Tərcümə : Coşqun Azəroğlu

Tarix :2007sentyabrın28

Bizi hər şeydən artıq ,hakimiyətin Səid Mətinpur və onunun fikirdaşlarını əzib-susdurmaqla, haqlı Azərbaycan milli hərəkatını aşırı davranışlara yünətməsi nigəran edir.

Tehran universitəsinin fəlsəfə fakultəsini bitirmiş , insan haqları-müdafiəçisi jurnalist və yazıçı Səid Mətinpur eslində dözümlü və davranışlıdır. Çətinlik və fikir ayrılıqlarına, danişiqla yol tapıla bilr, düşüncəsinə inanır. Onun çabaları və yazıları eləcədə güney Azərbaycan türklərinin milli kimliyini müdafiə-edən fəaliyətlər, demokrasiya,söz-azadlığı və insan-haqlarına sayqı göstəricisi olmaqla yanaşı milli ayrı-seçgiliyi aradan qaldırmaq istiqamətində ortaya qoyulan bir gərçəkdir. Təmamilə bu açıdan Səid Mətinpur kibi hərəkatçıların tapdalanıb susdurulmasila, Azərbaycanın milli haqları uğrunda aparılan dinc çabalar, kobud yanaşmalar ucundan , yolundan çaşdırılıb ,sərt istiqamətlənməsi ehtimalları bizi əndişələndirir. Cənab Səid Mətinpur cari ilin may ayının 26-ında gecə radələrində hayatyoldaşila birgə yaşadığı yer " zəncan" şəhərinin hankı bir küçəsindən keçdiyi çağ əsrarlı biçimdə həbsə alınıb.Fəallın yaxınları eləcədə ailə üzvlərinin, təlaşlarına baxmıyaraq, onun saxlandığı yeri dəqiqləşdirə bilməyiblər.Milli hərəkat çalışqanı necə ay həbsi zamanı növbəti olaraq ardıcıl “ettelaat”-ın dustağından tehranın “evin“ həbsxanası eləcədə zəncan şəhəri türməsinə yerini dəyişdirərək aparılır və geri köçürülür.Güvəncli xəbər qaynaqlarından alınan məlumatlar əsasında fəallın ağır iskəncələrə məruz qalaması bəzi qondarma suçlar örnək üçün”casusluq”ya hanki bir xarici dövlətin “agentı”olmasını boynuna qoyub filimçəkən kameralar qarşısında “etiraf”olaraq çəkib və TV-verlishlerində yayması cəhdləridir.Tehranın evin dustağından yenicə serbəst buraxılmış bir öyrənci hərəkatı çalışqanının dediklərinə görə

cənab Səid Mətinpur-u “casusluq”ittihami ucundan çox ağır işkəncələrə məruz qoymuşlar.

“Ettelaat”umumiyətlə Azərbaycan milli hərəkaçilarını növbəti olaraq , dönə-dönə bu ittiham əsasınada suçlanırmaya çalışır. Məhbusun hayatyoldaşı xanım Ətiyə Tahiri bu 4-ay içrəsində yanlız neçə tilifun bağlantısı olayıcı olduğu təklifdə Səid “Mən hələ diriyəm” sözünü deməyə qadir olmuşudur.Məhbus Səid 4-ay həbsi zamanı yanlız bir dəfə anasıla görüşə bilib.

Zəncanda adı çəkilən milli hərəkat fəallı ila birgə tutuqlanan hərəkatçılar Cəlil Qənilu və Behruz Səfəri bənzəri durumu-talei türmədə yaşamaqdadırlar. Daha sonrası vəkalət işilə

məşğul olan güney Azərbaycanlı vəkil cənab Dr. Saleh Kamranı və universitə öyrətməni cənab Abdullah Abbasi Cavan və ara vermədən Əliriza Mətinpur (Səidin qardaşı)və xanim Leyla Heydəri (Məhbus Behruz Səfəri-nin hayatyoldaşı) az sonrası həbsə alınıblar. Səid Mətinpur-dan savayi güney Azərbaycanın daha iki başqa jurnalistibasın və yayınına qadağa verilmiş ”Sedaye urmiyə” (urmiyə səsi ) adlı həftəliyin yazıçısı Elyaz Yekənli və

”Pəyame sulduz” (nağadey tapşırığı)adlı həftəliyin icra müdürü Riza Paşayi urmiyə və nağadey həbsxanasında saxlanilirlar.

