کئچن‌لرده «دورنا»^{^[1]} سایتیندا موصاحیبه‌چی‌نین «اولو» لیدر آدلاندیردیغی چهرقانی‌نین موصاحیبه‌سینه قولاق آسماق ایسته‌دیم. قولاق آسدیم، چونکو چهرقانی‌نین بو مدت عرضینده ده‌ییشیب ده‌ییشمه‌دیگینی بیلمک ایسته‌دیم. موصاحیبه‌نی آپاران شخص ایلک باشدا «اولو لیدر» ایفاده‌سی‌نی قوللاندیغیندا چهرقانی‌نین اؤلدوگونو ظن ائتدیم. چونکو تورک دیلینده «اولو» سؤزو اؤلموش تاریخی شخصیت‌لره خیطاب ائدیلر. مثلا «اولو آتالاریمیز» دئدییمیزده بیر اوجو تاریخین بیلینمزلیگینده ایته‌ن و توپراغا دؤنوشموش اینسانلار نظرده توتولور. آنجاق موصاحیبه‌نین آخیشی ایچریسینده چهرقانی‌نین اؤلمه‌دیگی بللی اولور. من دیلین ائتیک و استاتیک یؤنلرینه چوخ دیقت ائده‌ر‌ه‌م. چونکو منیم اوچون دیل مسأله‌سی هر شئی‌ین اوستونده گلیر.

چهره‌قانی‌نین مصاحیبه‌سین دینله‌ییب بیتیردیکدن سونرا آدامین هئچ ده‌ییشمه‌دییینین فرقینه واردیم. یئنه ده استاتیک اولمایان و داها چوخ آنلامسیز باغیرتینی چاغیریشدیران بور (قابا باغیرتی) سسی ایله آغزینا گلنی سؤیله‌ییر. بللی اولور کی، آدام ده‌ییشمه‌ک و گلیشمه‌ک ایسته‌ییندن چوخ اوزاق‌دیر. باخالیم نه دئییر:

« ... چئوره‌میزی بعضی ایمپیراطورلوقلارین آلدیغینا گؤره، او جمله‌دن دئمک اولار کی، عثمانلی ایمپیراطورلوقوندان قالان تورکییه حکومتی، فارسی ایمپیراطورلوغو ... و روس ایمپیراطورلوغونون محاصیره‌سینده اولدوغوموزا گؤره...»

باخین بو جمله‌یه، بو ایفاده‌یه، آدام فارسی، روسو و تورکییه‌نی عینی گؤزله گؤرو و بو اوچ دؤولتلر طرفیندن گونئی آذربایجانین موحاصیره‌ده اولدوغونو دوشونور. یعنی هر اوچ دؤولت بیزیمله مناسیبت‌ده عینی توتوم ایچینده ایمیش‌لر تاریخ بویونجا. بو آدام هر حالدا فارس دیلینی بیلمه‌میش دئییلدیر. بو کیمی تاریخی گئرچکلی‌یی یانسیتمایان سؤزلری دئمه‌دن اول هئچ اولماسا احمد کسروی‌نین «او سکگیز ایللیک آذربایجان تاریخی»نی اوخوسایدی. تورک اوردوسو کئچن عصرین ایکینجی اون‌ایللیگینده گونئی آذربایجانا گیرمه‌سه‌یدی بو گون اورمودا، خوی‌دا سالماسدا و جیورالاریندا بیر تک تورک دیری قالمایاجاقدی، هامیسی ائرمنی ـ کورد سیلاحلی بیرلیک‌لری طرفینده‌ن قتل دئلیله‌جک‌دی. دئمک گونئی آذربایجان هئچ بیر زامان تورکییه طرفینده‌ن موحاصیره‌ده اولمامیشدیر. بلکه بو آدام «موحاصیره» سؤزومونون آنلامینی بیلمیر، بیلمیرسه زحمت چکیب لوغت‌نامه‌یه باخین، ساوادسیز علامه‌ـ‌‌یی دهر اولماق یئرینه بیر دفعه لوغت‌نامه‌یه باخماق داها یاخشی اولمازمی؟ اؤزه‌للیک‌له تورکییه ایله سوی بیرلیگیمیز نه‌دنی ایله دائما تورکییه‌دن بیزه هم میللی کیملک نوقطه نظرده‌ن، هم ده باتی ده‌یرلری باخیمیندا اولوملو فیکری آخینتیلار گلمیشدیر. مثلا «تجدد» قزئتینین باش رئداکتورو رفعت، ترابوزوندا یئتیشمیشدی. معجزون فیکری حیاتی ایستانبول‌دا اولغونلاشمیشدی. بو گونده یوزلرجه اؤیرنجی تورک دؤولتی‌نین حسابینا بورسلو اولاراق تورکییه‌نین یونیورسیته‌لرینده اوخوماقدادیر. ان اؤنملی‌سی ایسه تورکییه بیزیم وطن اخلاقیمیزین ایچینده اولان تورک یوردودور. بئله ایسه بیز نئجه اولدودا تورکییه‌نین «موحاصیره»سینده اولدوق. نئجه اولدودا تورکییه ائیله روسیه و فارسلار عینی استاتوسدا اولدولار؟!

