KƏRKÜKƏ ÇATMAQ ÜÇÜN ÖZÜNLƏ YOLA ÇIX

(Esse)

Eluca ATALI/ Azerbaycan

              Sene kovuşmaktır benim muradım

            Uzun yolda yürürken addım-addım.

            Duyacaktir bir gün her Türk feryadım

            Hayol edip bekliyoruz o günü.

                                                                       Ertan Beyatlı

            Bütün xəyallar gerçək olur deyə bilərəm. Özüdə çəkinmədən, qorxmadan bu sözümü tuturam. Xəyal—insan arzusunun mavi səmalara yüksəlməsi, onun, yəni insanın öz gerçək boyundan çox yüksəyə qalxmasıdı. Əslində insan öz arzuları ilə birlikdə var. Əks halda o, necə insandır ki, olanla barışır, gerçəyin vədləri ilə qidalanıb doyur. Bəs onun “Mən də varam”—nidası harda qaldı?

            “Kərkük” adını və özünü düşünəndə mən də varammı? suallını aydınlaşdırmaq istəyirəm. Bu suala, düşüncəyə əslındə gec çatdım,lap gec.Biz və bizim nəslin yaddaşından, milli təfəkküründən çox şeyi silib atmaq, manqurtlaşdırmaq istəyirdilər. Onlardan biri də Cənubi Azərbaycan, Kərkük və bu kimi azərbaycanlıların sıx yaşadığı yerləri unutdurmaq,o soydaşlarımızla bir millət olduğumuzu bizdən gizlətmək cəhdi idi.Biz sovet tərbiyəsi görmüş insanlar Azərbaycan tarixini məktəbli partası arxasında öyrənməmişik,onu bizə öyrətmədilər, tədris etmədilər. Bu səbəbdən də Kərkükün varlığından gec xəbər tutduq. Biz və bizlərin içərisində mən bir azərbaycanlı olaraq Kərkükün varlığını prof. Qəzənfər Paşayevin “Altı il Dəclə-Fərat sahillərində”, “İraq Tükmən folkloru”, “Kərkük folkloru antologiyası” kitablarından öyrəndim. Oxudum, duydum və bu duymaqlarda bir millət olduğumuzu dərk etdim. Tarixi, dili, etnoqrafiyası—adət-ənənəsi, musiqisi folkloru eyni olan xalqın bu qədər bir-birinə yadlaşmasının bir adı var: qorxu! O, qorxu ki, daim türkə böhdan atdılar, onun böyüməsindən, güclənməsindən vəlvələyə düşdülər. Asif Ata demişkən: “Türkdən qorxu, türkə böhtan yaratdı. Qılınc türkü dedilər.” Amma elə etməliyik ki, bizə idrak türkü desinlər. Türkün özünü dərk etməsi vacibdir. Yalnız özünü dərk edən türk bir-birindən xəbər tutacaq və öz türkünün dərdini özümləşdirəcək. Bunu yalnız idraka söykənən insan edə bilər.

            Kərküklə bağlı bilgilərimin dərinləşməsində ikinci dəfə və əsasən deyəcəyim dürüst suallarıma cavab tapmağım Londonda yaşayan Kərküklü bəstəkar Seyfeddin Çaxmaqçı ilə olan tanışlıqdan başladı. Demək olar hər görüşümüzdə “Kərkük və kərküklülər” əsl söhbət mövzusu oldu.

            Qarabağ:

            Qan içində Qarabağ!

            Içimdə iki həsrət var—

            Biri Kərkük biri Qarabağ!

            Seyfəddin bəy Qarabağı düşündüyü qədər, bizim Azərbaycan tarixi dərsi keçməyən nəslimiz Kərkükü düşünəndə eyni xalq olduğumuz dərk olunacaq. Asif Ata deyirdi: “Qarabağın bir yolluq, bir dəfəllik həlli o taylı, bu taylı Azərbaycanın birləşməsindən keçir. Erməniyə 30 milyonluq Azərbaycanlı təpiyi lazımdır. Erməni ruhani yox, fiziki gücdən qorxandı.” Mənsə deyirəm, bir-birimizdən ayrı düşməyimiz və əsrlərdi bununla barışmağımız yadlaşmağımıza səbəb oldu. Bir-brini tanımadan doğmalıq yaranmır. Doğma olmayanlar dərdə yanmazlar.

            Kərkükün bugünündən mənə və bizim nəslə xəbər verən üçüncü səxs Səmsəddin Kuzəçi oldu. Onun “Kərkük soyqırımları” kitabını səhifə-səhifə çevirdim. Oxumağı demirəm, oradakı şəkillərə baxmaq yaralı Kərküklə bağlı dərin, dolğun informasiya verir. Bir ömürün yükündən artığını bir kitabda vermək ən azı fədakarlıqdır desəm, bu mənə az gəlir. Oxuyanlar irad tutmasın, bu əsil qəhrəmanlıqdır. Qəhrəmanlıq inkansızlıqdan imkan yaratmaqdır. Imkan yoxdur, səni əzirlər, amma sən yenə imkan tapıb qəddini düzəldirsən və “mən varam, ölməmişəm, ölməyəcəm, yaşayacam!”—deyirsən. O, səkkiz il bu kitab  üzərində işləyib və öz xalqı üçün bunu yaradıb. Əsil kitabı “mən abidə hesab edirəm.” “Kərkük soyqrımı” kitabı əslində abidədir. Bunu deməkdə özümə haqq qazandırıram. Çünki mən ixtisasca kitabşünasam və az-çox dünya kitab tarixini bilirəm və onu da bilirəm ki, yüksək intelektual səviyyə, milli təfəkkür və millətə sevgi ilə yazılmış kitab ölmür, yaşayır.

            Bu dəqiqə, bu sətirləri qələmə aldığım məqamda masam üstə olan sonuncu oxuyub büküb əlimdən qoyduğum, amma gözümdən iraq olmasına razılıq verə bilmədiyim kitab Şəmsəddin Küzəçinin müəllifi və tərtibatçısı olduğu “Türkməneli ədəbiyyatı” kitabıdır. Burda təkcə ədəbiyyatdan söhbət getmir. Ədəbiyyatla yanaşı, bütün kərkükdə və Türkiyədə Kərküklə bağlı ədəbi, mədəni, ictimai işlərdən, əlaqələrdən xəbər tuturuq. Onların təkcə yazı vasitəsilə deyil, səs, görüntü vasitəsilə gördükləri işlərdən məlumatlar var. Az da deyil, mənimsəyəndə görürsən ki, o, kitabla çox yol gedə bilərsən. Kərkükə çatmasan da onun astanasına qədər aparır və ordan beləsini getmək qalır sənə--iradənə və əsasən özünə.

22 Murad Günü,

Od Ayı, 23-cü il