ملته منسوب اولان تعريفلر پست مدرنيسم عصرينده

 

بو گونلر يازديغيميز يازيلاردا ملت ، آذربايجان ملتي ، ملي حركت كيمي بير چوخ سؤزلر و اصطلاحلار ايشله ديريك . بو سوزلرين آنلاميندا آرتيق اينجه لشمك  بيزلري اورتاق بير آنلاما ياخينلاشديرماقلا ياناشي ، موضوعلارا درين باخيب دوشونمگيميزه ده فايدالي اولا بيلر. سوسيال و سياسي موضوعلارا باغلي اولان سؤزلرين معناسي يا تعريف لري عموميتله ثابت و دگيشمز دئييللر. بو تعريفلر چاغدان چاغا ، ملتدن ملته ، يئردن يئره دگيشيليب و يئني دوروم و احتياجلارا اويغونلاشديريلير. بعضي زامانلار ياديميزدان چيخير كي تعريفلر بيزي و بيزيم عمللريميزي يوخ بلكه بيز و بيزيم عمليميز تعريفلري يارادير. بير سيرا آداملار ايسه عمد يا سهو اوراق تعريف لري اؤزلرينه و بيزه بويوندوروق كيمي تانيتديراراق محدوديت ياراتماق ايسته ييرلر. آذربايجان ميللي فعاللاري بير سيرا تعريفلري اؤز احتياجلارينا گؤره دگيشه بيليب ،يارادابيليب و رواج وئره بيلرلر. بو يازيدا بعضي سؤزلرين تعريفين گؤزدن كئچيريريك. بو تعريفلر بو يازيني يازانين فيكريدير و باشقا دوشونجه لري ائشيديب ، مباحثه آپارماق فايدالي اولا بيلر. بعضي سؤزلره بير نئچه آنلام ايرلي سورولوب كي يازارين دا نظري آلتيندا يازيليبدير. خاطيرلانماليدير كي بيزيم ملي حركت بو تعريفلر اولمادان دا ايرلي گئده بيلر و بئله نچي تئوريك مسئله لره يئرسيز دگر وئرمك ده چوخ مصلحت دئييل. بيزيم عملده و تئوريده موازي و متعادل اولاراق حركت ائله مه لييك.

 

ملت:

  1. اورتاق ديل و مدنيته  ماليك اولان آداملار (ائتنيك تعريف)
  2. اورتاق ديل ، مدنيت ، تاريخه ماليك اولان آداملار (ائتنيك تعريف)
  3. اورتاق ديل ، مدنيت ، تاريخ و دينه ماليك اولان آداملار (ائتنيك تعريف)
  4. واحد سياسي سيستمين يا دولتين تابعي اولان آداملار (سيويك تعريف)
  5. سياسي بير سرحدين ايچينده ياشايان آداملار (سيويك تعريف)

 

ملت آنلامي تاريخ بويو و يئردن يئره دگيشيليبدير ، بير زامان كليسايا اينانانلارا دئييليب ، بير زامان اشرافيت طبقه سينه و باشقا تعريفلر. مدرن چاغ دا ايسه حكومت لر بير دولته تابع اولان جمعيتي بير ملت كيمي تانيتديرماق ايسته ييبلر. كئچميش 200 يوز ايلده دموكراسيه دوغرو حركت ائله ين اروپايي مملكت لرده ، خصوصيله بيرگه بير ائتنيكي جمعيتدن اولوشان اؤلكه لرده بو تعريف (سيويك ملت) مثبت نتيجه وئريبدير. اروپا دا ملت-دولت آنلاميله برابر فرمالاشميش "وطنداشلارين برابر حقوقي (حقوق برابر شهروندي)" آنلامي ، ائتنيكي ميلت لرين بير سيويك ملت پارچاسي كيمي ياشاماقلارينا يارديمچي اولوبدور. گرچي چوخ ميلتلي (كثيرالمله) اولان بلژيك ، اسپانيا ، بؤيوك بريتانيا  كيمي اروپانين دموكراتيك مملكت لرده سيويك تعريف موفق اولماميشدير. ايران اؤلكه سينه گلنده، ايرانين مركزي حكومتينه باغلي اولان ضيالي آدلانان آداملار سنتي رعيت يا امت سؤزلري يئرينه اروپايي اؤلكه لردن آلينميش مدرن سيوسك ملت آنلامين قالديرماق ايسته ييبلر. آنجاق ايراندا اونلار يالنيز ديلده رعيت سؤزون يئرينه ملت  سؤزون ايشله تديلر  و عملده برابر حقوق دئيه بير شئيي اونوتدولار!  ملتدن اولان بئله عيبه جر تعريف هله ده فارس ضيالي لار طرفيندن مركزي حكومت نفعينه حمايه اولونور. اما بو ضياليلار دولت –ملت آنلامين تبليغ ائتمكلرينه باخماياراق ياخشي باشا دوشوبلركي ائتنيك ملتلرين وارليغي ايراندا بير حقيقت اولاراق مركزي استعمارين دوامينا مانعلر تؤره دير. بو نا گوره ده  حتي اتنيك ميلتلري محو ائتمك پروژه سيله ، ايراندا ائتنيك و سيويك ميلتلري برابر ائتمك ايسته ييبلر! اما ملي ستمي ياخشيجا آنلايان ايرانين غير فارس ميللتلري ، خصوصيله پست مدرنيسم نهضتينده اؤنجول اولان تورك ميللتي ، ايندي ميللتين اتنيك تعريفينه اوستونلوك وئريب و بو تعريفي ايرانين و دونيانين بوگونكو دورومونا اويغون گؤرورلر. بير دولته تابع اولماق اوچون بيرگه ائتنيك ملتدن اولماق گركمز و بير ائتنيك ملتين ده نئچه دولتي اولابيلر. ملتين ائتنيك تعريفي دونيا دا گئدن دگيشيكلره ده اويغوندور.دونيادا  دولتلرين اختياراتلاري آزالماسيله ، سر حد لرين گؤتورو لمه سيله ، اقتصادين قولوباللاشماسيله، دموكراسينين انكشافيله ، اتنيكي آزليقلارين مركزلره قارشي باش قالديرماسيله ،  چيشيتلي ديل و كولتورلرين اهميتي آرتماسيله و.... ملتين ائتنيك آنلامي آرتيق اؤز دگرين دونيادا تاپير.

