ÜMUMİ Aİ Göstəricisi: MDE 13/015/2008

25 Yanvar 2008

 

UA 21/08 İşgəncə/ /olası vicdan dustağı / tibbi qayğı

 

İRAN

Behruz Səfəri (kişi), İran Azərbaycanlısı

Leyla Həydəri (qadın), onun həyat yoldaşı

 

      İrandakı Azərbaycandan olan Behruz Səfəri, indi bəlli olur ki, təqsirlənmədən və mühakimə olunmadan 2007-inci ildə May ayının sonlarından yaxud İyun ayının əvvəllərindən bəri tutuqlanmışdır. O vaxtlı ikən İrandakı Azərbaycan azlığının ana dili uğrunda daha geniş haqq üçün kampaniya aparmışdır. Onun həyat yoldaşı, Leyla Səfəri Avqust ayının 28-indən bəri tutuqlanmışdır. Hər ikisi də Tehranın Evin həbsxanasında saxlanmaqdadırlar elə bil ki, orada işgəncəyə məruz qalmışlar. Vəkilə müraciət haqqı hələ də onlara inkar edilmişdir.

 

Behruz Səfərinin yaxalanması bir İran qəzetinin çizgi yayımlanmasına etirazların ildönümü ilə əlaqədardir və onun birinci anımından azacıq sonra olmuşdur. Bu çizgi çoxlu Azərbaycanlılara təhqiredici kimi təzahür etmişdir. O qabaqca öz doğma şəhəri Zənganda saxlanmış imiş və Dekabrın 4-ündə Evin həbsxanasına köçürülmüşdü.

 

Leyla Heydəri bir dükkan işlədərək buradan Azərbaycanca kitab, musiqi və başqa mədəni materiallar satardı ki, 2006-da bu dükkan qapatıldı. O rəsmi uyarılara (ixtar = xəbərdarlıq) itaət etib və həyat yoldaşının yaxalanması barədə kampaniya aparmadı. Lakin 28 Avqustda həyat yoldaşının görüşü üçün Təhlükəsizlik Nazirliyinin Tutuqlular üzrə binasına çağrıldıqda elə orada yaxalandı. O da 4 Dekabrda Evin həbsxanasına köçürüldü.

 

Onların ailələrinə ancaq 31 Dekabrda izin verildi, və fikirlərincə hər ikisi də “etiraf” üçün işgəncəyə məruz qalmışlar. Anlaşılası, Leyla Heydərinin sağlamlığı çox düşmüş və ağır başağrısına da düşmüş, lakin buna baxmayaraq ona tibbi qayğısı belə qıyılmamış. Raportlara görə ürəktutma (səktə) probleminə düşmüş və bundan ötəri həbsxananın tibbi bölməsində müalicəlik olmuşdur. Anlaşılası tibbi işçilər onun həbsxana eşiyində müalicə iznini tövsiyə etmişlər.

 

 

ARXA PLAN BİLGİ

İran Azərbaycanlıları ölkənin ən iri azlığıdır (ölkə əhalisinin 25-30%-i) və başlıca quzey və quzey-batı əyalətlərində yaşar və əsasən şiə-müsəlman dinindədirlər. Onlarda mədəni və dil uğrunda haqlarının tələbi daha genişlənmiş və bu tələblərə Azərbaycan Türkcəsində eyitim (təhsil) haqqı da daxildir. Bir balaca azlıq da var ki, İrandakı Azərbaycan əyalətlərinin İrandan qopub və Azərbaycan Respublikası ilə birləşmək istəyirlər. İran yetgililəri mənliyini istəyən hər bir İran Azərbaycanlısına etimadsızlıq ilə yanaşır və onların üzərinə anlaşılmayan ittihamlar yürüdür, örnək olaraq “pan-Türkçülük həvəslənməsi ilə dövlət təhlükəsizliyinə qarşı fəaliyyət etmə.”

 

May 2006-da quzey-batı şəhərlərində geniş təzahürat olundu ki, dövlət yiyəliyində olan İran gündəlik qəzeti 12 May-da yayımladığı bir çizgiyə etiraz idi və çoxlu İran Azərbaycanlıları bu çizgiyə təhqir olunma gözü ilə baxdılar. O günlər ərzində və sonralar yüzlərcə yaxalandılar. Azərbaycanlılara önəmli olan günlər ilə əlaqədar başqa yaxalanma dalğaları ara-sıra baş verir: Septambr 2006-da təhsil ilinin başlanqıcının təhrimi, Beynəlxalq Ana Dili Günü ilə əlaqədar Fevral 2007-də aparılan təzahürat və May 2006-nın ildönümü ilə əlaqədar anım günü bunlara örnəkdir.

