ایرانین جزا سیستئمینده سیاسی محبوس آنلاییشی

بابک آذری – حقوق شوناس

ميللي آکتيو حسین فرهودي آذربايجاني سئوديگي اوچون آغير ايشگنجه‌يه معروض قالميش، سينه‌سی‌نین سومويو سينديريلميش و ائله بو وضعيتده ده اعدام ائديلميشدير.

   منيم بيرينجي  " جزا نورمالاري حقوق علمينده و اينديکي ايراندا " يازيم مطبوعات اورقانلاريندا و سيته‌لرده ياييلاندان سونرا سويداشلاريميز طرفيندن موراجيعتلر اولدو. اونلار ايرانين جزا سيستئمي ايله علاقه دار موختليف سواللار ائديرديلر. و همين سواللار مجبور ائتدي کي، من بو مؤوضونو آچيم. امينم کي، سويداشلاريميز آختارديقلاري سواللارا بوردا جاواب تاپاجاقلار  .

    ايرانين جزا سيستئمينده سياسي محبوس و سياسي جينايت آنلاييشلاري حاقيندا  شرح  وئريلمه‌ييب، عئيني زاماندا  بو موضوع ايله علاقه دار آيدين و کونکرئت فورمادا جزا تعيين اولونماييب.  ايرانين آناياساسی‌نین 168 - جي مادده سينده قئيد ائديلير کي:   " محکمه نين تحقيقاتي سياسي جينايتين اطرافيندا محکمه هئيتی‌نین ايشتيراکي ايله آچيق اولماليدير و سياسي جينايتي قانونلا   ايسلام پرينسيپلری‌نین اساسيندا موعين ائتمه‌ليدير. "   آما عملده 28 ايلدن سونرا نه سياسي جينايت قانون باخيميندان شرح  اولونوب و نه ده سياسي محبوسلارين محکمه‌سي آچيق اولور. ائلهبو اصل سببلردندير کي، باعیث اولور گونئي آذربايجانين  سياسي محبوسلاري عادي جزا قانونلاری‌نین اساسيندا محکوم اولونورلار و حتّی عادي جينايتکارلارلا بير يئرده ساخلانيليرلار.  بورادان بئله  بير سوال دوغور: نه سببه گؤره ايرانين جزا سيستئمينده سياسي محبوس و سياسي جينايت آنلاييشلاري شرح  اولونماييب؟  منجه بوردا  3 کؤکلو سبب وار:  

   1.يران رئژيمي 28 ايلليک حياتي دؤورونده هميشه ايديعا ائديب کي،  "  ايراندا سياسي محبوس يوخدور و هئچ کس فرقلي سياسي فيکرينه گؤره حبس اولونماييب."   

     اگر ايرانين جزا سيستئمينده سياسي جينايت آنلاييشي شرح  ائديله و سياسي محبوسلارين اولماسينا اعتيراف اولونا، ايرانين 28 ايل بو زمينده آپارديغي تبليغاتلا اويغون گلمير.

      2. سياسي محبوسلا عادي محبوس آراسيندا فرق قويما سبب اولار کي، ايران اؤز سياسي موخاليفلرينی مئيداندان چيخارمادا چتينليک چکر. چونکي عادي محبوس آدي ايله چوخ راحات و آز فورصتده اؤز موخاليفينی مئيداندان چيخارتماق مومکوندور. آما بير فردي سياسي محبوس کيمي تانييا، ايرانين آناياساسی‌نین 168 - جي مادده سينه اساسن آچيق محکمه‌ده و محکمه هئيتی‌نین ايشتيراکي ايله محکمه پروسئسي گئتمه ليدير. طبیعی‌دير کي، بو دا اؤز نؤوبه‌سينده  سبب اولاجاق  موضوع، باش وئرن حاديثه  آکتواللاشار،  داخيلده و خاريجده ديقت مرکزينه آلينار و  ايران رئژيمی‌نین ايفشاسي ايله نتيجه‌لنه‌جک بير تهلوکه يارانا بيلر.