« ... ایکینجی و بیرینجی دونیا موحاریبه‌سینده‌ن سونرا منطقه‌لری بؤلدولر. فارس آدینا ایران آدلی بؤلگه‌نی تاپشیردیلار کی، او توپراقدا ایراندی و اوردا یاشایان میللت فارس میللت‌دیر ... تورک آدینا 760 مین کیلومتر کاره تورکییه‌نی بولدولر وئردیلر ... »

چهرقانی تورکییه‌ده امپریالیستلره قارشی تورک میللتی‌نین بویوک موجادیله‌سینده یا خبرسیزدیر، یادا تورکییه‌ آنتی‌پاتیزان‌لیغی بو سؤزلری اونا سؤیله‌تمه‌یه زورلاییر. عثمانلی ـ تورک دؤولتی داغیلدیقدان سونرا امپریالیستلرین چهرقانی‌نین دئدیگی کیمی تورکلره تورپاق وئرمک نییتی یوخ‌ایدی. هدف بوتون تورکلری آنا دولودان دیشلاماق‌ایدی. حتا آنادولو تورپاقلاریندا ارمنی دؤولتی‌نین ده قورولماسی گونده‌مده‌ایدی. ایستانبول، ساکاریا، ایزمیر، ماراش و.... اشغال آلتینداایدی. بؤیوک اؤنده‌ر، اولو اؤنده‌ر آتاتورکون ایمکانسیزلیقدان ایمکان یارداراق «وطن اشغال ائدیلمیشدیر» سولوغانیله تورک میللتی‌نی سفربر ائدیب ایستقلال موجادیله‌سینه باشلاماسی اینسانلیق تاریخی‌نین حماسه اؤرنک‌لرینده‌ن بیری و بلکه‌ده بیرینجی‌سی‌دیر. یئنی بو گونکو تورکییه‌نی تورک میللتی‌نه کیمسه وئرمه‌دی. بو تورپاقلار آلیندی. هر آددیمدا یوزلرجه شهید قانی وار. م. ا. ارسوی:

«باسدیقین یئرلری تورپاق دئیه‌ره‌ک کئچمه تانی

و یا: «شهدا فیشقیراجاق توپراغی سیخسان شهدا...» میصراعلاریندا بو قهرمانیلیق و وطنی گئری آلماق هایخیریش‌لاری بارینماقدا. ایندی بیر کیملیگه بلیرسیز آدام‌سیز و گویا «لیدیر» گلیب بو قهرمانلیق تارخینی گؤره‌جک گؤزو اولمایاجاق و بو تورپاغلاری تورکییه‌یه وئریلمیشلر دئیه‌جک. (موساعیده ائده‌ری‌کی می؟) تورک‌لوک دعواسی داماریندا تورک‌ قانی آخان، تورک‌لوک بیرینجینده اولان هر کسین مسئولیت ساحه‌سی‌دیر. بیر حزب‌الله‌ین گلیب‌ده فارس پروپاگانداسی‌نی یاپماسینا اذن وئره‌ریک‌می؟ وئریلمز. وئرمریک. تورک‌چولوک بیر بوتوندور. گونئی آذربایجانی قورتارماق آدینا تورکییه‌یه آنتی‌پاتی اولوشدورمانین آدی تورکچولوک دئییلدیر، تورک دوشمن‌لیگی‌دیر. چهره‌قانی‌نین ادعا ائتدیگی کیمی تورکییه جمهوریتی وطن‌داشلاریندا یابانجیلار تورک دئمه‌میش‌لر. جمهوریتین بؤیوک سمفونیستی عدنان سایگون خاطیره‌لرینده یازیر کی ازمیر اشغال آلتیندا اولدوغوندا یونانلار میلللی کیتابخانانین آدینی دئییشدیریب «شهر کیتابخاناسی» قویدولار. اشغالچی‌لار هر طور «میللی» سؤزوندن قورخوردولار. لکن تورک میللتی‌نین میللی اراده‌سی اؤزونو اثباتلاردی. توک کیملیگی چهرقانی‌نین سؤیله‌دیگی کیمی تورکییه باتیلیلار طرفینده‌ن وئریلن بیر آد دئییلدیر. بو میللتین قهرمانلیق تاریخی‌نین آدی تورک‌لوک‌دور.

