Cəza normaları hüquq elmində və indiki İranda

Babək Azəri hüquqşünas

Təqribən 28 ildir ki, İranda cəza qanunları və onların icra tərzi dünyada insan hüquqlarını müdafiə edən təşkilatların böyük başağrısı olub. Çünki tənqid və etirazlara baxmayaraq, hələ də İranın küçə - bazarlarında dar ağacı qurulur və cəza adına insanların əli kəsilir, gözü çıxarılır, daş - qalaq olunur və ya şallaq vurulur. Bu cür geri qalmış və dəhşətli cəza sistemində Güney Azərbaycanın siyasi məhbuslarının çox ağır vəziyyətini düşünmək çətin deyil. Xüsusən, son zamanlar Güney Azərbaycanda siyasi məhbuslara həddindən artıq təzyiq artmışdır. Bu yerdə mövzunun yaxşı açılması üçün qısa şəkildə cəza normalarının elmi baxımdan araşdırılmasını və sonra İranda cəza normaları, onların icra tərzi barəsində izahat verməyi məqsədə müvafiq hesab edirəm. Mən fikir edirəm bu yazıda müqayisələrə üstünlük versək mövzunun yaxşı açılmasına yardım edər və bu da səbəb olar ki, düşüncələrimizdə heç bir qaranlıq tərəf qalmasın.

Hüquq elmində cəza sistemi cinayətkarlardan intiqam almaq və onlara nifrət əsasında yaranmayıb. Hüquq elmində başqa elmlər kimi alimlər çalışırlar ki, bu əsas suala cavab versinlər: "İctimaiyyətdə cinayət hansı müəyyən səbəblərin nəticəsidir." Cinayətin səbəblərini tanıma hüquq elmində iki səbəbə görə həddən artıq əhəmiyyət daşıyır :

1. Cəzanın təyin olunmasında

2. Cinayətin səbəblərin tanımaq və onun üstündə təsir qoymaq.

Cinayətin səbəblərini tanımaq məhkəməyə kömək edir ki, ittiham vurulan fərdin məsuliyyətin müəyyən etsin. Çünki fərdi məsuliyyət müəyyən olunandan sonra ədalətli formada cəzalandırma mümkün olur. Fikrimin aydınlaşması üçün bir neçə misal çəkirəm. Fərz edin bir nəfər maşın sürəndə bir insani xəta və ya texniki problem nəticəsində təsadüfən insan qətlinə səbəb olur. İkinci misalda bir fərdi nəzərə alın ki, bir ciddi psixoloji xəstəliyi var və bu xəstəlik səbəb olur ki, bir mənasız cinayətə əl vurub və bir başqa insanın qətlinə səbəb olub. Üçüncü misalda bir fərdi nəzərə alın ki, siyasi və ya iqtisadi məqsədlə bir başqa insanın qətlinin planın tökür və nəhayət başqa insanın qətlinə səbəb olur. Bu üç misalda cinayətin səbəbləri bir - birindən çox fərqlidirlər və ona görədir ki, bu üç fərdin fərdi məsuliyyəti də bir ..birindən ciddi şəkildə fərq edir. Nəhayət bunuda demək lazımdır ki, bu üç fərd biri - birindən fərqli şəkildə cəzalanmalıdırlar.

Üstə qeyd etdiyimiz kimi cinayətin səbəblərini tanımaq bizə bu imkanı verir ki, onların üstündə təsir qoyub və cinayətlə elmi formada mübarizə aparaq. Bəs bu nöqteyi - nəzərdən əsl problem cinayətkar yox, bəlkə əsl problem cinayətə bais olan səbəblərdir. Ona görə hüquq elmində cəza sistemində məqsəd cinayətkardan intiqam almaq yox, əsl məqsəd onu islah etməkdir.

