درياچه
اورميه
اهميت
زيستمحيطي،اقتصادی
و اجتماعی
علي محمدي
درياچه
اروميه
يكي
از
مناطق
حافظت
شده
مهم
جهان
است
كه
در
مقياس
جهاني
در
تداوم
چرخه
حياتي
تعدادي
از
پرندگان
مهاجر
نقش
تعيين
كننده
ايفا
مينمايد
و
شايد
در
دنيا
كمتر
جایي
بتوان
يافت
كه
به
اندازه
درياچه
اروميه
مورد
توجه
متوليان
محيط زيست
خارجي
قرار
گرفته
باشد.
ـ
درياچه
اورميه
و
حريم
آن
به
عنوان
يكي
از
چهارده
پارك
ملي
مشمول
محدوديتهائي
ويژه
است.
ـ
يونسكو
در
برنامه
جهاني
"انسان
و
بيوسفر"
يا
"انسان
و
زيستكره"
(«MAB»ManandBiospher)
نه
نقطه
را
براي
حفاظت
انتخاب
كرده
كه
يكي
از
آنها
درياچه
اورميه
ميباشد.
ـ
كنوانسيون
رامسر،
كه
در
سال
1349 برگزار
گرديده
و
120 كشور
به
آن
پيوستهاند،
20 تالاب
پراهميت
را
در
دنيا
براي
حفاظت
موكد
برگزيده
كه
درياچه
اورميه
يكي
از
آن
جمله
است.
ـ
بانك
جهاني
از
چند
سال
پيش
اعتباري
براي
"بهسازي
آبياري"
در
4 نقطه
ايران،
شامل
بهبهان،
نكا،
مغان
وزرينهرود
اختصاص
داده
و
به
مسائل
بخش
جنوبي
حوضه
درياچه
اورميه
توجهي
ويژه
دارد.
ـ
پس
از
كنفرانس
سازمان
ملل
متحد
درباره
توسعه
زيستمحيطي
(UNCED) با
شركت
180 كشور
تحت
عنوان
"مجمع
سران
زمين"
در
شهر
"ريو
و
ژانيرو"
و
در
سال
1992،
صدور
اعلاميه
ريو
(Rio Declaration) در
سال
1994و
فعال
شدن
طرح
"تسهيلات
زيستمحيطي
جهاني"
(«GEF» Global
Environment Facilities)مقرر
گرديده
است
كه
در
قبال
كوشش
براي
حفاظت
محيطزيست
و
رعايت
مفاد
اعلاميه
ريو،
امكاناتي
در
اختيار
كشورهاي
در
حال
توسعه
قرار
داده
شود.در
چارچوب
GEF،
كارشناسان
مربوطه
از
ايران
بازديد
كرده،
اولين
منطقهاي
را
كه
مناسب
تشخيص
داده
وقابل
حفاظت
دانستهاند،
حوضه
درياچه
اروميه
بوده
است.
در
تير
ماه
سال
1380 كارگاهي
در
اورميه
تحت
عنوان
"راهحل
اكوسيستمي
براي
مديريت
درياچه
اروميه"
برگزار
گرديد.
برگزاري
"اولين
همايش
درياچه
اورميه"
در
شهريور
سال
1380 در
دانشگاه
اورميه
را
نيز
ميتوان
قدمي
مثبت
دراين
راه
ارزيابي
كرد.
ويژگيهاي
پارك
ملي
درياچه
اروميه
درياچه
اروميه
داراي102
جزیره
كوچك
و
بزرگ
است
كه
هر
يك
تامينكننده
بخشي
از
نيازهاي
حياتي
درياچه
به
شمار
ميروند.
جزاير
قويون
داغي
به
وسعت
3175 هكتار،
ائشك
داغي
به
وسعت
2550 هكتار،
اسپير
با
وسعت
1250 هكتار
و
آرزو
به
وسعت
500 هكتار
از
مهمترين
ايستگاههاي
حياتوحش
درياچهاند
كه
به
دليل
برخورداري
از
ويژگيهاي
زيستي
و
جاذبههاي
گردشگري،
داراي
ارزش
جهاني
ميباشند.پوشش
گياهي
جزاير
و
اراضي
ساحلي
از
منابع
مهم
تامينكننده
غذاي
حيات
وحش
و
دام
اهلي
محسوب
ميشودو
در
تثبيت
اراضي
تاثير
قابل
توجه
داشته
و
با
تلطيف
منظر،
جاذبههاي
گردشگري
را
افزايش
ميدهد.منابع
آب
جزاير،
كه
مورد
استفاده
حيات
وحش
قرار
ميگيرد
محدوداست،
فقط
در
سه
جزيره
قويون
داغي،
ائشك
داغي
و
اسپير
چشمههائي
با
آبدهي
محدود
موجود
است.
