Hörmetli oxucular
Azadtribun web
sitesinde Sayın Işık
Sönmez imzası ile Düşünce sistemi yoxsa Düşünme
Sistemleri başlığında bir yazı yayınlanmıştır.
(www.azadtribun.com/x56.htm).
Işık Beyın yazısından da belli olduğu kimin
hele de düşünce qavramı yeterice anlaşılmamıştır.
Işık Bey düşünce sözünün sadece bir anlamı üzerinde
durmuştur. Bu sözun çox ceşitli anlam ifade ettiyini unutmulştur.Aşağıdaki
yazı iki il önce yazılmış ve mail gruplarında da
verildiği için internet herfleri ile sunulmaktadır. Yazıda
Azerbaycan Merkezli düşünce Sisteminde faydalanılan
düşünce terimi yorumlanmıştır.
Saygılarımla,
Arif Keskin
Arif Keskin-
Araştırmacı
Azerbaycan -Türk kimliyini mehver-merkez alan bir dunya goruşunu
yaratmayi hedefleye Azerbayacn Merkezli Düşünce Sistemi teorisinin
antomisini tehlili onem erz etmektedir. Çünkübu teorinin qavramlari onun
mahiyetinin daha yaxşi derk olunmasinda ciddi komek eleyecektir. Bu
istiqamette bu bolumde "düşünce " , " düşünce
sistem" ve " Azerbayacn merkezli düşünce" mefhumlari
uzerinde duruluacaqdir.
İster gündelik heyytta olsun ister elmi çalişmalarda olsun
mefhumlar ve terminler çox önemlidir. İnsanlarin elaqe vesilelerini teşkil
ediler. Qavramlar insanlarin anlamsal elaqelerini yaradir ise de ciddi
problemleler de yaradir. Çnku qavramlar goreli (nisbi -izafi) olqulardir.
Qavramlarin goreliliyi ve onlarin birden çox anlam ve me'ena ifade etme güçleri
bütün elmi çalişmalarin hessasiyet ve titizlik (vesvas) içerisinde
getmesini mecbur etmektedir. Her elmi fealiyet veya her teori oz qavram ve
terminlerini daha aydın ve net bir şekilde tanımlamaya çalişir.
Düşünce sozu de beşeri bilimde çox faydalinan bir
mefhumdur(qavramdir). Bu qavram sosyoloji, felsefe, psikoloji ,siyaset ve..diqer
bilim sahelerinde faydalanilmaqdadir. Bu sebep ile düşünce qavramina
birden çox me'ena yuklenmişdir. Yuxarida dediyimiz kimi elmi fealiyet
üçün ilk once düşünceni terif edib ve onun çox ferqli anlmalrini
ortaya qoymaliyiq ve ondan sonra "duahunce sisteme girmez ve ozel bir
coqrafayaya mexsus ola bilmez" demeliyik.
Düşünce haqqindaki tanımlamlari aşaqidaki şekilde
ozetlememiz mumkundur:
1- Düşünce gündelik hayatta "qayqi ve narahtçiliq"
anlami ifade edecek şekilde tez tez istifade edilir.
2- Düşüncenin diqer önemli anlami "duşunme emeli"
olaraq istifade edilir. Duşunme emeli çox qarmaşiq ve murekkeb bir
emeldir. Duşunme emeli psikoloji,fizloji ve tibb ....kimin elmin çalişma
alanlaridir. "düşünce sinirsiz ,serheddi yoxdur" sozu düşüncenin
bu tanımia dayanaraq ortaya qoyulan ifadedir. Düşüncenin
sinirsizliqi eslinde "duşunme emelinin serhedsizliyini" ifade
etmektedir. Bu duşunme emeline bir misal vermek isteyrem: Men
Muqanliyam ancaq Ankarada yaşayiram. Her an Muqanda ola bilerem..Meni
muqana aparan duşunme emelidir.Duşunme emeli düşünce sozunun
sadece bir anlam ve me'enasidir.
3- Düşünce Sozu Arestotales( Eseetu) Mentiqinde ( Menteq-e Suri)
meçuldan meluma geden yol ve sürec olaraq terif edilmişdir. Erstu
Mentiqinde düşünce sozu meçhuladn meluma geden sürec olaraq terif
edilir. Ele bu baqlamda mentiq çalişmalrini qurur.Düşünce meçhuldan
meluma geden yol ve mentiq bu yolda düşünceye yardim eden bir vesile..
