ايستيقلال شاعيري, آزادليق فدايی‌سي

 

سهراب طاهر - 70

پروفسور غضنفر شيرين اوغلو

شاعير مؤضوع آختارماز, مؤضوع اؤزو شاعيري تاپار. مؤضوع بير درد اولار, سئوينجلي-کدرلي, شيرينلي-آجيلی بير دويغو اولار, شاعير قلبينه دولار, اونا راحاتليق وئرمز. داغين, مئشه‌نين, چؤلون, چمنين, چيچگين, وطنين, خالقين, ائلين, يئرين, گؤيون سسي شاعير اورگيني ائحتيزازا گتيرر, شاعير قلميندن ميصراع-ميصراع سوزولر, اينسانلارا سئوينج گتيرر, اونو قم سلسله‌سينه باغلايار.

 

اصل شاعير حاقيندا دوشوننده اولو شهريارين سؤزلري يادا دوشور:

 

شاعير شام کيميدير, شام اؤزو يانار,

 

اؤزگه‌نين سوفره‌سي نورا بويانار.

 

50 ايلدير کي, سهراب طاهر شوماللي-جنوبلو آذربايجانا اورک زرلريني گؤندرير, نور پايلايير.

 

ايلک شعريني 50 ايل اول چاپ ائتديريب. او زامان چاپ ائتديريب کي, اوندا هله جنوبي آذربايجاندا آزادليق حرکاتي قان ايچينده بوغولماميشدي. او زامان چوخ گنج اولان سهرابي گله‌جک دؤيوشلره حاضيرلاماق اوچون شومالا — باکييا حربي مکتبده اوخوماغا گؤندريرديلر. هله او زامان سهراب بيلميردي کي, بو آيريليق اوزون چکه‌جک, بير ده 30 ايل سونرا او يئرلره آياق باسا بيلجک, گؤز ياشلاري ايچريسينده تورپاغا سريليب اونو قوجاقلاياجاق, اوووجلاياجاق و بو زامان خالق شاعيري سولئيمان روستمين ”بير اووج تورپاق” شعري يادينا دوشه‌جک, ”بير اوووج تورپاغ”ا ”بير اووج تورپاق” شعري ايله جاواب يازاجاق:

 

من خوشبخت اولماديم, دؤيوشچو اولدوم,

 

باري اووجومداکي خوشبخت اولايدي.

 

سهراب ”دؤيوشچو اولدوم” دئسه ده, او واقتدان قلمله ووروشا بيلدي, تورپاق حسرتي, آزادليق آرزولاري اورک قاني ايله يازيلميش 30-دان آرتيق کيتابين — 55 پوئمانين, 4 رومانين, 11 پووئستين و شاعيرين اؤزونون ده ساييني بيلمديگي يوزلرله شعرين مئيدانا چيخماسينا سبب اولدو.

 

سهراب طاهر نه‌دن يازماييب!؟ بو دونيانين هانسي آغري-آجيسي اونون حساس قلبيني تيترتمه‌ييب؟ شعر کيتابلاريني ورقله‌ديکجه شاعير قلبينده محبت و نيفرتين سونسوزلوغو ايله قارشيلاشيريق. شاعير بو گونوموزدن ده يازيب, کئچميشيميزدن ده. قهرمانلاري دا قلمه آليب, نادان و يارامازلاري, وطن خاينلريني ده. تورپاقدان دا يازيب, اينساندان دا. اينسانين چيچکلي آرزولاريني دا قئيده آليب, فاجيعه و فلاکتلريني ده. شعرلر ده يازيب, داستانلار دا ياراديب. سهراب طاهرين 50 ايلليک ياراديجيليغي آراز چايينين هر ايکي ساحيلينده ياشايان آذربايجانليلارين بديعي تاريخي‌دير, حيات يولودور.

 

ائله مؤضوعلار وار کي, اونلار شاعيري هر گون, هر ساعات, هر دقيقه, هر ثانيه دينديريب, دوشوندوروب. آزادليق, پارچالانميش, ايکيه بؤلونموش آذربايجانين بيرليگي ايدئياسي! بو مؤضوعلار سهرابين عؤمور کيتابينين صحيفه‌لرينده باش حرفلرله يازيليب. مؤضوعلار ايچريسينده بو مؤضوعلار سهراب پوئزيياسينين شاه داماريدير. اصلينده, بونلار مؤضوع دگيل, بير اوددور, آلوودور سهراب پوئزيياسيندا — شاعيرين اؤزونو ده يانديرير, اوخوجولاريني دا! بو اود اونون ياراديجيليغيندا هئچ واقت اؤلمور. شاعير دائم اونو اتکله‌يير, کؤزردير, آلووا, يانغينا, يانغييا چئويرير.