     3. دونيانين دئموکراتيک حقوق نورمالاريندا  سياسي جينايت آنلاييشي بئله شرح اولونموشدور:  "  بير فرد زور واسيطه‌سي ايله سياسي سببلره گؤره جان خسارتي وئره و ماددي زيان وورا. "   

   بير سياسي دئموکراتيک سيستئمده حکومته قارشي اولما سياسي جينايت ساييلمير و اينسانلار فرقلي فيکيرلرينه گؤره حبس اولونمورلار. آما ايران اگر سياسي جينايت آنلاييشيني شرح  ائده، نهايت مجبور اولاجاق ايرانين آناياساسي و قول چکديگي بين‌الخالق سندلرين اساسيندا آنجاق سياسي دوشونجه‌لرينه گؤره حبس اولونان مينلرله سياسي محبوسو آزاد ائده. البته، بو ايشي گؤرمکله اؤز سياسي مونوپولونو تهلوکه‌يه قويور.

        بورادا  ايرانين جزا قانونلاری‌نین  ماهيتيني آچماق و گؤسترمک لازيمدير کي، سياسي محبوسلار هانسي قانونلار اساسيندا جزالانيرلار. قئيد ائديم کي، جزا قانونلاري ماهيتجه  5 يئره بؤلونور:  

       الف.  " حد  "  --- بو بير ديني تئرميندير و مقصد بوندان عيبارتدير کي، اگر بير فرد آللاها قارشي جينايت ائده، حد   قانونلاري  اساسيندا جزالانماليدير. بو سببه گؤره محکوم اولوناني حتّی ديني رهبر آیت الله خامنه‌ای ده عفو ائده بيلمز. چونکي جينايت آللاها قارشيدي تؤرنميشدير.

      ايراندا  " حد "  قانونلاري اساسيندا آنجاق عادي محبوسلار يوخ، اصلینده  سياسي محبوسلار دا اعدام اولونورلار. ميثال اوچون، ايرانين جزا قانونلاريندا قئيد اولونور:  " هر هانسي بير کس ميلت آراسيندا قورخو ياراتماق و اونلارين آزادليغينی الدن آلماق اوچون سيلاحا ال آتا و يا بير تشکيلات کي، ايسلام حاکيميتی‌نین چئوريليشينه جهد ائده، او تشکيلاتا عوضو اولوب و يا اونا دستک وئره، او فرد آللاهلا ساواش آپارير، اعداملا جزالانماليدير.  " 

     ايراندا ياشايان  ميلتلره --  هانسي ميلتدن آسيلي اولماياراق،  ايجازه وئريلمير کي، قانون چرچيوه‌سينده  اعتراض آکسيياسي کئچيره‌لر. نهايت، مجبور اولورلار ايجازه سيز بو ايشي گؤره‌لر.  ديگر طرفدن پوليس و اطلاعات  مأمورلاري بو آکسييالاري داغيتماق اوچون بوتون سويوق سيلاحلاردان --  باتومدان، بيچاقدان و حتّی لازيم اولسا،  اودلو سیلاحدان دا ايستيفاده ائديرلر. ائله بو سببه گؤره آکسييادا ايشتيراک ائدنلرله دؤولت مأمورلاري آراسيندا توققوشما باش وئرير. توتولانلار سياسي ميتينقده ايشتيراک ائتديکلري اوچون يوخ، اونلاري  بو ايتتيهاملا توتولورلار کي، سويوق سیلاح، يعني داش و آغاجدان ايستيفاده ائديب، کوچه - بازاردا ميلتين آراسيندا قورخو ياراديب و اونلارين آزادليغينی اللريندن آليبلار. توتولانلار حتّی او تشکيلاتلاردا عوضو اولماقلا ايتتيهاملانيرلار کي، ايرانين ايسلام حاکيميتی‌نین دئوريلمه‌سينه  جهد ائديرلر. بو ايتتيهاملار يئتر کي، ايرانين  " حد "  قانونلاری‌نین  اساسيندا توتولانلاري آللاهين دوشمني کيمي تقديم ائديب و اعداما محکوم ائده‌لر.