 

Bu yaxın keçmiş illərdə yetgililər İranda azlıq icmalara qarşı get-gedə etimadsızlıq göstərir. Bunların çoxu sərhəd bölgələrdə yerləşmişlər və yetgililər xarici qüdrətləri ittihamlandırır ki, azlıqları qızışdırıb, ki ortanı qatsınlar.

 

 

GÖRÜLMƏLİ İŞLƏR ÜÇÜN TÖVSİYƏLƏR: Lürfən müraciətinizi həmən göndəriniz, Frasca, İngiliscə, Ərəbcə, Fransızca yaxud öz dilinizdən istifadə edin:

-  Behruz Səfəri və həyat yoldaşı haqlarında nigaranlığınızı ifadə edin ki, onlar təqsirlənmədən neçe aydır tutuqlanmışlar və soruşun ki, niyə;

-  Əyər onlar məhz İrandakı Azərbaycan azlıqları uğrunda dinc çalışma aparırlarsa, yetgililərə səslənin ki, onları həmən və şərtsiz buraxsınlar, yaxud onların üzərinə keçərli cinayət suçları gətirsinlər və vaxtlı ikən onları ədalət ilə mühakimə etsinlər;

-  Onları tələsdirin ki, Behruz Səfəri- və Leyla Hedəri-yə qarşı qıyılmış işgəncə barəsində araşdırma aparıb raport buraxınlar və bu fırıq əmələ bais olan hər kimsəni  ədalət hökmünə təhvil versinlər;

-  Yetgililərə xatırladın ki, basqı altında etiraf almaq İran Ana-yasasının Maddə 38-i üzrə qadağan olmuş.

 

MÜRACİƏTİZİ GÖNDƏRİNİZ:

İslam Cümhur Başçısına

Alicənab Ayətulla Seyyid Əli Xamnei

Ali Başçı İdarəsi, İslam Cümhurisi Küçəsi, Şəhid Keşvər-dust Küçəsi

Tehran, İran İslam Cümhurisi

Email: info@leader.ir

Salamlama tərzi: Alicənab

 

Edliyyə Başqanı

Ayətulla Mahmud Haşimi Şahrudi

Ədilyyə Başqanının İdarəsi

Pastur Küçəsi, Vəli-əsr Xiyavanı, Cümhuriyyət Üc-yolunun güneyi, Tehran, 1316814737,, İran İslam Cümhurisi

Email: info@dadgostary-tehran.ir  (Müraciət xəttində belə yazılmalı: Ayətulla Şahrudi-nin Diqqətlərinə)

Salamlama tərzi: Alicənab

 

Təhlükəsizlik Nazirliyi

Qulam Hoseyin Mohseni Ejei

Təhlükəsizlik Nazirliyi (Vezarət-e-İttilaat), İkinci Negarstan Küçəsi,

Pasdaran Xiyabanı, Tehran, İran İslam Cümhurisi

Email:                     iranprobe@iranprobe.com

Salamlama: Alicənab

 

 

ÜZLƏRİNİ GÖNDƏRİNİZ:

Cümhur Başqanı

Alicənab Mahmud Əhmədinəjad

Başqanlıq, Fələstin Xiyavanı, Azərbaycan Qovşağı, Tehran, rİran İsalm Cümhurisi

Alicənab Qulam Həddad Adel, Tehran, İran İslam Cümhurisi

Email:          dr-ahmadinejad@president.ir

website:       www.president.ir/email

 

Milli Məclis Natiqi (Sözçüsü)

Alicənab Qulaməli Həddad Adel

İslam Şura Məclisi, Baharistan Meydanı, Tehran, İran İslam Cümhurisi

Faks:           + 98 21 3355 6408

Email: hadadadel@majlis.ir (Lütfən qeyd edin ki, sizin məktubunuz Maddə 90 Komissiaysının diqqətinə çatdırılsın)

 

Və sizin ölkənizdə İranın mötəbər təmsilçilərinə üzünü göndərin.