 

آزادليق, وطن تورپاقلارينين بيرليگي, ايکيه بؤلونمه‌ين دهشتلريندن دوغان آغريلار سهراب طاهر ياراديجيليغيندا گئنيش يئر توتور:

 

آزاد قارداشيم وار, اونونلا خوشام;

 

من گرک ساحيلي ساحيله قوشام.

 

ايکي بؤلونمکدن ائله قورخموشام,

 

چؤپو ده ايکيه بؤلمه‌رم داها.

 

دونيايا گؤز آچديغي, او تورپاقلارا حسرت قالديغي گوندن سهراب اؤزونو بو ايکي اؤلکه‌نين, پارچالانميش, ايکيه بؤلونموش خالقين هر ايکيسينين اؤلادي, هر ايکيسينين وطنداشي سايير:

 

من ايکي اؤلکه‌نين وطنداشييام,

 

ايکي طالعيمي گرک ياشييام...

 

اؤلنده کفنيم ايکي‌قات اولسون,

 

من هم او تايينام, هم ده بو تايين...

 

تاريخين ترس گئديشي, زور دونياسينين بلالاري خالقين آلين يازيسيني ترسه يوزوب:

 

سن سولدان آچيرسان درس کيتابيني,

من ساغدان آچيرام, يازيميز ترسدير.

 

”يازيميز ترسدير” — ترس يازيليب آلين يازيميز! بو ”الين يازيسيني” يالنيز آزادليق موباريزه‌سي دگيشه بيلر:

 

آزادليق! وار بونا منيم ده حاقيم!

ازادليق! چئوريلديم قان درياسينا!

هر دفعه بئش يوز مين ار وئردي خالقيم,

”ازادليق” سؤزونون قان بهاسينا.

”آذربايجان” پوئماسي آذربايجاني ديديب-پارچالاماغا, اونو گونده بير قونشونون الي ايله اودماغا چاليشانلارا, ايستيقلال دوشمنلرينه سونسوز نيفرت و غزبله يازيلميشدير:

 

اودما اونو, او, قيلينجدير,

تاماهيني دوغراياجاق!

بير ابدي اود-الوودور,

وارليغيني ياخاجاق او!

 

شاعير 79-جو ايل ايران اينقيلابيندان چوخ شئي گؤزله‌ييردي. ايستيقلال و آزادليق آرزولارينين چيچک آچاجاغيني, آنا يوردون خوش گونونده بير ضيالي, بير شاعير کيمي اونون قوللوغوندا دوراجاغيني گومان ائديردي. لاکين الي‌يالين, يومروقلا دؤيوشن خالقين اوزرينه يئريديلن زيرئهلي تانکلار 70 مين شهيد مزارينين يارانماسينا سبب اولدو:

هر مزار اوستونده آغلايان آنا

شهيد اوغوللارين باش داشلاريدير...

شهيدلر مزاريستانيندا بير دؤيوشچو کيمي اؤز يئريني, اؤز مزاريني آختاران, شهيدلرين باش داشلاريني اؤپن شاعيره ائل آغ ساقّالي آتاسي بو اؤپوشو ده روا گؤرمور:

 

اؤپمه, اؤپوش نه‌دير — بيلمه‌ييب اونلار,

 

اؤپرسن, اويانار ناکام جاوانلار.

 

شاعيرين 79-جو ايلده تصوير ائتديگي شهيد مزارلاريني اون ايل سونرا باکيدا — شهيدلر خيابانيندا گؤردوک. شعرده نيفرت ده وار, ”شيتيل” — اوميد ده:

 

تانکلار شاهين ببييندن

قوپان شيمشک!

تانک آلتيندا قالان اوشاق

آزادليغين شيتيليدير...

 

ايرتيجاع قوه‌لري, عؤمور بويو شاهليق رئژيمينه قارشي ووروشموش, اؤز موباريزه‌سيني دوام ائتديرمک اوچون ساوئت ايتيفاقيندا دالدالانميش فدايی‌لرين 79-جو ايل اينقيلابيندان سونرا دا اؤز وطنينه قاييتماسينا ايمکان وئرميرديلر. خالق, وطن, مسلک نه اولدوغونو بيلمه‌ين بو جور قوه‌لره شاعيرين قلبي عوصيان ائدير:

 

من اؤزگه‌يه باغلانسايديم,

اوتوز اوچ ايل يوخولاردا

يويورمزديم وطنيمه,

تبريز آدي تيکديرمزديم,

قاباقجادان تيکديرديييم کفنيمه.

 

وطن حسرتي ايله قوورولان, اؤز ”قريب” حياتي ايله قارداش-باجيلاريني آغلادان شاعير مسلک‌سيز اينسانلاري قلب آغريدان بير ديل ايله باشا سالير:

 

اوتوز بئش ايل غوربت يئرده

حاق دانيشان اديبم من.