      سون زامانلار ايراندا ياشايان بلوچ و عرب ميللي فعاللاري  بو ايتتيهاملا اعدام اولونوبلار.  1988 - جي ايلين ياييندا ايکي آيين عرضينده تقريبن 12 مين سياسي محبوس قئيد ائتديگيميز  قانون اساسيندا اعدام اولونوبلار. آما ايرانين فارس رئژيمي گونئي آذربايجاندا ميللي فعاللاري  بو قانون اساسيندا اعدام ائتمه دن چوخ احتياطلانير. قئيد ائتمه‌لي‌یيک کي، گونئي آذربايجانلي سياسي محبوسلارين سايي چوخدور، آما رئژيمين تضييق‌لري و هر چور مانعه‌لري ايمکان وئرمير کي، اونلارين دقيق و کونکرئت سيياهه‌سي معلوم اولا. بس بو حسابلا اگر ايرانين رئژيمي ميللي ديره‌نيشي گونئي آذربايجاندا سينديرماق اوچون کوتلوي اعداملارا جهد ائده،  يئنه داخيلده و خاريجده گوجلو رئاکسييالارا معروض قالاجاق و بو تهلوکه وار کي،  2006 - جي ايل ماي ميللي قييامي يئنيدن تکرار اولا. اؤزو ده  بو دفعه  تامام فرقلي شکيلده، يعني،   آذربايجان شهرلري رئژيمين اليندن چيخا بيلر. البتته، ايران رئژيمی‌نین قورخوسونا بير باشقا سبب ده وار. گونئي آذربايجانليلار ايرانين سیلاحلي قوووه‌لرينده چوخ اهميتلي رول اويناييرلار و بونلارين دا چوخو 20 - 35 ياش آراسينداديرلار. اگر گونئي آذربايجاندا کوتلوي اعداملار باش وئره، اگر حربي‌چي آذربايجانليلار ايران رئژيمين چئويرمسه‌لر ده، دؤولتين سیلاحلي قوووه لري آراسيندا ايکي طرفليک و اوز - اوزه دورما ياراناجاقدير.

ب. تعزير -- تعذیرده او قبيلدن اولان جزا قانونلاري توپلانميشدير کي،  ديني رهبرلرين فيتوالاري ايسلامي و باشقا قايناقلارين اساسيندا يارانيب. باخماياراق کي، بو قانونلار عادي محبوسلاري جزالانديرماق اوچون تصديق اولونوب، آما عملده اونلاردان سياسي محبوسلارا قارشي دا ايستيفاده اولونور. ميثال اوچون، سياسي محبوسلار بو قانونا ايستينادن حبس اولونورلار، شاللاقلانيرلار و يا سورگونه گؤندريليرلر. و حتّی، اعداما دا محکوم اولونورلار.  سون زامانلار بو قانونا اساسن  اهر شهريندن اولان 25 نفر ميلتچي سويداشيميزي شاللاغا و حبسه محکوم ائديبلر.  باشقا ميثالدا ميللي فعال حسین فرهوديني خاطيرلاتماق اولار. بين الخالق عفو تشکيلاتی‌نین  وئرديگي معلوماتا گؤره حسین فرهودي 2007 - جي ايلين مارت آييندا اورمو حبسخاناسيندا جاسوس ايتتيهامي ايله اعدام اولونموشدو. بونادا اساس سبب اودور کي، آدين چکديگيميز ميللي فعال تورکييه ايله گونئي آذربايجان آراسيندا تيجارت علاقه‌سي قوروب و تورکييه ده م.ح.پ ( ميللي حرکات پارتيياسي )  تشکيلاتلاريندان اولان بير نفرين قيزي ايله عاييله قورموشدو. ائله بو دا باعیث اولموشدو کي، جاسوس ايتتيهامي ايله آغير ايشگنجه‌لره معروض قاليب و وحشيجه سينه دؤيولدويو اوچون سينه‌سی‌نین سوموکلري سينميشدير. نهايت، بو يارالي وضعيتي ايله ده اعدام اولونموشدو.

