سونگون،
پايان نامه
كارشناسي
ارشد،
دانشگاه شهيد
بهشتي
- قادري،
مجيد (1370)، بررسي
زمين شناسي
اقتصادي
كانسار مس
سونگون ،
پايان نامه
كارشناسي
ارشد،
دانشگاه شهيد
بهشتي
- خوئي،
ناصر-فارسي
نيا، عباس (بهار
1372)، سونگون
نگيني ديگر بر
كمربند مس،
فصلنامه علمي-
پژوهشي علوم
زمين، شماره 7
- پور
لطيفي (1367)،(
سازمان زمين
شناسي كشور)،
تهيه گزارش
زمين شناسي
معدن سونگون
- كريمي
(1370)، (شركت ملي
صنايع مس
ايران)، گزارش
بررسي عمليات
اكتشافي در
كانسار
سونگون
- يوسفي،
كيميا قلم(1370)، (سازمان
زمين شناسي )
گزارش
مطالعات
ژءوفيزيكي در
منطقه سونگون