Mehriban Vəzir

Yalan iddialar

Həqiqətlər yalanların içində gizlənib. Fikir verəndə nəyin nə olduğunu görürsən. Bu günlərdə Bakıda türk qurultayı keçirildi. Ən tanınmış azərbaycanlı türkoloqlar belə bu qurultaya dəvət almadılar. Dəvət alanlar isə öz tərəflərindən deyil, Türkiyə tərəfindən şərəfə nail oldular. Deyirlər, Bakıda oturan türklük -birlik-azadlıq mücahidlərinin həmin günlərdə küçəyə çıxması belə yasaq olub. Keçmişləri təndirdə, ayaqları kəndirdə imiş. Daha tarixlər deyil, nağıllara təkrar olunur. Olsun. Amerika azərbaycanlıları cəmiyyətinin sədri Tomris Azəri yenə də Bakıdadır. Qurultaya gəlib. Türkün dostluq, qardaşlıq və s. qurultayına. Amerikada daha bir iqtidar anklavı olan bu xanim ötən dəfəki gəlişlərindən çirkin məddahlığı ilə yadımda qalıb. Bunlara nə var ki - bu “dünya azərbaycanlılarına”, yolları, pulları ödənir, dəqiqədə bir uçub gəlirlər. Heyran olub gedirlər. Yeməklər, içməklər, gəzməklər, “dəstəklər”, nələr, bunlar da mikrofon görən kimi başıayırlar “cənnət görmək istəyən Azərbaycana gəlsin” üstündə təsniflər oxumağa.

Iş təkcə bunda deyil. Mənim heysiyyatıma toxunan başqa bir nəsnə də var. Qadının yaltaqlıq, məddahlıq, həyasızlıq  etməsi daha eybəcər bir şeydir, məncə. Və kim olur olsun, dünyanın harasında yaşayır yaşasın, bu hala düşmüş qadın mənə əskiklik gətirir. Utanıram, pərt oluram, bir az da yazığım gəlir. Çünki qadın elə bir məxluqdur ki, zəif yaradılıb. Ondan nə istənilirsı onu ödəyir, tələblərə uyğun formalaşır. Onun mənəvi keyfiyyətləri çox vaxt sifarişçinin əxlaqına uyğun formalaşır. Bəlkə də qadın ruhu ana ruhu, yaradıcı ruh olduğundan, daha zərif, daha ali, daha tezqırılan olduğundan aşınanda daha pis aşınır və daha biabırçı hala düşür. Riya, yalan, utanmazlıq qadının ruhunu zədələyir. Riya etməkdən, yalan söyləməkdən, yaltaqlanmaqdan utanmayan qadın abrını itirir. Abır deyilən nəsnə bir başa insan ruhuna bağlı olduğundan böyük pozuntular, faciəli təhriflər baş verir. Ruhu pozuq qadın qadınlıqdan çıxır, eybəcər bir şeyə dönür.

Öz ana dilimdə bu qədər söz bilən mən pozuq ruhlu qadının - o eybəcər nəsnənin adını tapıb deməkdə çətinlik çəkirəm. Bəlkə də o söz insana öyrədilməyib, hansısa qatlarda ilişib qalıb. Görünür, sözün, söyləmin, söyüşün ən çirkini olduğundan insandan gizli saxlanılıb utanmaz qadının əsil adı.

Amma dünən Tomris Azəri xanim şəxsən mənə çox şeylər anlatdı, sağ olsun, hələ tükənməyib. Dedi ki, bu konsertlər yaxşı idi, amma ortada iddia yoxdu. “Bu konsertlər” deyiminin nə qədər yerində olduğunu bir Allah bilir. Əslində, o bu sözü demədi, söz özü özünü atdı, qəfil sıçradı, çaxdı. Insaf naminə demək lazımdır ki, Azəri xanim onu hətta tutub saxlamağa, geri qaytarmağa da çalışdı. Amma ox yayından çıxmışdı.

Həqiqətən, yekə-yekə “türk birliyi” qurultayı adı altında konsertdən, göstəridən və məzhəkədən başqa ortada nə var ki. Amma var. Bir də yekə bir yalan var. O yalanların yekələrindən birini Ərdoğan söylədi. Alparsan Türkeş – H. Əliyev adında yeni bir tandem sərgilədi. Arkadaş, ayıb ya!

Amma onun bildiyi, bizim bilmədiyimiz bir şeylər də ola bilər. Desin, bilək.