 

LÜTFƏN MÜRACİƏTLƏRİNİZİ HƏMƏN GÖNDƏRİNİZ. 7 Mart 2008-dən sonra göndərsəniz, beynəlxalq katibimizlə yaxud öz yerli idarəmizlə durumu yoxlayın.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ÜMUMİ Aİ Göstəricisi: MDE 13/019/2008

30 Yanvar 2008

 

Verilmiş daha Bilgi: UA 137/07 MDE 13/068/2007, 7 İyun 2007 və onun ardınca (MDE

13/106/2007, 23 Avqust 2007) – Sağlamlıq üzrə qayğı/İşgəncə, pis-davranış/tibbi qayğı

 

İRAN

Səid Mətinpur (kişi), hurnaalist, Azərbaycan mədəni haqlar üzrə çalışan və Əlirza Mətinpur (qardaşı)

 

      Səid Mətinpur quzey-batı şəhəri Zənganda 25 May 2007-də yaxalandı və Tehranın Evin həbsxanasının Bölmə 209-unda saxlanır. Yetgililər video-filmdə çəkilmək etiraf almaq çabası üçün ona işgəncə qıymışlar. 28 Avqust-da Təhlükəsizlik Naziriliyi onun qardaşı Əlirza Mətinpuru çağırıb və yaxaladılar və elə buda Evin həbsxanasına köçürüldü və sonra işgəncəyə məruz qaldı. Bu qardaşların rəsmi surətdə heç nə suç ilə təqsirlənməmələri bəllidir.

 

Ətiyyə Tahiri, Səidin həyat yoldaşı, onun 17 Dekabrda görüşünə gedə bilmiş. Onun ifadəinə görə, Səidin sağlamlıq durumu çox düşgün idiç çoxlu arıqlamış və telləri tökülmüşdür. Tutuqlu vaxtlarının çoxunu təcridi hücrələrdə saxlanmış. Ona qarşı təyin edilən zəmanət təqribən ABŞ $540,000-dir ki, onun ailəsi öhdəsindən gələ bilməz.

 

Amnesty İnternational inanır ki, Səid və Əlirza Mətinpur-lar vicdan dustaqlarıdırlar və onların saxlanma səbəbi məhz İrandakı Azərbaycanlıların uğrunda apardıqları dinc çalışmalardan ötəridir. Bu qardaşlar qabaqlar da yaxalanmışdılar və bu da yetgililərin Azərbaycan Türkcəsində eyitimin qadağan etməsinə qarşı durmaqdan irəli gəlmişdi. Səid Mətinpur İran Azərbaycanlılarının dil və mədəni haqlarının qahmar çıxanıdır (advocate). Eləcə də Mərüm-i-növ və başqa yerli dərgilərdə yayımladığı məqalələrdə İran yetgililərinin Azərbaycan azlığına qarşı yürütdükəri basqını tənqid etmişdir.

 

 

ARXA PLAN BİLGİ

İran Azərbaycanlıları ölkənin ən iri azlığıdır (ölkə əhalisinin 25-30%-i) və başlıca quzey və quzey-batı əyalətlərində və Tehranda yaşar və əsasən şiə-müsəlman dinindədirlər. Onlarda mədəni və dil uğrunda haqlarının tələbi daha genişlənmiş və bu tələblərə Azərbaycan Türkcəsində eyitim (təhsil) haqqı da daxildir. İranın Ana-yasasının Maddə 15-i ifadə edir ki, Farsca İranın rəsmi dilidir və “rəsmi sənədlər, yazılaşmalar və mətnlər və habelə dərsliklər bu dildə olmalıdırlar” və artırır ki, “ Farscadan əlavə bölgəsəl dilləri və qəbilələrin dillərini mətbuatda və kütləvi vasitələrdə işlətmək və eləcə də məktəblərdə ədəbiyyat eyitimində iznilidirlər.” Bir balaca azlıq da var ki, İrandakı Azərbaycan əyalətlərinin İrandan qopub və Azərbaycan Respublikası ilə birləşmək istəyirlər. İran yetgililəri mənliyini istəyən hər bir İran Azərbaycanlısına etimadsızlıq ilə yanaşır və onların üzərinə anlaşılmayan ittihamlar yürüdür, örnək olaraq “pan-Türkçülük həvəslənməsi ilə dövlət təhlükəsizliyinə qarşı fəaliyyət etmə.”

 

May 2006-da quzey-batı şəhərlərində geniş təzahürat olundu ki, dövlət yiyəliyində olan İran gündəlik qəzeti 12 May-da yayımladığı bir çizgiyə etiraz idi və çoxlu İran Azərbaycanlıları bu çizgiyə təhqir olunma gözü ilə baxdılar. O günlər ərzində və sonralar yüzlərcə yaxalandılar. Azərbaycanlılara önəmli olan günlər ilə əlaqədar başqa yaxalanma dalğaları ara-sıra baş verir: Septambr 2006-da təhsil ilinin başlanqıcının təhrimi, Beynəlxalq Ana Dili Günü ilə əlaqədar Fevral 2007-də aparılan təzahürat və May 2006-nın ildönümü ilə əlaqədar anım günü bunlara örnəkdir.