درجزاير
پارك
ملي
اورميه،
چند
نوع
از
پستانداران
بزرگ
شامل
قوچ،
ميش،
گوزن
و
پلنگ
وهمچنين
پستانداراني
كه
در
كنترل
بيولوژيكي
حشرات
نقش
دارند،
نظير
خفاش
و
موش،
وجود
دارند.
خزندگان
و
پرندگان
نيز
در
جزاير
و
تالابهاي
ساحلي
زندگي
ميكنند
كه
بخشي
از
پرندگان
بومي
و
بخشي
ديگر
مهاجرند.
تاكنون
حدود
27 نوع
پرنده
خشكزي
و
بيش
از
33 نوع
از
انواع
پرندگان
مهاجر
شناسايي
شدهاند
كه
از
آن
جمله
ميتوان
كبك
بومي
خشكزي
و
پرندگان
آبزي
و
آبچر
مهاجر
نظير
فلامينگو،
پليكان،
اردك
نوك
قاشقي،
آنقوت،
كاكائي
معمولي
و
كاكائي
صورتي
را
نام
برد
كه
در
دورهاي
از
سال
از
جزاير
درياچه
به
عنوان
مأمن
مطمئن
براي
لانه
گزيني،
استفاده
می کنند.
بررسيهائي
كه
به
منظور
آشنائي
با
زندگي
اين
پرندگان،
با
حلقهگذاري
انجام
ميگيرد،
اهميت
جهاني
اين
زيستگاهها
را
نشان
دادهاند
و
حاكي
از
آن است
كه
اين
پرندگان
در
سطحي
وسيع
از
كره
زمين
پراكنده
ميشوند.
از
جمله
فلامينگوهاي
حلقهگذاري
شده
را
در
محدودهاي
كه
از
شمال
روسيه
تا
منتهياليه
جنوب
سودان،
سومالي
و
اتيوپي
و
از
شرق
هندوستان
تا
غرب
ليبي
گسترده
است،
مشاهده
كرده
و
گرفتهاند.
در
آب
شور
درياچه
چند
نوع
جلبك
از
جمله
جلبكی
به
نام
"آنترو
مورفا"
(Enteromorpha) و
نوعي
از
سختپوستان
آبزي
به
نام
آرتميا
اورميانا
(Artemia
Urmiana) زندگي
ميكنند
كه
جلبكهاي
مزبور
صرف
تغذيه
آرتميا
و
آرتميا
خود
صرف
تغذيه
پرندگان
مهاجر
نظير
فلامينگو
ميشود
و
اين
روند
در
طي
اعصار
و
قرون
چنان
نظمي
يافته
است
كه
چرخه
حيات
اين
زيستمندان
تداوم
يابد.
به
طور
بديهي،
به
هم
خوردن
چرخه
زندگي
هر
يك
از
اين
آبزيان
ميتواند
چرخه
زندگي
ساير
زيستمندان
را
مختل
كند.
با
عنايت
به
ويژگيهاي
فوق،
درياچه
اورميه
همراه
با
مجموعه
تالابها
و
رودخانههاي
مجاور،
نظام
زيستي
پهناوري
به
وجود
آورده
است
كه
ارزشهاي
والاي
زيستمحيطي
دارد
ودر
عين
حال
ميتواند،
مشروط
به
رعايت
ضوابط
حفظ
محيط
زيست،به
منظورهاي
تفريحي
و
تفرجي
و اقتصادی
مورد
بهرهبرداري
قرار
گيرد.
سيماي
اقتصادي
درياچه
اورميه
الف-
كشاورزی
و
دامداري
درياچه اورميه علاوه بر اهميت زيستمحيطي، از نظر اقتصادي هم بسيار ارزشمند است، ولي در حال حاضر، در مناطق ساحلي درياچه، فعاليت صنعتي چشمگيري وجود ندارد.در روستاهاي اطراف درياچه فعاليت كشاورزي به طور عمده به صورت ديم صورت ميگيرد و فقط در 10 تا 20 درصد ارضي از آبياري استفاده ميشود. وسعت اراضي كشاورزي ساحلي در حدود 180 هزار هكتار است كه به نحو مطلوب مورد بهرهبرداري قرار نميگيرد. با احداث سدهایي بر روي رودخانههایي كه به درياچه ميريزند، كشاورزي منطقه دگرگون خواهد شد.دامداري به صورت سنتي و به عنوان بخشي از فعاليتهاي روستانشينان صورت ميگيرد. 60تا 70 درصد محصولات لبني