Babek  merendli

                         Fevralın 21 Ana dilinden Yoxsullar Günü

Ana dili hansı dildir?:

iSpanyalı bir xalq qehremani ;santayana; deyir ki:geçmişini unudanlar onu yeniden yaşamağa mehkumdurlar. Ve eyni anlamı karl marksın bu sözündede görürük: ölmüş bütün nesillerin adetleri(görenekleri), yaşayanların beynine böyük bir ağırlıqla yerleşmelidir.analar öz uşaqlarına dünyaya geldikden sonra qıssacasına, gözelcesine sözcükler öğretib. Onun anayla ve göz aşdığı dünyayla yaşadığı çevreyle baglantı ve ilgisini saglayarlar.ana dilinden söz açanda ancag bir ananın öz övladına sevincle daşqın ,şirin sözlerle ona laylay çalması, boyunun oxşaması xatırlanır.ana söylediyi  sözlere ruh bağışlayıb onları canlandırır öz duyğularını derinlikle var gücüyle övladına çatdırır. Belelikle insanı öz muhitine hakim eden, onu bütün canlılardan yüksek dutan ,onun bütün fealiyetlerini insanlar arasında çülğaşdırma vesilesidir, insan düşüncesinin önemli silahı,onun istek ve arzularını ödemekde onun elde etdiyi bacarıqları güclendirib başqalarına çatdırma esas vasite olmuşdur.dilin idrak,şuur ve tefekkürün yaranmasında ve formalaşmasında çox böyük rolu vardır.

Bu çox aydındır ki insanın maddi hayatda ve onun etrafında olan gelişmelerle, ana dili,de gelişib yukselmede ve bütünleşmede olacagdır. Her milletin ana dili esirler boyunca temeli qurulur ve zamanla gelişmededir.hökümetlerin deyişimiyle bezen ana dilide deyişmede ve hetta yer üzünden silinmededir. Köresel dünyada gelişmeler ,keşfiyat, deyişiklikler ne qeder olursada bütün insanlar teknoloji ve baglantı araçların sayesinde bir köy kimi bir araya gelmekdedirler o köylüler ki post modern hayatı ister istemez yaşamagdadırlar. Düşünceler ,qonuşmalar,geyimler. Ve  bunlra uymayanlar ve buna sıgmayanlar aradan getmekdedirler.insanların ekonomik deyerleri ve sosyal ,siyasal yaşamları böyük gücler terefinden hedelenmekdedir ancag bu post modern dünyada o milletler varlıqların sürdüre bilerler ki öz menliklerine,kişiliklerine,öz etniklerine adet enenelerine, ictimayi yaşamlarına baglı qala bilsinler ve onu köresel dünyanın metodlarına çülgaşdırsınlar. bunların başda geleni ve en deyerlisi ana dili,dir  elecede her kesin anası yalnız onun anasıdır.

(2)_dünya ana dili günün tarixcesi:

dünya ana dilinin ilikin addımın ;bengiladeş; ölkesi atdı.1999 ci ilin novamr ayında öz resmi önerisini unescoya sundu. Bu öneri unesconun 33 cu iclasında neçe ölkenin terefinden qubul olundu.o cümleden italıya ,Fransa ,Rusya,şili    Hollanda,sviçre, paraque ,hind, maleziya, Suudi Arabistan,Polonya Gambiya ölkeleridir. Bu fealiyyetlerle birlikde dünya ana dili terefdarları örgütü,ki onun üyeleri biritanya , hind, Almanya, bengiladş ,ve Hollanda esilli insanlar canada da yaratdılar.bu örgüt,de dünya ana diliyle bağlı öz isteyini sundu.

 21 fevral dünya ana dili şehid ;dibosh;un adına adlandırılmışdır.ona göre ki bu günde ana dili mubarizesinde Pakistan terefinden teror olmuşdur. Her il müxtelif ölkeler ve unesco, ana dili severler terefinden mühteşem törenlerle agırlamagdadırlar .

unesconun  dünya ölkelerine verdiyi uyarıya göre son 3 esride diller qorxulu bir veziyyetde nabud olmağdadırlar .belecede insanlar ayda 2 canlı dili elden vermekdedirler ,bu gedişat Amerika ve avustaralya bölgelerinde çox göze deyir ister istemz 30000 dil agır tehlike altındadır ve aradan getmekdedir arkologların dediyine göre bezi dillerin 10000 ve bezilerinde 1000 nefer qullancısı var dilbilim adamları son uyarılarında, yaşadıgımız esirde dillerin 40 faizi nabud olmagdadır birleşmiş milletler teşkilatının ve unesco hal hazirde canlı olan 6700 dili qorumağ üçün 21 fevralı dünya ana dili günü adlandırmagdadır.