Bu adı çəkilənlərin hər biri öz səngərində, biri millətçilik, o biri kommunizm cəbhəsinədə  yollar yorublar, mücadilələr veriblər. Indiki halda hansı yolun yararlı, hansı yolun zərərli olması ilə işimiz yoxdur. Amma bu iki fərdin  rəsmi statuslarından tutmuş, fikir və nəfəslərinə kimi o qədər fərqli ünsürlərdir ki, bir qazana salıb qırx il qaynadasan qarışmazlar. Bəlkə arada başqa şeylər var. Əgər belə isə, bunların hansı biri düşmənə işləyirmiş. Hansı birinin özü bir yerdə, könlü başqa yerdə imiş. Görünür Ərdoğan bu barədə  bizim bilmədiklərimizi bilir. Və bu çıxışı ilə kimdənsə intiqam alır. Əcəba, kimdən? Zatən onun üçün türkçülüklə kommunistçilik eyni dəyər daşıyır.

Əlbətt, orası da var ki, Ərdoğan həqiqətləri bilməmiş deyil. Bu iki şəxsin bir yuvanın quşu  olmadığını da iyicə bilir. Yəqin ki,  “bir millət - iki dövlət” kəlamını gündəmə gətirənin də Elçi Bəy oldiğunu və Türkeşin Azərbaycandakı böyük silahdaşının da Elçi Bəy oldiğunu  yaxşı bilir. Amma bilmək başqa, demək başqa,  etmək başqa. Bu işləklərin hər birinin öz mərtəbəsi var. Cəmiyyətin bunlardan umduğu uca-uca mərifət mərtəbələri deyil, sadəcə əlifbadı. O əlifba isə bunu deyir: görəsən prezidentlər, baş nazirlər və nazirlər, ümumiyyətlə dövlət yetkililəri yalanın insanı  hörmətdən salan bir şey olduğunu bilirlərmi? Görəsən onlar uşaq olanda anaları onlara “ heç vaxt yalan danışma. Yalan pis şeydir” deməyibmi?

Nə isə, bu reportajda Tomris xanimı pəjmürdə gördüm. Aparıcı ondan atəşfəşanlıq çıxışı  gözləyirdi. Həmsöhbətinə həvəslə baxan, üzü, gözü, səsi, sözü informasiyaya deyil, bayrama  köklənən zavallı aparıcı Tomris xanimdan iqtidarın xeyrinə  xoş sözlər, təriflər, mədhi-mahakimələr eşitmək həsrətində idi. Ötəkilərdən ağzında dad qalmışdı. studiyaya da elə ondan ötrü çağırmışdı ki, sağlıq desin, tərif etsin, görülən işlərin böyük atrixi əhəmiyyətindən nitq söyləsin. Xanim  isə sözünün birini deyib, birini saxlaya-saxlaya, udquna-udquna  başqa şeylərdən  danışırdı.

O gün Tomris Azərini diqqətlə dinlədim və narazı olduğu məsələləri üç hissəyə bölə bildim.

Birincisi ondan ibarət idi ki, bu qurultayın iddiası yoxdur. Yəni istəyi,  məqsədi bəlli deyil. Hədəfində əməli iş və  fəaliyyət proqramı yoxdur. Qurultay bitəndən sonra nə edəcək bəlli deyil. Nəsə edəcəkmi, heç o da bəlli deyil. Ikinci istiqamət ondan ibarət idi ki, bizə imkan verin Xocalı soyqırımından danışaq. ABŞ dövlət dairələrində bu dərdimizə lobbiçilik edək. Ermənilər yüzillik soyqırımdan, əski tarixdən yalanpalan danışırlar. Amma biz dünkü hadisəni – Xocalı soyqırımını tam isbatı ilə ortaya qoya bilərik.  Üçüncüsü isə o idi daha səmərəli işlər görmək lazımdır. Məsələn ABŞ da doğulub böyüyən insanları Azərbaycana gətirək, tanıdaq. Dördüncü, beşinci deyə qəlpələr də qoparmaq olar, məsələn maddi durumları pisdir, ofis problemləri var, soydaşlarımızın milli aktivlik göstəriciləri yetərli deyil, bir araya gələ bilmirlər və s.

Qadın bu fikirləri dönə-dönə deyirdi. Fərqli suallara qeyd etdiyim üç əsas istiqamətdə cavab verirdi. Hiss olunurdu ki, çox narhatdı, amma danışa bilmir, dişi dodağını kəsir.