 

Bu yaxın keçmiş illərdə yetgililər İranda azlıq icmalara qarşı get-gedə etimadsızlıq göstərir. Bunların çoxu sərhəd bölgələrdə yerləşmişlər və yetgililər xarici qüdrətləri ittihamlandırır ki, azlıqları qızışdırıb, ki ortanı qatsınlar.

 

GÖRÜLMƏLİ İŞLƏR ÜÇÜN TÖVSİYƏLƏR: Lürfən müraciətinizi həmən göndəriniz, Frasca, İngiliscə, Ərəbcə, Fransızca yaxud öz dilinizdən istifadə edin:

-  Səid və Əlirza Mətinpur-ların haqlarında yetgililərə səslənin ki, onları həmən və şərtsiz buraxsınlar, axı onlar vicdan dustaqlarıdırlar və onların saxlanma səbəbi məhz İrandakı Azərbaycanlıların uğrunda apardıqları dinc çalışmalardan ötəridir;

-  Yetgililərə səslənin ki, Səid və Əlirza Mətinpur-ların ailələrinə həmən və müntəzəm görüş haqqı danılmasın, öz seçdikləri vəkilə müraciət edə bilsinlər və istədikləri tibbi qayğını əldə edə bilsinlər;

-  Yetgililərə səslənin ki, Səid və Əlirza Mətinpur-lara qarşı qıyılmış işgəncə barəsində araşdırma aparıb raport buraxınlar və bu fırıq əmələ bais olan hər kimsəni  ədalət hökmünə təhvil versinlər;

-  Yetgililərə xatırladın ki, basqı altında etiraf almaq İran Ana-yasasının Maddə 38-i üzrə qadağan olmuş.

 

MÜRACİƏTİZİ GÖNDƏRİNİZ:

İslam Cümhur Başçısına

Alicənab Ayətulla Seyyid Əli Xamnei

Ali Başçı İdarəsi, İslam Cümhurisi Küçəsi, Şəhid Keşvər-dust Küçəsi

Tehran, İran İslam Cümhurisi

Email: info@leader.ir

Salamlama tərzi: Alicənab

 

Ədliyyə Başqanı

Ayətulla Mahmud Haşimi Şahrudi

Ədilyyə Başqanının İdarəsi

Pastur Küçəsi, Vəli-əsr Xiyavanı, Cümhuriyyət Üc-yolunun güneyi, Tehran, 1316814737,, İran İslam Cümhurisi

Email: info@dadgostary-tehran.ir  (Müraciət xəttində belə yazılmalı: Ayətulla Şahrudi-nin Diqqətlərinə)

Salamlama tərzi: Alicənab

 

Təhlükəsizlik Nazirliyi

Qulam Hoseyin Mohseni Ejei

Təhlükəsizlik Nazirliyi (Vezarət-e-İttilaat), İkinci Negarstan Küçəsi,

Pasdaran Xiyabanı, Tehran, İran İslam Cümhurisi

Email:                     iranprobe@iranprobe.com

Salamlama: Alicənab

 

 

ÜZLƏRİNİ GÖNDƏRİNİZ:

Cümhur Başqanı

Alicənab Mahmud Əhmədinəjad

Başqanlıq, Fələstin Xiyavanı, Azərbaycan Qovşağı, Tehran, rİran İsalm Cümhurisi

Alicənab Qulam Həddad Adel, Tehran, İran İslam Cümhurisi

Email:          dr-ahmadinejad@president.ir

website:       www.president.ir/email

 

Milli Məclis Natiqi (Sözçüsü)

Alicənab Qulaməli Həddad Adel

İslam Şura Məclisi, Baharistan Meydanı, Tehran, İran İslam Cümhurisi

Faks:           + 98 21 3355 6408

Email: hadadadel@majlis.ir (Lütfən qeyd edin ki, sizin məktubunuz Maddə 90 Komissiaysının diqqətinə çatdırılsın)

 

Və sizin ölkənizdə İranın mötəbər təmsilçilərinə üzünü göndərin.

 

LÜTFƏN MÜRACİƏTLƏRİNİZİ HƏMƏN GÖNDƏRİNİZ. 11 Mart 2008-dən sonra göndərsəniz, beynəlxalq katibimizlə yaxud öz yerli idarəmizlə durumu yoxlayın.