Hüquq elmində cinayətin səbəblərin aydınlaşdıranda mövzuya çox ətraflı və geniş baxılır. Və ictimaiyyətdə hakim olan siyasi, ictimai, mədəni, iqtisadi, tərbiyəvi və hətta genetik amilləri nəzərə alırlar. Çünki tamam təcrübələr və hesablamalar nişan verir ki, bu amillərin yaxşılaşması ictimaiyyətdə ahəng yaradır və qanunu pozmağa maraq azalır. Əksinə bu amillərin, xüsusən siyasi və iqtisadi şərtlərin pisləşməsi bais olur ictimaiyyətdə təhamül azalsın və qanunu pozmağa meyil çoxalsın.

Alimlər belə fikir edirlər ki, insanın xarakteri və şəxsiyyəti doğulandan sonra yaşadığı ictimaiyyətdən kəsb olur və formalaşır. Amma son zamanlar bioloq alimlər yeni araşdırmalarla nişan verirlər ki, insanda bəzi xüsusiyyət hətta irsi ola bilər. Misal üçün araşdırmalar nişan verir genetik amillər bəzi adamlarda ruhu düşkünlüyə, alkolizmə, pedofilyeyə ( az yaşlı uşaqlara cinsi meyil ) səbəb olur. Başqa sözlə bu xüsusiyyət bəzi adamlara onların əcdadlarından və ya valideyinlərindən irsi yetişir.Ona görə də bu gün genetika elmində insanın xarakteri böyük sual əlaməti olmuşdur. Bəlkə də bilmək maraqlı olar ki, bəzi Amerikan alimləri cinayətlə mübarizə üçün kimya və elektronik elmlərdən faydalanmaq istəyirlər. Mövzu bundan ibarətdir ki, bəzi alimlər təklif verirlər ki, əgər bir cinayətkar təcavüzə və ya qətlə görə məhkum olunub və bu təhlükə var ki, o azadlığa buraxılandan sonra həmin cinayəti təkrar etsin. O zaman yaxşı olar ki, çox balaca kimyəvi maddələnmiş elektronik aparat məhkum olan fərdin bədənində əkilsin. Bu elektronik aparatda bir prosesor, yəni elektroniki beyin var ki, cinayətkarın ruhi vəziyyətinə nəzarət edir. Və əgər fərdin cinayət etmək təhlükəsi yaranarsa, avtomatik olaraq o kimyəvi maddəni o fərdin qanına tökür və bununla da onu aramlaşdırır. Hətta müvəqqəti yuxulamasına səbəb olur. Eyni zamanda cinayətin baş verməsinin qabağı alınmaqla yanaşı, hətta polis məntəqəsinə də siqnal göndərilir. Əlbəttə, qərbin inkişaf tapmış ölkələrində bəzi vaxt məhkum olanın qoluna və ya qıçına bir elektronik aparat bağlayırlar və bununla da onun evi və iş yeri ümumi halda müəyyən coğrafi hüdudlar onun zindanı sayılır. Əgər o hüdudlardan eşiyə çıxsa əlinə və ya qoluna bağlanan elektro aparat polis qərargahına xəbərdarlıq göndərir və polis tərəfindən onun yaxalanmasına səbəb olur.