4- Be'ezi sosyal ve siyaset bilim tarixçileri düşünce sozune daha
ferqli bir anlam yuklemisler. Bu tarixçiler "sosyloji elmi ortaya çixmadan
onceki sosyal ve siyasal çalişmalari "sosyal düşünce donemi"
olaraq adlandirilar. Burda düşünce sozu elmi metodlarin yerine
genel(umumi) ve felsefi metodlari uyqulayan çalişmala deyilir.
5- Düşünce sozunun diqer önemli me'enasi "ozgünluk ve ozune
mexsusluk ve ayir edici fikirler bütünu "olaraq terif edilir. Bu terifi
ornekle açıqlamaq isteyrem "Batı(qerb) düşüncesinde qadin"
" Doqu düşüncesinde qadin" burdaki düşünce sozu Batı
Ve doqunu ayrian olqudur. "Burjuvazi düşüncesinde" veya "
işçi düşüncesinde" ki ibarelerind düşüncenin anlami
burjuva ve işiçinin ayıran fikir veya fikirleşme terzidir. Fars
dilinde olan daha once solcular terefinde çox istifade edilen "tefekore
burjuvaiyi" veya " tefekore xorde burjyvayi" sozleri bu anlami
ifade etmektedir. Düşünce sozu be'ezi yerde ozune mexsusluqu ifade edir.
Türk düşüncesinde, Fars düşüncesinde, Rus düşüncesinde ve
...istifade edilen düşünce sozu bu anlami ifade etmektedir.
6- Düşünce sozu be'ezen folkorik ve geçmişden bize gelen
inanç, adet ve eneneni ifade edecek şekilde de faydalanilir.Burda düşünce
sozu geçmiş tarixden günumuze qeder deavm eden ve deyişime direnen (qalinti-beqaya
) kültür ve medeniyet olqulari kimin terif edilir.
7-Düşünce sozu be'ezen zehnin mehsulu ve urunleri haqqinda da
faydalanilir. Burda mehsus(somut) şekilde intiqal edilebilen yazi,
kitab,ses ve fikir anlaminda qullanilir. (BAK:Felesefe sozluyu-Bilim ve Sanat
Yayinevi-Düşünce Bolum)
8- Düşünce sozunun diqer önemli me'enasi "qebuller ve
reddler " şeklindedir. "Menim düşüncem budur"
sozundeki anlam belli bir şeyin qebul edildiyini gosterir. Marx'in düşünceleri
,Weber'in düşünceleri ...ibaresinde düşüncenin tanımida
"qebuller ve reddler " analmi ile ifade edile biler. Ornek : Elçi
Bey'in Türkçuluk Haqqinda düşünceleri ibaresi bu anlami ifade edir .Burda
Elçibey " Türkçuluk haqqinda nece duşunur " "ney qebul
edir" "neyi etmir" ve " hanki yeniliyi getirib" kimin
suallarin cevablari axtarilir.Düşünce sozu bu me'enada dunya goruşu
ve belli mevzular haqqinda qebul ve reddler ifadesini ihtiva etmektedir. Türkiye
elmi felsefi lituraturunde düşüncenin bu terifine (tanımina) "
yonetici sav" da denilir.
Gorulduyu kimin düşünce sozu çox geniş ve ferqli anlam ve
me'ena ifade etmektedir. Düşünce sinirsizdir ,serheddi yoxdur"
ifadesi "duşunme emelini" gosteren bir tosifdir. Düşünceninn
bir tanıminin sadece tosifi olduqu üçün onun uzerinden yola çixaraq
"düşünce sisteme girmez ,düşünce coqrafiyaya mexsus olamaz"
sozu elmi ve akademik Açıdan yanlişdir ,çnku yuxarida da gorduyumuz
kimin düşünce soznun çox ferqli me'enalari var. Ona gore bütün
bilimsel çalişmalarad olduqu kimin tanımlamaq(terif etmek) ve
sinirlandirmaq lazimdir dediyimiz sozleri . "Duşune hanki anlami ile
sinirsizdir ?" ..
Azerbayacn Merkezli Düşünce Sistemi'ndeki düşünce sozu yuxaridaki beşinci (5.nci) ve sekkizinci (8.nci) me'enada faydalanilmişdir.