«گونئی آذربایجان میللتی» یوخسا «آذربایجان میللتی»؟
کئچمیش یازیدا (1) تاکید اولوندو کی «گونئی آذربایجان» و «قوزئی آذربایجان» تئرمینلری اصلا یانلیش بیر تئرمین دئییل و اونا ایراد توتانلار بیر دویغوسال بوتوولوک وسواسینا معروض قالیب لار. بیز دیپلماتیک ساحه ده «قوزئی آذربایجان جمهوریتی» آدینی رسمی شکیلده تانیتدیرماق ایله و «گونئی آذربایجانین» میللی آزادلیق حرکاتینی تثبیت ائتمک ایله، بولونموش بیر میللت اولدوغوموزو هر کیمسه یه اوجا سس ایله دئمه لییک. نئجه کی گونئی و قوزئی ایرلند یا گونئی و قوزئی کوره تئرمینلری هرگون یوزلرله خبرده تکرار تکرار یایینلانیر. گونئی آذربایجان و قوزئی آذربایجان عنوانلاری، آذربایجانی پارچالاماق یوخ، تام ترسینه، بیزیم پارچالانمیش بیر میللت اولماق استاتوسوموزو دونیا ایجتیماعیاتیندا تثبیت ائتمک دئمک دیر. بیز بو عنوانلاردان نه کی قاچمامالییق، بلکه اونلاری دونیا مئدیالاریندا قوزئی و گونئی ایرلند کیمی تثبیت ائتمه لییک.
آما بوردا بیر باشقا سئوال اورتایا چیخیر کی آیا «گونئی آذربایجان» و « قوزئی آذربایجان» تئرمینلری دوز اولورسا، «گونئی آذربایجان میللتی» و « قوزئی آذربایجان میللتی» تئرمینلری ده دوز اولور یا یوخ؟ بو سورویا جاواب وئرمک ایچین گرک «میللت» سوزونون چئشیدلی معنالارینا دیققت ائدک. خلاصه دئسک «میللت» سوزونون ایکی فرقلی آنلامینی دوشونمک اولور. بیریسی سیاسی باخیمدان «سیاسی میللت» تئرمینیدیر، باشقاسی، دیل، فرهنگ و کولتور باخیمیندان «کولتورل میللت» آنلامی دیر.
«سیاسی میللت» تئرمینی، همیشه «دولت» (state) ایله برابر گلیر. یعنی هر دولتین و اولکه نین وطنداشلارینی، سیاسی باخیمدان، بیر میللت کیمی تانیماق اولار. بو آنلامدا اگر گونئی آذربایجانین بیر میللی دولتی اولورسا، اوندا سیاسی باخیمدان، او دولتین حاکمیتی آلتیندا یاشایان وطنداشلارا «گونئی آذربایجان میللتی» تئرمینی ایشله تمک اولار. آما بو او آنلامدا دئییل کی بو وطنداشلارین هامیسی بیر دیل و بیر کولتوره مالیکدیلر. بو «گونئی آذربایجان میللتینین» آراسیندا گونئی آذربایجان دا یاشایان کوردلر، ائرمنی لر و ... ده یئر توتورلار. بوردا سیاسی وطنداشلیق (شهروندی) سوز قونوسودور یوخ کی دیل و کولتور. بو آنلامدا ایندی کی سیاسی دورومدا، «ایران میللتی» تئرمینی ده معنا داشییا بیلیر و بوتون بو سیاسی جغرافیادا وطنداشلیق حاققی نی و پاسپورتونو داشیانلارا شامل اولور.
آما بیر باشقا آنلاییش، دیل، فرهنگ و کولتور باخیمیندان «کولتورل میللت» آنلامی دیر. بو آنلامدا میللت، یالنیز دولت ایله تانینمیر و دیل، فرهنگ و کولتور ایله تانینیر. بو آنلامدا «گونئی آذربایجان میللتی» و « قوزئی آذربایجان میللتی» تئرمینلری یانلیش تئرمینلردیرلر، نئجه کی «ایران میللتی» یانلیش دیر. بو باخیمدان بوتون آذربایجانلیلار کی بیر دیل و کولتوره مالیکدیرلر، «آذربایجان میللتی» ساییلیرلار و بو بیر دولت چرچیوه سینده یاشاماق آنلامینی داشیمیر.
بو فرقلی معنالار عینی زاماندا دوام ائتمکده دیر و بویوک تارتیشمالارا سبب اولوبدور. بو تارتیشمالاردان بیر چیخیش یول، بو ایکی فرقلی معنایا، ایکی فرقلی تئرمین سئچمکدیر. بوردا ان دوزگون یول بودور کی بیز میللت سوزونو «کولتورل میللت» معناسیندا توتوب و «سیاسی میللت» یئرینه، «وطنداش» و یا خود «مردم» (people) تئرمینینی ایشله دک. اگر بو معنانی قبول ائتسک، کی منجه ان اویقون معنادیر، «گونئی آذربایجان میللتی» و « قوزئی آذربایجان میللتی» تئرمینلری یانلیشدیر و تکجه «آذربایجان میللتی» دوزگون تئرمیندیر. نئجه کی «ایران میللتی» یانلیش دیر. آما اونون یئرینه «گونئی آذربایجان وطنداشلاری و یا مردمو» و یا ساده جه گونئی آذربایجانلیلار تئرمینی ایشله تمک ان اویقون چوزوم یولودور. هابئله «ایران میللتی» تئرمینین یئرینه، ایران وطنداشلاری یا ایران مردمو (فارسجا «مردم ایران») و یا ایرانلیلار سوزو ان دوزگون تئرمیندیر.
بیر اورنک اولاراق گوگل سیته سینده "American nation" و "American people" سوزلرینی آختاریرساق بیرینجی تئرمینه (ملت آمریکا) یالنیز 725,000 صحیفه تاپماق اولور آنجاق ایکینجی تئرمینه (مردم آمریکا) 14,000,000 صحیفه تاپماق اولور یعنی 20 برابر. بو او آنلامدادیر کی بیر آمریکا کیمی چوخ کولتورل اولکده، آمریکا مردومو سوزو، آمریکا میللتیندن داها دوزگون تئرمیندیر و آمریکا سیاستچی لری چوخلو آمریکا مردومو عنوانیندان ایستیفاده ائدیرلر و پان آمریکن ناسیونالیست لر، آمریکا میللتی سوزونو داها چوخ ایشله دیرلر. حتا بیر آلمان کیمی اولکه ده ده "German nation" سوزونه یالنیز 196,000 صحیفه، آما "German people" سوزونه 1,030,000 صحیفه تاپماق اولور یعنی «آلمان مردومو» سوزو 5 برابر «آلمان میللتی» سوزوندن چوخ ایشله نیلیر. بو او دئمک دیر کی بوگونکو دونیادا وطنداشلیق حاققی داها چوخ اونم تاپماقدادیر و «آلمان میللتی» سوزونو باشقا کولتوردن اولان آلمان وطنداشلارینا تعمیم وئرمک دوزگون تانینمیر.
بیزده بو اورنکلری گوز اونونده توتاراق، «میللت» سوزونو یالنیز کولتورل معنادا ایشله دیب و سیاسی وطنداشلیق آنلامینا، «مردم» سوزونو ایشله تمه لییک. بو تئرمینلری دوزگون معنادا ایشله تمک ایله، داها گونئی آذربایجان سوزو، گونئی آذربایجان میللتی سوزونه یول آچا بیلمز و بیزیم یالنیز بیر آذربایجان میللتیمیز اولا بیلر.