Səid Mətinpur ötən ilin oktyabrının 23-undə türkiyə səfərindən geri döndüyü çağ urmiyə serhəddində pasaportu ,35-cilid kitabı ,türk dilində yazılmış və türkiyədən alınmış 3 fəlsəfi jurnalı zəbt olunaraq sorğu-sual olunur. Ötən ilin noyabrının 8-də ölkə təhlükəsizlik orqanı “ettelaatın” batı -Azərbaycan şöbəsinə unvanladığı məktubda belə bir ifadə varıdır:

Mən zəncanın yerli sakinlərindən olan Səid Mətinpur, oktyabrın 23-undə, saat 9:30 radələrində, türkiyə səfərimdən ölkəyə, urmiyə - serhəddindən, geri döndüyüm cağ ,”Sero”serhəd postunda ölkə təhlükəsizlik orqanının əməkdaşları tərəfindən saxlanıldım. Botqada* olan 2-nəfər intizamata ayid qulluqçu vasitəsilə camadanımda , çanta və giyim-əşyalarımda eləcədə bədənimdə axtarış işlərı aparıldı.Çoxunluqda qanuna uymuyan kişisəl (şəxsi) sorğu-suallara cavab vermək məcburiyətində qaldım. Təhlükəyaradıcı olmadığımı,niyyətimin yaxşı olduğunu göstərmək nədənilə, eləcədə istintaq gedişatının tez sona çatmasi istəyi ucundan bəzi sualları, örnək üçün səfərimin daşadığı məqsədi və türkiyədə harada qaldığımı, cavabladım. Dövlət qulluqçusu mənim kiçik tilifunkitabçamda, içində olan əlyazma notalarımı varaq varaq varaqlayıb axtarış işi aparıdıqda, 2-tilifun numrəsinin kimə ayid olduğunu soruşduqda,sorğuların necəki hər kimsəyə nəqədər şəxsi və kişisəl olduğu aydındir,qanuna uyarı olmadığını vurğulayaraq, cavablamasından çəkindim. Axtarış işinin sonunda sərhədpolisi mənim 35-cilid kitabımı,tükiyədən aldığım 3 jurnalımı və 2 nota üçün yeni alınmış içində heç bir şey yazılmamış,birində yanlız neçə söz yazılmış ufacıq dəftərlərimidə bir kanara qoyub, araşdırmalar bitənə qədər gözləməyimi istədilər . Bir saat sonrası bu iki sərhəd-polisindən daha yaşlı olan bir görəvli gəlib adətlərimizə uyğun iki insanın görüşündə yerinə çatdırılması gözlənilən,səfərin davamının yubanmsina görə , üzür -istəmə yerinə, məni türkiyə dövlətinin təhlükəsizlik orqanının agenti olmaqda suçladı.

Yersiz suçlamanı cavabsız qoymadan,ittihamin məhkəmədə araşdırılmasın istədiyim təklifdə ,

zala yenicə daxil olmuş yaşlı məmur üstümə bağıraraq ,adının Ali olduğunu söyləyib ,elimdən gələni esirgəməyimi istədi.

Səid Mətinpur məktubunun sonunda “ettelaat” orqanından pasaport və kitablarının geri-qaytarılmasını istəyir:

Bildiyiniz kibi sərhəd qulluqçularının sorğu-sualları nəinki qanun çərçivəsinə uyğun deyildir , əksinə,düşüncə axtarışı sayılır.Buna ölkə daxili zəbtə alınmış import malların araşdırmasına görəvli gümrük ozmanlarının eləcədə kitab və jurnallara sorumlu orqan “Erşad nazirliyinin “

yoxlamasının gərəkməsini artıra bilərəm.Üçüncüsü qanuni pasaport-un zəbtə alınması və bu günə qədər geri qaytarılmaması necə anlaşılsın?Sizdən sorumlu məqam olaraq, ,zəbtə alınmış kitabların araşdırma gedişatının hankı sonuca varması haqda açıqlamanızı və pasaportumun geri qaytarması üçün lazımı gələn əmrinizi xahiş edərdim.

Səid Mətinpur nəçə ay bu hadisədən sonra, cari ilin fevralında, anadili ərəfəsində , zəncan şəhərində uniformsuz təhlükəsizlik qulluqçularının hucumuna məruz qalaraq döyülüb və həbsə alınıb. Həbsinin ən azı 10-gününü təkhücrəli təcrid olunmuş kamaraya atılıb.Bir müdət sonra serbest buraxılan fəall özü idarə etdiyi internet saytinda belə yazdı:

“Mən fikr edirəm yaşadığımız çağda daşadığımız ayındıran görəvimiz addı yaşamın rahatçılığına üstünlük edir.Başqa sözlə millətin hayata geçirə biləcək böyük imkanları

ola-ola ən pis və kötü basqılara məruz qalmışıq.Azərbaycan və sayir millətlərin bir hissəsi, türkmillətinin azadlıqsever və milli hərəkatlarının tapdalamasına görəvliləniblər. Zindanda mənə başqa məhbuslarla ilgi yaranmaması üçün törədilmiş maneciliklər,Azərbaycanlilara qarşı dustaq gözətçililərinin təhrikat etgisində olduqları aydınlaşdı. Döyülüb həbsə alınan yoldaşımıza dustaqxanada istintaq zamanı Azərbaycan -türkcəsində bağıran məmurun dediklərini:“Mən türk deyiləm və fars olmaq istəyirəm “sözünü bir fakt kibi artıra bilərəm.”