يازارين نظرينجه ملت دن وئريلن اوچ تعريفدن ، بيريمينجي تعريف بيزيم شرايطه داها اويغوندور. تاريخيين قارانليغيندان كيميليك قازانماق چوخ چتين بير ايشدير و تاريخ و كؤكوموزه داياناراق بيرليك ياراتماق دا چوخ گوجلو بير ايليشگي يارادابيلمز. مثال اولاراق بوگون بير ملت كيمي تانينماغا احتياج دويان آذربايجان توركلري و توركيه توركلرينين تاريخي ساواشلاري اونلارين اورتاق تاريخي كئچميشلرين پوزماقدادير! ايران اسلام جمهوريسي تجربه سيندن  سونرا خالق ايچره، دين ده آرتيق بير شخصي اينام و دوشونجه كيمي دگرلنديريله رك ، بير ملت  ياراتماق اوچون چوخ گوجلو پارامتردييل. اونا گوره ده بيزيم شرايطه ان  اويغون اولان ملت اوچون تعريف ديل پارامترينه اوستونلوك وئره رك بيرگه ديل و مدنيته (فرهنگه) ماليك اولان انسانلار دير.

 

 

مليت:

  1. بير ملته منسوب اولماق (ائتنيكي تعريف)*
  2. بير دولته تابع اولماق ( تابعيت يا سياسي تعريف)

 

مليت فارس ديلينده و اوندان آسيلي اولاراق گونئي آذربايجاندا   Nationality يا دا سياسي تابعيت يئرينه ايشله ديليب. اما تكليف اولونور كي ملت سؤزو ايله بير كؤكده اولان مليت سؤزو بيريمينجي آنلامدا يعني بير ملته منسوب اولماق معنادا ايشله نسين و Nationality سؤزو يئرينه تابعيت سؤزو ايشله نيب رايج اولسون.

 

تابعيت:

بير دولته تابع اولماق.

 

تورك ملتي:

توركجه دانيشان و بو ديل آنا ديللري اولان آداملارا دئييلير. تورك ملتي بير چوخ اؤلكه ده ياشايير.

 

آذربايجان ملتي:

آذربايجان توركجه سيله دانيشيب و بو ديل آنا ديللري اولان آداملارا دئييلير. آذربايجان ملتي بير چوخ اؤلكه ده اؤزلليكله ايران دا و آذربايجان رئسپوليكاسيندا ياشاييرلار. آذربايجان ملتي تورك ملتينين بير حصه سي دير.

 

بيز تورك ملتي ايك يادا آذربايجان ملتي ؟ آذربايجان ملتي آديندا بير ملت وار يا يوخ ؟ بو مؤضوع بوگونون آذربايجان فعاللاري آراسيندا اولان مباحثه لردن دير. من ده بو مسئله نين جوابين تاپابيلمه ديگيمه اعتراف ائتمه لييم ، اما بعضي دوشونجه لريمي آچيقلاماق ايسترديم.