Sual oluna bilər Amerikada Xocalı soyqırımından danışmaq, onu lobbiləşdirmək  nə çətin işdir ki, bu xanım burada – Bakıda bu həyəcanı yaşayır.  Yaşadığınız ölkədir, yolun yolağasını bilirsiz, tanıyırsız. Əlli illik ictimai fəaliyyət təcrübəniz var. ABŞ-da otuz səkkiz min rəsmi qeydiyyatlı lobbi təşkilatı var. Gedin işləyin, ermənilər necə işləyirlər, siz də elə eləyin.

Amma mən bu sualı vermədim. Ona görə vermədim ki, Türkiyədə rast gəldiyim bir hadisə mənə barmağımı dişlətdi. Düşündüm, ey dadi bidad, bu işin də içində bir iş var. Bu qadının kəsilə-kəsilə qalmasına başqa  səbəb var. Birini qoyum, o birinə keçim.

...Ankarada bir bələdiyyə var. Keçiörən. Başqanı fədakar bir adamdır. Bir göz qırpıminda hansısa bir zibilliyi cənnətə çevirmək qabiliyyətindədir. O ərazidə bir Esterqon qalası da var. O qaladan Türkiyənin ən böyük bayrağı dalğalanır. Bayrağın o halına həyəcansız baxmaq olmur. O təpənin üstündə ocaqlar var. Türk ocaqları – özbək, türkmən, qazax, qırgız, Azərbaycan, krım, qazan və s. hər kəs özünə uyğun ocağını qurmuş Estorqonda.

Türkiyədə çalışan heykəltəraşlarımız durub-durub birdən bu ocaqda Xocalı faciəsinə bir anıt yapmaq istəmişlər. Çox bahalı olan bu işə görə heç kimdən heç nə istəmirlər. Pulsuz-parasız. Sevgi hücrətinə. Demək bu sənətkrlar gəlirlər bələdiyyə başqanının qəbuluna, istəklərini deyirlər. Başkan bundan çox şad olur, amma deyir ki, başqa türk ölkələrindən olsaydınız gözümü qıpmadan sizə, əvət, deyərdim, hətta əlimdən gələn köməyi də edərdim. Amma Azərbaycan yeganə ölkədir ki, Türkiyədə onun adı ilə bağlı qoyulacaq bir lövhəyə görə belə səfirlik izin verməlidir. Gedin icazənizi alın, gəlin, gözüm üstə yeriniz var. Qoçaqlar gəlirlər səfirliyə, bir həftə get-gəldən sonra bir məmur onları qəbul edir, deyəsən bi səfirin müavini olur, dinləyir və deyir ki, siz narahat olmayın mən Xarici İşlər Nazirliyinə yazıb fikrinizi çatdıraram. Arada bir də zarafat edir ki, işiniz-gücünüz yoxdu sizin? Vətənpərvərlər deyirlər, nə zaman gələk? Deyir, bir aydan sonra. Ay tamam olur, gedirlər, kişi nə hə, deyur, nə yox, başlayır dəbbələməyə. Bir həftə sonra bir də gedirlər, o biri həftə bir də, bir də, düz üç ay Azərbaycanın Ankaradakı səfirliyi qarşısında əsir-yesir olurlar. Səfirlik turistlərin daima axışdığı Esterqon qalasının Azərbaycan ocağında Xocalı abidəsi qoymağa icazə kağızı vermir. Çünki belə bir izin XİN dən ve prezident aparatından verilmədi. Heykəltəraşlar sonunda, nədən olmaz, nədən, bunu izah etmək zorundasan, deyə az qala əlbəyaxaya çıxırlar. Həmin olay haqqında danışanların tüstüləri təpələrindən çıxır, orda sizdə nələr olur, deyə suallar verirdilər. Vətəni çoxdan tərk etmiş bu soydaşlarımız “ biz Azərbaycanı anlamaz olduq. Orda nələr olur? Bu iqtidarın iddiası nədir, bilə bilmirik.” deyirdilər.

Yenə iddia məqamı ortaya gəldi.

Nə isə, bu günlərdə eşitdim ki, həmin təpədə Zərifə Əliyevanın heykəli qoyulur.

Sözümün canı nədi? Bələdiyyə başqanının dediyini duydunuzmu, demək Azərbaycan yeganə ölkədir ki, onun adına Türkiyədə qoyulan hər kiçik lövhənin belə izni Bakıdan gəlməlidir.