بو آدامین گونئی آذربایجان دواسینا ضرر وئرمه‌سی بو کیمی آچیقلامالاری ایله سینیرلی دئییلدیر. اولوسلار آراسی دوزئیده بو آدام قدر گؤنئیه ضرر وئره‌ن ایکینجی بیر شئی اولمادی. آمئریکادا، اؤزه‌للیکله تورکییه‌ده بو شکیلده بیلگیسیز، مسئولیت‌سیز آچیقلامالاری ایله گونئی آذربایجان میللی حرکتی‌نین جیدیتی‌نی سوال آلتینا آلدی. آنجاق دئدیگیم کیمی اوراسی بیزیم‌ده وطنیمیز. او یوردلار چهرقانی‌یه بابالاریندان قالما بیر اؤزه‌ل مولک دئیل . چهرقانی‌نین بئله بیر قباله‌سی یوخدور کی، ایثبات‌ ائتسین گونئی آذربایجان دده‌لریند‌ن قالان اؤزه‌ل مولکموش. واردیرسا گؤسترسین. بو آچیقلامالاریمی میللتیمیزین آیدینلانماسی نه‌دنی ایله دوام ائتدیره‌جه‌یه‌م ...

[1] . چهرقانی‌نین موصاحیبه‌سینه بورادا قولاق آسا بیلرسیز:

http://www-students.biola.edu/andre/nph-proxy/010110A/http/www.durna.se/.

Keçənlərdə “durna”* sitəsində müsahibəçinin “ulu” lider adlandırdığı Çehrəqninin müsahibəsinə qulaq asmaq istədim. Qulaq asdim, çünkü Çehrəqninin bu müddət ərzində deyişib deyişmədiyini bilmək istədim. Müsahibəni aparan şəxs ilk başda “ulu lider” ifadəsini kullandığında Çehrəqaninin öldüyünü zənn etdim. Çünkü Türk dilində “ulu” sözü ölmüş tarixi şexsiyətlərə xitab edilər. Məsələn “ulu atalarımız” dediyimizdə bir ucu tarixin bilinməzliyində itən və torpağa dönüşmüş insanlar nəzərdə tutulur. Ancaq müsahibənin axışı içərisində Çehrəqaninin ölmədiyi bəlli olur. Mən dilin etik və estetik yönlərinə çox diqqət edərəm. Çünkü mənim üçün dil məsələsi her şeyin üstündə gəlir.

Çehrəqaninin müsahibəsini dinləyib bitirdikdən sonra adamın heç deyişmədiyinin fırqinə vardım. Yenə de estetik olmayan və daha çox anlamsız bağırtını çağrışdıran bor(qaba bağırtı) səsi ilə ağzına gələni söyləyir. Belli olur ki, adam deyişmək və gəlişmək istəyindən çox uzaqdır. Baxalım ne deyir:

“...Çevrəmizi bəzi imperatorluqların aldığına görə, o cümlədən demək olar ki, Osmanlı imparatorluğundan qalan Türkiyə hökuməti, Fars imparatorluğu...və Rus imperatorluğunun mühasirəsində oldumuza görə...”

Baxın bu cümləyə, bu ifadəyə. Adam Farsı, Rusu və Türkiyəni eyni gözlə görür və bu üç devlətlər tərəfindən Güney Azerbaycanın mühasirədə olduğunu düşünür. Yəni her üç devlət bizimlə münasibətdə eyni tutum içində imişlər tarix boyunca. Bu adam her halda Fars dilini bilməmiş deyildir. Bu kimi tarixi gerçəkliyi yansıtmayan sözləri demədən əvvəl heç olmasa Əhməd Kəsrəvinin “On səkkiz illik Azərbaycan tarixi”ni oxusaydı. Türk ordusu keçən əsrin ikinci onilliyində Güney Azərbaycana girməsə idi bu gün Urmuda, Xoyda, Salmasda və civralarında bir tək Türk diri qalmayacaqdı, hamısı Erməni-Kürd silahlı birlikləri tərəfindən qətl ediləcəkdi. Demək Güney Azərbaycan heç bir zaman Türkiyə tərəfindən mühasirədə olmamışdır. Bəlkə bu adam “mühasirə”sözümnün anlamını bilmir, bilmirsə zəhmət çəkib lüğət naməyə baxin, savadsız əllameyi dəhr olmaq yerinə bir dəfə lüğət naməyə baxmaq daha yaxşı olmaz mı? Özəlliklə Türkiyə ilə soy birliyimiz nədəni ilə daima Türkiyədən bizə həm milli kimlik nöqteyi nəzərindən, həm də Batı dəyərləri baxımında olumlu fikri axıntılar gəlmişdir. Məsələn “Təcəddüd” qəzetinin baş redaktpru Rəfət, Trabzonda yetişmişdi. Möcüzün fikri həyatı İstanbulda olqunlaşmişdi. Bu gün də yüzlərcə öyrənci Türk dövlətinin hesabına burslu olaraq Türkiyənin universitələrində oxumaqdadır. Ən önəmlisi isə Türkiyə bizim Vətən əxlaqımızın içində olan Türk yurdudur. Belə isə biz necə oldu da Türkiyənin “mühasirə”sində olduq. Necə oldu da Türkiyə ilə Rusiya və Farslar eyni statusda oldular?!