Unesco bütün ölkelere ana dilini qorumag üçün iki dillilik teshil  sisteminin  saglanmasına böyük qeyret ve telaş serf etmekdedir. Ve dünya insan haqlarının birinci ve ikinci maddesinde gelir ki:

(1)_bütün insanlar azad dünyaya gelmişler ve bütün insanı huquqlara beraber malikdirler ayrıca başqa toplumlara ayrımcılıq ve ferq yaratmag onların tebiyi haqlarını ayaqlamagdır.

(2)_her kimse heç neden ferqili olmayaraq soy,ırq,cins, dil, mezheb, siyasi ideya yada başqa ideyalar elecede milliyet toplumsal durum tebiyi servet dogum ya her hansı başqa bir veziyyetde bütün hquqlarda ve insan ve insan haqlarında adı geçen azadlıqlarda beraberdirler.

Belelikle güney azerbaycanda ve iran adlanan ölkenin cografıyasında esir düşmüş 35 milyon türk ,ve sayir etnikler helede öz ana dillerinde yoxsul qalmagdadırlar .milletlerin düşmeni ve insanlar celladı mehemmed riza şahın seyasetini davam etdiren bu faşist hakimiyet helede fars dilini birgelik sembolu adlandırır,sayir dillerde danışmagı bölücülük ve ayrımcılıq adlandırır .o halda ki hind kimi bir ölkede 700 dil canlı ve egtim halındadır . men bu şovenist hakimiyeti sördüren çökmüş düşünceli şexslerden soruşuram ?

(1)_ayrımcı, bölücü siz misiniz ya sizin dustagızda yaşayan mezlum xalqar?

(2)-bu günahsız ve mesum ufacıq körpeleri heç xeberi olmadan, haqlarında  böyük cinayet olunur, onu vucudunda tanrı vergisi olan inkişaf qanunlar yox olur.

(3)_uşagı hetta ana qarnında alışdıgı o gözel sözlerden qırıb  bir sıra ecnebi, putansiyelsi ve uşagın ruhuna uymayan qara kabus kimi sözleri ve ifadeleri nece qoyursan? Son sözüm budur ki gelin allahını sevib,yaratdıgı heç bir ufacıq mesum uşagı ana dilinden teshil ve mektebinden merhum etmeyek.

(3)_ana dilimiz arınmalı durltmalı ve deyişmelidir:

dilimizi töreli ögrenib arındırmalı ve durultmalıyıq ,dilimizin qıfıllı olduguna baxmayaraq insanların toplumsal yaşamlarında dilden faydalanmaları ister adi hayatda istersede  edebi ,elmi ,felsefi  düşüncelerden, mübahiselerde böyük önemi oldugu bellidir. Türk dilimizi tekce qonuşdugumuz dil deyil o bizim ,varlıgımız . tariximiz, uygarlıgımız, kimliyimizidir .insanları tanımaq üçün ve özünü başqalarına tanıtmag üçün bu kimliyi daşımalısan .hamımızın boynunda agır bir görev var öz dilimizi menimseyib, qoruyub ,arındırıb yaymag üçün önce onu gözel elmi, temelli, geramerli , ögrenib öz uşaglarımıza ögretmeliyik bu bizim menevi(tinsel) kültürel borcumuzdur. Hamımız bir Azerbaycan türkü kimi bu borcu ödemeliyik .

son söz bu ki dilimiz çagdaşlaşmalı ve modernleşmelidir . gündelik ekonomik dünyada yüzlerce inkişaflar ve keşfiyatlar olunur onların qarşılıgın tapmalıyıq . yoxsa çagdan geri düşen dil artıq muasir sayılmaz .yeni sözler kelimeler töredmeliyik .dilimizde geçmiş ereb ve fars sömürgesinden miras qalan sözcüklerin yerie türk qarşılıq yaradmalıyıq. 700 il bundan önce yaşayan nizami, senayi,fuzulinin dilini anlamaq ve o yordamda danışmag teesüfle dilimizin ne qeder çagdan geri qalmaısnı gösterir .

neden biz Türkiye cumhüriyetini örnek almayırıq? Osmanlı dövründen qalan erebceni arındırdılar sonra bu dili uygunlaşdırdılar ve onu muasir bir dünya diline çatdırdılar .türkiyenin 70 illik bir dil qurumu tarixi var. dünyada yayılan çoxlu eserler çagdaş türkce çevirilir .bütün hayatı inkişaflara türkce qarşılıq qoyulur .türkiye türkcesinde agızdan çıxan cingilti sözlere diqqet edin deyilen

bir xeberin sözlerine ve zaman aparmasına özen gösterin .

          babek_merendli@yahoo.com                      İstanbul 19/02/2006