Bakıdan isə Xocalıya izin gəlmir. Bəs Bakıdan Amerikaya necə izin gedirmi? Tomris Azəri niyə bütün təşkilatı və gücü ilə qırıla-qırıla qalıb və ABŞ yetkililəri qarşısında Xocalı soyqırmından danışa bilmir? Qadın niyə bu qədər pərişandır? Onun əlini, ayağını bağlayan nədir? Bakıdan izin gəlmirmi? Türkiyə hökumətinə öz oyun qaydalarını diqtə edə bilən iqtidar ABŞ-da öz diqtələrini bu təşkilatlar vasitəsi iləmi tətbiq edir?

Hər halda Tomris Azəri tv ekranından ağlamsınmış kimi görünürdü. Ondan gözlənilən ənənəvi  mədhiyyəni demir, başqa şeylər deyirdi. Bəlkə də vəd olunanları xatırladırdı və tora düşmüş kimi çırpımırdı.

Əlbəttə, müşahidələrim doğruysa bayaq dediklərimi bir daha təkrar edirəm ki, qadının bu halı heysiyatıma toxunur. Cümlə aləmə yaraşam bəzi şeylər var ki, o şeylər qadına yaraşmır.

Dilimizdə bir söz var: laqqırtı. Özü də yetərincə məşhur sözdür, mənasını bilməyən tapılmaz. Amma təsadüfən bir sözlükdə gördüm ki, sən demə laqqır, kumık turkcəsində söz demək imiş. Işə bax, hardan gəlib düşüb, yaxid ilişib qalıb, hələ mənasına bir az məcaz da qatılıb.

Yazıq Azəri xanım dedi ki, bu qurultayın iddiası yoxdur. Mən də deyirəm ki, bu qurultay laqqırtı idi, xanım. Yığışdınız, laqqırtı vurdunuz, konsertə baxdınız, çalıb oynadınız və bir uşaq şerində deyildiyi kimi, elə həmin mənada da “çox sevinə-sevinə hərə getdi evinə”   Əbdülhaliq Çay deyir ki, elə deyil, prezidentlər təkbətək danışıblar, filan-filan qurumlar yaranacaq və Türkiyədə fəaliyyət göstərəcək. Bu yol gediləcək, əvvəlcə ədəbi, mədəni, sonra neft... stop! Bunlara anaları “yalan danışma, yalan pis şeydir” deməyib. Bunlar sözü həqiqətən laqqırtıya çeviriblər.  Axı həm asılı, həm azad olmaq, ikisini bir araya sığdırmaq nə qədər mümkün ola bilər. Ola bilməz. Sizi himayə edənlər nə deyərlər.

 Bu gün dünyanın hər yerində böyük işlərdən danışa-danışa  o işləri əngəlləyən bir fəaliyyət növü sərgilənməkdədir. Bəyəm bu cammat bilmir və fərqində deyilmi ki, bu dedikləriniz sizə aid olan iddialar deyil? Siz bunları edəcək istəkdə deyilsiniz və bu istəklər sizin həyat hədəfiniz deyil. Qətiyyən deyil. Bu beynəlxalq konfranslar, qurultaylar, yarışmalar həm də ona görə bir-birinin dalıyca Bakıda keçirilir ki, xalqa verilməyən neft paraları ona görə xəzəl kimi yerə, yurda səpələnir ki,  bu saxta iddiaçıların həqiqi iddiası türk birliyi deyil.

Türk birliyi hər bir insanımızın rufahından keçir. Dövlətin ilk-öncə vətəndaşına ayırdığı təhsil və səhiyyə xərclərindən, elmə, sənətə verilən nəhəng dəstəkdən keçir. Türk birliyi çox şeylərdən keçir və xüsusilə,vətəndaşın şəxsi və ictimai əxlaqında, qürur və özünəhörmətindən, hüquqlarından  keçir. Demokratiyadan keçir. Azad seçkidən keçir. Yalanı, yaltaqlığı, saxtakarlığı, rüşvətxorluğu, oğurluğu  yaşam şərtinə çevirən bir rejim qurultay qurub nə demiş, nə söyləmiş, nələr bəyan etmiş olsa belə kimisə türk birliyinə apara bilərmi? Apara bilməz. Çünki dediyim kimi, bu, onun iddiası deyil. Onun işi, sənəti başqadı ki, hazırda tam hızı və gücü ilə həmin iş, həmin sənətlə məşğul olur.

Arada tomrislərə yazıq olur.