اولده يازيلان كيمي بير داها خاطيرلانماليديركي بيز اؤزوموزو آذربايجان ملتي يا دا تورك ميلتي آدلانديرماق بيزيم ميللي حركتيميزي دايانانديرا بيلمز. گرچي بو تعريفلرين تثبيت اولوب و اورتاق تعريفلر تاپماق حركتيميزين تمل لرين گوجله نمه سينه يارديملي اولاجاقدير. تورك ملتي اصطلاحي هر بير شئي دن آرتيق بيزه لازم اولان كيميليگيميزي و كؤكوموزو گؤسترير. تورك ملتي آنلامي ايراندا سپه له نن توركلري بيربيرلرينه دستك اولماغا چاغيرير.اما بيزيم باغيمسيزليق پتانسيليميزي گوستره بيلمير.  آذربايجان ملتي ايسه بيرگه بير جغرافيايي بؤلگه يه و بو منطقه ده ياشايانلارين پارلاق مبارزه تاريخينه داياناراق بيزه باغيمسيزليق پتانسيلي و سياسي گوج يارادير. اما جغرافيايي بير منطقه نين آديندان آلينميش آذربايجان ملتي تئرمينده  بيزيم كيمليگيميز اونودولور. خلاصه اولاراق بيز كيمليگيميزي توركلوكدان و گوجوموزو ايسه آذربايجاندان  آليريق . تكجه تورك ملتي و يا تكجه آذربايجان ملتي هئچ بيري بيزه يئترلري گوج و كيمليگي يارادبيلمير. منجه هله ليك بيز هر ايكي  اصطلاحين ايشله تمه سين اونوتمامالييق. "آذربايجان تورك ملتي " اصطلاحي دا ايشلنمه سي ياخشي اولاردي.

 

آذربايجانلي

  1. آذربايجان ملتينه منسوب اولان آدام.
  2. آذربايجان توپراغيندا ياشايان آدام
  3. آذربايجان اؤلكه سي پاسپورتو اولان آدام.

 

آذربايجانليلار دونيانين بير چوخ يئرينده ياشاييرلار و اونا گؤره ده بيريمنجي آنلامي اوستون توتمالييق.

 

آذربايجان يا آذربايجان توپراقلاري:

  1. آذربايجانلي لارين (بيريمينجي آنلامدا) چوخلوق اولان يئرلر.
  2.  19 اونجو يا  20 اينجي (؟) عصر دن قاباغ آذربايجانلي لارين (بيريمينجي آنلامدا) چوخلوق اولان يئر (تاريخي توپراقلار)
  3. آذربايجان رئسپوبليكاسي+گونئي آذربايجان (شرقي آذربايجان، غربي آذربايجان ، اردبيل ، زنجان و همدان استانلاري و قزوين ، گيلان ، كردستان و كرمانشاهان استانلارين بعضي پارچالاري) + گرجستان و تركيه نين بير حصه لري (تاريخي توپراقلار)

 

آذربايجان دئينده هانسي تعريفي قصد ائديريك ؟ كوردلره ، ارمني لره ، فارسلارا وئرديميز توپراقلاري گئري آلاجاغيق؟ نه ايسه بيز چوخدان ياپيشمالييق!

 

 

آذربايجان ملي فعاللاري

  1. گونئي آذربايجاندا ياشايان آذربايجان ملتين دوشونوب ، بو ملتين سعادتي يولوندا چاليشانلار.
  2. آذربايجان ملتين دوشونوب ، بو ملتين سعادتي يولوندا چاليشانلار.

آذربايجان ملي حركتي

آذربايجان ملي فعاللارين دوشونجه و عمللرينين اورتالاماسي  (يئكونو  يا نتيجه سي)

 

آذربايجان ميللي تشكيلاتي

آذربايجان ميللي فعاللاريندان اولوشان بير گروه.

 

 

يوخاريداكي تعريفلره گؤره آذربايجان ملي حركتين سرحدلري ثابت دييل و بو گون بيزيم دوشونجه ميز ، سؤزوموز و عمليميز بو سر حدلري دگيشه بيلر. آذربايجان ملي فعاللارين چوخو استقلالچي اولسالار بو حركت بير استقلالچي حركت اولاجاق، فدرالچي اولسالارسا ، بو حركت بير فدرالچي حركت اولاجاق. آذربايجان ملي فعاللارين چوخو سولچو اولسا بو حركت سولا گئده جك و......

من بو حركتين بير پارچاسييام ، فعاليت ائتديگيم قدر بو حركته تاثير بوراخا بيلرم آرتيق يوخ!  بو حركت بير حزب يا پارتي دييل  ، نه قاپيسي وار ، نه قاپيچيسي . دوشونجه لرين بگه نمه ديگيم بيريني بو حركته يول وئرمه مه ك نه منيم صلاحيتيمده دير ، نه ده ممكن دور. يالنيز اؤز دوشونجه و عمللريمله بو حركته ايسته ديگيم تاثيري بوراخا بيليرم.

نظره گلير كي بو گون آذربايجان ملي حركتي خالص بير ميللتچي حركتي اولوب و  ايده اولوژيك بير حركت اولماماق دوشونجه سي ؛ ايده اولوژي دوشونجه لره غالب  گليبدير. آمما بو دا بو آنلاما گلمير كي بير اسلامچي ، ساقچي ، سولچو و... سوسماليدير! امما تشكيلات بئله دييل ، بير تشكيلاتدا سيز اختيارلي سيز كي كيمسه ني بو تشكيلاتا يول وئريب يا وئرمه يه سيز.

 

ياشار تبريز

20 يانوار 2006

tebrizden@gmail.com