Səid Mətinpur idarə etdiyi internet-saytinda dəfələrlə iranın təhlükəsizlik və məhkəmə verici orqanlarının məhbuslarla insanliğa uymuyan davaranıçlarını tənqid atəşinə alıb yazılarında bu məsələni açiqladı.Azərbaycan Siyası Məhbuslarının müdafiə Komitəsi ASMƏK-in yaradıcı heyətinin öyəsi Rıza Abbası 11-ay zəncan dustaqxanasında olduğu cağ yazısında belə açiqladı:

“Mən Rıza Abbası haqda məhkəmənin qətnaməsində qeydə alınmış,məhbusun zəmanət və kəfalət üçün hayata geçirə biləcək imkanları yoxudur ,sözlərinin gərçək olmadığının şahidiyəm. Rıza Abbası-nin dəfələrlə bacısı ,bacısı-əri və anası inqilab məhkəməsinə və müdəi-umumçuluğa müraciət edərək məhbusun kəfalətin üzərilərinə almaya hazır oldular lakin hakimlər bunu qəbul etmədilər.”

“Mən məhbus Rıza Abbası-nın qanunı vəkillə təmin olma haqqının əngəllənməsinin, onun yaxınlarının avqat Məhəmməd Ali Dadxah-la tehranda danışıqlar aparmasının, avqatin vəkaləti qəbul edib yardımçısını məhkəmə və məhbusla qörüşməsi üçün zəncana göndərməsinin , məhkəmə trəfindən qəbul olunmamasının və dustaqxanada vəkil-yardımçısına məhbusla görüş izninin verilməməsinin şahidiyəm. Baxmiyaraq ki qanun vəkilə bu haqları aşkarcasına tanıyır.Sonunda “ettelaat” orqanı Rıza Abbası-nin atasından avqat məsələsində vazgeçməsini istədi.”

“Mən məhbus Rıza Abbası-nın sosial təminatlar idarəsində işə alınma məsələsində müraciətinin və onun giriş imtahanlarindan (yoxlamalarından) qəbul olub lakin “ettelaat”orqanını tərəfindən səlahiyət verməməsinin və istintaq iclaslarında Rıza Abbası-nı fəalliyətdən uzaqlaşdırma cəhdlərinin şahidi oldum.”

“Mən məhbus Rıza Abbası-nın 4-ay həbsi zamanı , zəncan dustağının karantin bölümündə olduğunun, bəzən cinayət işlərində suçlandırılmışlarla eyni kamarada saxlandığının, başqasının zərərinə və yatövbənamə *(pişmançılıq) imzalatması nədənilə işkəncə olmasının , Rıza Abbası-nın boyun eyməməsinin şahidi oldum .”

Həbsə alınmadan əvvəl yazdığı son məktubda iran hakimiyətinin yurutduyu ikiüzlü siasətlərin tənqid atəşinə alaraq iqtidarı özünü qorumaqda dahi ,islami ənənələrə gəldikdə bir mənada hərəkət etməməkdə sorğulayir. İranın qərb ölkələri qarşısinda, islam adıla, filistinə dəstək verməsin çin kaşmir qıbrısa və qarabağa gəldikdə müsəlmanların qırılmasında susub hətta onların qılıncı-qanlı düşmənlərinə yardım etməsin bir-birilə qarşı-qarşıya qoyur.

Məktubunun sonunda iran islam respublikasina ayid təhlükəsiylik orqanı “ettelaat”-ın bəzi işlərini intizamat polisinə tapşırmaqla,rejimin gördüyü qanunsuz işlərə qapax qoyub don gidirməsin ,həbsə alma gedişatına sürət verməsin ,umum içrə qorxu-dəhşət dalğasını daha geniş yaymasını ifşa edib üstün açır.

Səid Mətinpur artıq 5-aydır ki bəlli olmayan bir yerdə saxlanılır .Ailə üzvlərinə nəinki görüş izni verilmir əksinə hədələnib tohinlərə məruz qalırlar.Onun müdafiəsi üçün qanunlu vəkillə təmin olma haqqı əngəllənir, qardaşıisə avgustun 28-de həbsə alınıb, hayat yoldaşını xəbərlərin yayinmaması nədənilə hədələyirlər,özü isə doğru olmayan ittihamlar və kamara qarşısında etiraflar ucundan ağır işkəncələrə məruz qalıb. Səid Mətinpur haqda butun milli siyasi və kültür sahəsində çalışanların, yazıçı və jurnalistlərin insan haqlarəı qoruyan təşkilatların birgə fəaliyətlərinə və yardımlarına ehtiyac duyulur. Başqa sözlə Səid

Mətinpur -un müdafiəsi əslində azadlıq,demokrasia və insan haqlarının savınması deməkdir.