Müsahibəsinin davamında deyir: “...İkinci və birinci dünya müharibəsindən sonra məntəqələri böldülər. Fars adına İran adlı bölgəni tapşırdılar ki, o Torpaq İrandı və orda yaşayan millət Fars millətidir...Türk adına 760 min kilometre kare Türkiyəni böldülər verdilər...”

Çehrəqanı Türkiyədə İmperialistlərə qarşı Türk millətinin böyük mücadiləsindən ya xəbərsizdir, ya da Türkiyə antipatizanlığı bu sözləri ona söylətməyə zorlayır. Osmanlı-Türk devləti dağıldıqdan sonra İmperialistlərin Çehrəqaninin dediyi kimi Türklərə torpaq vermək niyyəti yox idi. Hedef bütün Türkləri Anadoludan dışlamaq idi. Hetta Anadolu torpaqlarında Erməni devlətinin də qurulması gündəmdə idi. İstanbul, Sakarya, İzmir, Maraş və... işgal altında idi. Böyük öndər, ulu öndər Atatürkün imkansızlıqdan imkan yaradaraq “Vatan işgal edilmişdir” sloganı ilə Türk millətini səfərbər edib istiklal mücadoləsinə başlaması insanlıq tarixinin hemaset örnəklərindən biri və bəlkə də birincisidir. Yəni bugünkü Türkiyəni Türk millətinə kimsə vermədi. Bu torpaqlar alındı. Har adımında yüzlərcə şəhid qanı var. M.A. Ersoy “Basdığın yerləri topraq deyərək geçmə tanı- Düşün altındaki binlərcə kəfənsiz yatani” ve ya “Şühəda fışkıracak toprağı sıksan şühəda...” misralarında bu kahramanlık və vatanı geri alma haykırışları barınmakta. Şimdi bir kimliyi bəlirsiz adam və güya “lider” gəlib bu kahramanlık tarixini görəcək gözü olmayacaq və bu topraqları Türkiyəyə vermişlər deyəcək. Müsaade edəriki mi? Türklük davası damarında Türk qanı axan, Türklük bilincində olan hər kəsin mesuliyət sahəsidir. Bir Hizbullahın gəlib də Fars propaqandasını yapmasına izn verərik mi? Verilməz. Vermərik. Türkçülük bir bütündür. Güney Azərbaycanı qurtarmaq adına Türkiyəyə antipati oluşdurmanın adı Türkçülük deyildir, Türk düşmənliyidir. Çehrəqaninin iddia etdiyi kimi Türkiyə Cümhuriyəti vətəndaşlarına yabancılar Türk deməmişlər. Cümhuriyətin böyük semfonisti Adnan Saygun xatirələrində yazır ki İzmir işgal altında olduğunda Yunanlar “Milli kütübhanə”nin adını deyişdirib “Şəhər kütübhanəsi” qoydular. İşgalçılar hər tür “milli” sözündən qurxurdular. Lakin Türk millətinin milli iradəsi özünü isbatladı. Türk kimliyi Çehrəqaninin söylədiyi kimi Türkiyəyə Batılılar tərəfindən verilən bir ad deyildir. Bu millətin qəhrəmanlıq tarixinin adı Türklükdür.

Bu adamın Güney Azərbaycan davasına zərər verməsi bu kimi açıklamaları ilə sınırlı deyildir. Uluslar arası düzeydə bu adam qədər Güneyə zərər verən ikinci bir şey olmadı. Amerikada, özəlliklə Türkiyədə bu şəkildə bilgisiz, mesuliyətsiz açıklamaları ilə Güny Azərbaycan Milli Hərəkətinin ciddiyətini sual altına aldı. Ancaq dediyim kimi orası bizim də vətənimiz. O yurdlar Çehrəqaniyə babalarından qalma bir özəl mülk deyil. Çehrəqaninin belə bir qəbaləsi yoxdur ki, isbat etsin Güney Azərbaycan dədələrindən qalma özəl mülkmüş. Vardırsa göstərsin. Bu açıklamalarımı millətimizin aydınlanması nədəni ilə davam etdirəcəyəm...

* . www.durna.se. Cehräqaninin musahibesine burdan qulaq asa bilersiniz.