      او،  آذربايجانلي فعال‌لار کي، بير - ايکي دفعه  شيمالي آذربايجانا و يا تورکييه يه سفر ائديرلر و سونرا هر هانسي بير سياسي ميتينقده توتولسالار، بو اساسه خاطير اونلارا  چوخ راحات جاسوس ايتتيهامي  وورولور. آما عومومي حالدا جاسوس کيمي اعداما محکوم اولمورلار.  ايران رئژيمی‌نین بو ايشده اصل مقصدي ميللي فعال‌لاردا قورخو ياراديب اونلارين سياسي فعاليتلرين دايانديرماقدير. ائله بو هدفه چاتماق اوچون اونلاري حبس مودتينده اعدام قورخوسو ايله پسيخولوژي ايشگنجه‌يه معروض قويور و حتّی آزادليغا بوراخيلان زامان اونلاري حدله‌ييب دئييرلر کي :   "  بو دفعه  شانسين گتيردي. اگر يئنيدن توتولسان جاسوس کيمي اعداميني گؤزونون قاباغينا گتير. "   

     ج. جينايتين قارشيسين آلان قانونلار. بو قانونلاردان مقصد اودور کي، جينايتين حياتا کئچيريلمه‌سي و يا اونون تکراری‌نین قاباغي آلينسين. بو قانونلارين اساسيندا گونئي آذربايجانين سياسي محبوسلاري و اونلارين عاييله‌لري چوخ آغير تضييقلره معروض قاليرلار. ميثال اوچون سياسي محبوسلارين تيجارت يئرلري و يا او مکانلاردا کي، تورک ديلينده کيتاب، سی‌دی، موسيقي کاسئت‌لري ساتيلير و س. اونلار باغلانير. خوصوصن سون زامانلاردا او ميللي فعال‌لار کي، مکتبلرده موعليم کيمي چاليشيرلار، ايشلريندن آزاد اولونورلار و يئنيدن موعليم کيمي چاليشمالارينا قاداغا قويولور. بونو دا علاوه  ائتمک لازيمدير کي، بو قانونلار  اساسيندا سياسي محبوسلارين ماللاري موصاديره اولونا بيلر، بعضي حاللاردا مملکتدن چيخمالارينا دا قاداغا قويولور. ان دهشتلي‌سي ايسه اودور کي،  اونلاري مجبور ائده بيلرلر موعين بير يئرده ياشاييب اؤز  فعاليتلريندن  مونتظم اولاراق اطلاعات  ايداره سينه نيظاملي شکيلده  راپورت وئره‌لر.

     اوسته قئيد ائتديگيم کيمي، ظاهيرده بو قانونلاردان اصل مقصد جينايتين قارشيسينی آلمادي. آما بونو درک ائتمک چوخ چتيندير. بير سياسي محبوسون فرقلي فيکرينه گؤره اونون تيجارت يئرينی باغلاييب و بو واسيطه ايله اونون کؤرپه بالالاری‌نین ميشت واسيطه‌سيني کسمک هانسي جينايتين حياتا کئچمه‌سی‌نین قاباغين آلاجاق ؟ البتته، بو ايشدن اصل مقصد سياسي محبوسون اؤزونو و عاييله‌سينی ماليييه تضييقلرينه معروض قويوب و نهايت اونون سياسي فعاليتی‌نین قاباغيني آلماقدير.

      د. ديه -- ديه بير ديني تئرميندير و اونون ماهيتي بوندان عيبارتدير کي، بو قانونلار اساسيندا موعين شرطلرله متهم تعيين اولونموش مبلغ اؤده‌يير. بو قانونلاردان عومومي حالدا عادي جينايته قارشي ايستيفاده اولونور.

     و. قيصاص --  قيصاص بير ديني تئرميندير و او قانونلار بورادا توپلانيب کي، اونلارين اساسيندا متهم قيصاص اولونور. ميثال اوچون، اگر بير فرد باشقا بير فردي کور و يا الينی شيکست ائده، او فردي کور، يا الين شيکست ائتمکله جزالانديرماق اولار.

    قيصاصدان دا عومومي حالدا عادي جينايته قارشي ايستيفاده اولونور.