اوتوز بئش ايل قارداشيما

دئييرم کي, ”غريبم من”.

شاعير آذربايجانين ايران و روسيا طرفيندن ايکيه بؤلونمه‌سيني اوستاليقلا سئنزورادان کئچيره بيليردي. 1980-جي ايلده يازيچي ايسا حوسئينووا ايتحاف ائتديگي ”قوربان” شعرينده جنوبون يوز يئتميش ايلليک ايران اسارتيني, شيمالدا 20-جي ايلده قورولموش ساوئت رئسپوبليکاسيني نظره آلاراق يازيردي:

 

من گيزلي آغلارام, هامي ياتاندا,

گئجه ياغيشييام, گونش باتاندا.

منيم يوز يئتميشه ياشيم چاتاندا

سنين آلتميشلاشان ياشينا قوربان.

سهراب شاه ميصراعلاريني, شاه بئيتلريني, ان گؤزل شعرلريني, ان گؤزل چيخيشلاريني ايکيه بؤلونمه‌ين آغري و دهشتلرين, آزادليق و بيرليک, وطنين بيرليگي آرزولارينين ايفاده‌سينه يؤنلتميشدير. من اونو هميشه بئله گؤرموشم, هميشه بئله اوخوموشام.

 

60-جي ايلده و. اي. لئنين آدينا آپي-نين بؤيوک زاليندا گؤروش کئچيريليردي. او گؤروشدن ياديمدا قالان روبابه خانيمين — روبابه مورادووانين وه سهراب طاهرين چيخيشلاريدير. اصلينده, روبابه خانيمين دا ياد دا قالماسينين سببي سهراب طاهردير. روبابه خانيمين يوغون هؤروکلري, قالين قارا قاشلاري واردي. قالين قارا قاشلار غئيري-عادي بير شکيلده بيرلشيردي و بونلار تاماشاچيدا حئيرت دوغوروردو. بو حئيرتي اوزون سورن گورولتولو آلقيشلارلا موشايعت ائديلن سهرابين اوخودوغو و غئيري-عادي قاشلار کيمي, غئيري-عادي شکيلده يئرينه دوشن شعرينين سون ميصراعلاري اولدو:

 

بو ايکي تورپاق دا بيرلشه‌جکدير,

سنين چاتما قاشين بيرلشن کيمي.

 

1962-جي ايلده م. ف. آخوندوفون آنادان اولماسينين 150 ايللگي طنطنه‌لي قئيد ائديليردي. ”آذربايجان” ژورناليندا سهرابين بير سيلسيله شعريني اوخودوم. م. ف. آخوندووا حسر ائتديگي شعرين سون بندي او واقتدان ياد‌داشيما حک اولوب:

 

تبريزده هئيکلين يوخدور بس نه دن؟

سنسيز تبريزين ده اوزو گولمه‌يير.

سن ائله بؤيوکسن, ائله بؤيوکسن,

زامان هئيکليني تؤکه بيلمه‌يير.

 

سهراب طاهر بير شاعير, بير ضيالي, بير شخصييت کيمي سئچيلن, سئويلن اينساندير.

 

بير شاعير کي, 50 ايل عيني مقصد, عيني آمال اوغروندا موباريزه آپارا, زمانه‌نين هئچ بير سيناغي اونو يولوندان دؤندره بيلمه‌يه, او, قهرماندير!

 

بير شاعير کي, ص. وورغون, س. روستم, ر. رضا کيمي صنعتکارلارين قالديرديغي آزادليق, بيرليک ايدئيالاريني عوصيان‌کارليقلا دوام ائتديره, او, عوصيان‌کار شاعيردير!

 

بير شاعير کي, 70 ياشلاريندا ايپک کيمي گؤزل اولا, اورگي گوزگو کيمي صاف و تميز اولا, قلبي بشري آرزولارلا دؤيونه, او, 70 ياشيندا دا جاوان اولار, گؤزل اولار.

 

بوتون بونلاري نظره آلديقدا, سهراب طاهرين باشقا بير شاعيره حسر ائتديگي آشاغيداکي ميصراعلاري اونون اؤزونه عايد ائديرم:

 

شاعيرلر ايچينده بير قهرمانسان!

کؤهنه شعريميزده تزه عوصيانسان!

يئتميش ياشيندا دا بيزدن جاوانسان!

بئله گنج قالماغي بيزه ده اؤيرت.

 

عزيز قارداشيم! آرزولارين بؤيوکدور! سنين آرزولارين بيزيم آرزوموزدور!

 

اللاه سنه او قدر اؤمور وئرسين کي, آرزولارين چيچک آچسين, واحيد بير اؤلکه‌نين ايري قان داماري اولان آراز چاييني سرحد نيشانسي کيمي داها هئچ کس قيناماسين!

 

31. 05. 96.