     مقاله نين ده آديندان گؤروندويو کيمي صؤحبتيميز ايرانين جزا قانونلاريندا سياسي محبوس آنلاييشي ايله باغليدير. بونون اوچون ده ايران جزا قانونلاريني شرح ائتمه‌یي و اونون ماهيتيني اوخوجولارا چاتديرماغي مقصده اويغون حساب ائتديم. آما قئيد ائديم کي، ايرانين آناياساسی‌نین 167 - جي مادده سی‌نین اساسيندا محکمه حاکيمي گرک چاليشا يازيلي قانونلارا استنادن حؤکم وئره. اگر باش وئرميش حاديثه  ايله باغلي يازيلي قانون اولماسا، فيتوالار و ايسلامي قايناقلارين اساسيندا حؤکم وئرمگي لازيمدير. بيلديگينيز کيمي بير موضوع ايله علاقه دار فرقلي فيتوالار و ايسلامي قايناقلار وار. ائله بو سبب اولور کي، باش وئرميش موعين حاديثه  ايله باغلي فرقلي  حؤکملر وئريله.

       بورادا ديقت ائديله سي نؤقطه لر بوندان عيبارتدير کي،  ايرانين جزا سيستئمينده سياسي جينايت و سياسي محبوس آنلاييشلاري حاقيندا شرح وئريلمه‌ييب و بو باره ده کونکرئت و يازيلي جزا قانونلاري يوخدور. ائله بو سببه گؤره ده سياسي محبوسلاري عادي جزا قانونلاري اساسيندا، يني  " حد " ،  " تعذیر " ،  " جينايتين قارشيسين آلان قانونلار " ، فيتوالار و ايسلامي قايناقلارا ايستينادن موحاکيمه ائديرلر. اصلینده سياسي محبوسلارين موقددراتي کونکرئت و موعين قانونلارين يئرينه حاکيمين خوصوصيتيندن، يعني پيس و يا ياخشي اولماغيندان آسيليدير. قيسا و آنلاشيقلي شکيلده ايفاده ائتسک، حاکيمين اوره‌یی‌نین يوموشاق و يا داش اولماسيندان سياسي محبوسون حياتي آسيليدير. دئديکلريميزه فيکير آيدينليغي گتيرمک اوچون بير ميثال چکمک ايسته‌ييرم. ميللي آکتيو حسین فرهودي آغير ايشگنجه‌لره معروض قاليب،  سينه‌سی‌نین سومويو سينديريليب، ائله بو وضعيتده ده  يارالي حالدا جاسوس ايتتيهامي ايله اعدام اولونموشدو. اگر خويون اينقيلاب محکمه‌سی‌نین يئرينه ايرانين آيري  يئرينده توتولوب و تامام باشقا محکمه ده موحاکيمه اولونسايدي، احتيمال اولونا بيلر کي، آنجاق شاللاق و بير نئچه آي حبسله جزالاناردي.  دوزدور، ايندي بو يئرده بير نومونه گؤسترديک، آما يوزلرله بئله ميثال چکه بيلريک.  سؤزون قيساسي، ايراندا بير موعين ايتتيهاملا سياسي محبوسلار  چوخ فرقلي فورمادا جزالانيرلار.

      حقوقو باخيمیندان بير کس کي، جينايت ائدير و جزالانير اونون ايجتيماعيته بورجو قالمير. آما ايراندا سياسي محبوسلار فرقلي فيکيرلرينه گؤره جينايتکار کيمي تانينيرلار و او زامانا کيمي بو فرقلي سياسي دوشونجه‌لريندن ال چکمه‌ييبلر، ايرانين جزا سيستئمينه گؤره گوناهکار قاليرلار. ائله بو سببه گؤره هميشه تهلوکه وار بير سياسي محبوس دفعه‌لرله موحاکيمه اولونا و اونون جزاسي گئتديکجه، محکمه دن محکمه يه  آغيرلاشا. ميثال اوچون عابباس ليساني توتولاندان سونرا ايکي دفعه  موحاکيمه اولونوب و اونا 30 آي حبس جزاسي وئريليب. بونا باخماياراق، او زينداندا  " جزاسيني "  چکه - چکه يئنيدن تبريزين اينقيلاب محکمه‌سينه آپاريلاجاق.  بورادا قئيد ائديم کي، آنجاق او زامان بير سياسي محبوس عفو اولونا بيلر و يا حبس مودتي آزالديلا بيلر کي، تواب اولا. يعني، حقيقي معنادا ائله‌دي‌یي ايشدن پئشيمان اولوب و تؤوبه ائده. ائله بونا گؤره ده ايران حبسخانالاريندا بعضي سياسي محبوسلار تؤوبه ائتديکلرينه گؤره تواب آدلانيرلار. البته، تواب گرک تؤوبه‌سی‌نین حقيقي اولدوغون ثوبوت ائده.  اونون ثوبوت يوللاري ايله باغلي بير نئچه ميثال چکمک ايسته ييرم. ميثال اوچون،  سابيق فيکيرداشی‌نین ايشگنجه‌سينده، او جومله دن شاللاق وورماسيندا ايشتيراک ائده، يعني عقيده دوستونا اؤزو ده شاللاق وورماليدير. موختليف نؤع کوتلوي اينفورماسييا واسيطه لرينده -- راديو، تئلئويزييا و قزئتده چيخيش ائده، جينايتکار اولدوغونو اعتيراف ائده و آرتيق پئشيمان اولدوغونو بيلديره. اطلاعات  ايداره‌سي ايله آچيق و يا گيزلي فورمادا امکداشليق ائده و س. البتته، بونو اونوتماماليييق کي، توابلار اؤز ايختييارلاري ايله تؤوبه ائتميرلر. اصلینده آغير ايشگنجه‌نين نتيجه‌سينده تؤوبه يه مجبور اولورلار. ايراندا پهلوي و اينديکي حاکيميت دؤورونده هميشه سياسي محبوسلارا قارشي ايشگنجه‌دن ايستيفاده اولونوب. آیت الله خمینی پاريسده سورگونده ياشاياندا ايشگنجه ايله باغلي چيخيش ائديب و خاطيرلاتميشدي کي، ايسلام اينقيلابي ايراندا موفق اولاندان سونرا بوتون سياسي محبوسلار آزادليغا بوراخيليب و اونلارين ساخلانديغي حبسخانالار ايشگنجه موزه‌لرينه چئوريله‌جکلر. ايراندا اينقيلابدان سونرا آناياسا يازيلاندا ايشگنجه ايله باغلي آناياسانين 38 - جي مادده سي تصديق اولوندو و بورادا قئيد اولونور کي،  "  ايشگنجه واسيطه سي ايله محبوسدان اعتيراف و اينفورماسييا آلماغا قاداغا قويولور. محبوسو اعتيرافا، آند ايچمه يه، شاهيد اولماغا مجبور ائتمه‌يه ايذين وئريلمير و بونلارا رعايت ائتمه‌ين فرد جزالاناجاق.  "   بو قانوندا  " فرد "  دئييلنده کونکرئت حقوق اورقانی‌نین نوماينده‌سي نظرده توتولور.

     چوخ تاسف کي، بين الخالق عفو تشکيلاتی‌نین  وئرديگي معلوماتلارا گؤره ايران او اؤلکه‌لردندير کي، خوصوصن، گونئي آذربايجاندان اولان  سياسي  محبوسلار دهشتلي، آغير  ايشگنجه‌لره معروض قاليرلار. ايرانين آناياساسی‌نین 38 - جي مادده سي ايشگنجه يه قاداغا قويسا دا، ايرانين قانونلاريندا  " ايشگنجه "  آنلاييشي حاقيندا شرح وئريلمه‌ييب.  آما ايرانين جزا سيستئمينده ال کسمه، گؤز چيخارتما، شاللاق وورما ايشگنجه ساييلمير. چونکي ديني احکامين اساسيندا اونلارين ايجراسي لازيم گؤرونور. ايران حتّی، بين الخالق عفو تشکيلاتی‌نین بو موضوع ايله علاقه دار اعتيراضلارين ايرانين داخيلي ايشلرينه قاريشما سايير.  ايران ايشگنجه‌يه قارشي 1984 - جو ايلده ب‌ ام ‌ت - نين طرفيندن تصديق اولونان موقاويله‌يه قول چکمه‌ييب.

      ايرانين جزا نورمالاري علمي پرينسيپلرين يئرينه ديني احکاملاردان فاناتيک دوشونجه اساسيندا يارانيب. ائله بو سببه گؤره جينايتي ثبوت ائتمک اوچون علمي مئتودلارين يئرينه زور گوجونه  متهم