Bu günkü İranda cəza normaları dini ehkamların əsasında yaranıb. Elə bu səbəbə görə dini ehkamın necə icra olunması və ya onların təfsiri, hətta dini ehkamın cəza normaları kimi icra olunub və ya olunmaması barədə ruhanilər arasında ciddi fikir ayrılığı var. Əlbəttə, bu fikir ayrılığına baxmayaraq, bu günkü İranda cəza sistemi o dəstə dinçi qüvvələrin nəzarəti altında yaranıb ki, dindən fanatik düşüncələri var. İranın cəza sistemində əsl məqsəd intiqam alma və küçə - bazarda adamları edam etməklə ibrət nümunələri yaradıb və milləti qorxutmadır. Və habelə bu yolla misal üçün cinayət, əxlaqsızlıq, narkomaniyanın qabağın alsın. Tamam statistika və təcrübələr 28 il ərzində İranın özündə və başqa məmləkətlərdə bunu açıq şəkildə göstərir ki, bir yerdə ki, cəza verməkdə əsl məqsəd intiqam və ya qorxutma olub qanunsuzluğun və ya cinayətin cəmiyyətdə qabağı alınmayıb. Elə bu səbəbə görə də İranda çoxlu ruhanilər var ki, dinin siyasətdən və dövlətdən ayrılmasını və onların işinə qarışmamasını tələb edirlər. O cümlədən, Ayətulla Brucerdi misal çəkmək olar ki, bu fikrinə görə bir neçə ay bundan əvvəl tutulub. Çox ağır işgəncələrə məruz qalıb və indi də edam cəzası ilə hədələnir. Əlbəttə, İranda bir dəstə ruhanilər də vardır ki, onlar çalışırlar yeni təfsirlərlə islamda olan cəza normaların hüquq elmində olan normalarla uyğunlaşdıralar. Misal üçün onların dini ehkamlardan yeni təfsirinə görə oğrunun əlin kəsməkdə məqsəd oğrunun əlin oğurluqdan kəsməkdir. Burda məqsəd heç də oğrunun əlini kəsmək deyil. Bu barədə Hüccətülislam Yusif Eşqvəri və Ayətulla Xədivəri misal göstərmək olar ki, onlar çalışırlar islamda olan normaları bu günkü demokratik siyasi sistemlərin normaları ilə uyğunlaşdıralar. Bu yerdə qeyd etmək lazımdır onlar yeni düşüncə tərzlərinə görə təhqir və təzyiqlərə məruz qalmışdılar. Hətta, Hüccətülislam Yusif Eşqvəri neçə il həbsdə qaldıqdan sonra da ruhani paltarı geyinməyə haqqı yoxdur.

Yeri gəlmişkən milliyyəti Azərbaycan türkü olan Ayətulla Şəriətmədarini də misal göstərək. İranda inqilabdan sonra bu şəxs ölkədə yaşayan müxtəlif millətlərin, xüsusən də Güney Azərbaycanlıların insani və mədəni hüquqlarından müdafiə edib İranın fars mərkəzli totalitar rejiminə qarşı çıxıb. Elə bu səbəbə görə İranın fars rejiminin qəzəbinə düçar olub və uzun müddət evində, Qum şəhərində göz altına alınıb və hətta o zaman ki, xərçəng xəstəliyinə tutulub onda da icazə verilməyib ki, Avropaya müalicə üçün getsin. Hətta, Tehrana getməyinə də qadağa qoyulub. Ancaq ölüm halına çatanda icazə verilib Tehranın xəstəxanasında olsun. Amma yenə şərt qoyulub ki, onu ziyarət etmək, onunla görüşmək olmaz və Almaniyada yaşayan oğlu telefon vurub ki, son dəfə atasının səsin eşitsin və onunla vidalaşsın. Hətta buna da icazə verilməyib.

Çox təccüb və təssüf yeri var ki, İranın fars rejimi Ayətulla Şəriətimədari ilə əlaqədar 18 maddəli cəza fərmanı hökm verib və hətta onun ölüsün də çalışıblar cəzalandırsınlar. Məsəl üçün, qeyd olunub gərək onun vəsiyyətinə əməl olunmasın, öz istədiyi yerdə dəfn oluna bilməz, öz istədiyi şəxs ona namaz qılmasın. Xüsusən, ona aşkar yas törənləri tutmağa qadağa qoyulub və s.

Hər halda yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi İranda dinçi qüvvələrin fanatik düşüncələrinin əsasında cəza qanunlarına əməl edilir. Elə bu səbəbə görə də bu günkü İranda əl kəsmə, göz çıxarma, daş - qalaq, küçə - bazarda adamlara şallaq vurmaq və ya dara çəkmək davam edir.

İranda 1988 - ci ildə siyasi məhbusların qətliamı

Demokratik siyasi sistemdə əsl şərt məhkəmə orqanlarının müstəqil olmasıdı. Ancaq totalitar rejimlərdə məhkəmə orqanları hakimiyyətin nəzarəti və nüfuzu altında idarə olunur.Demək olar ki, totalitar rejimlər məhkəmədən qanuni çomaq kimi istifadə edib və öz müxaliflərin işgəncə ilə uzun həbslərlə və edamla meydandan çıxarırlar. Bu müxalifi susdurmanın əsas yolu olub.İranda 1988 - ci ilin yayında ancaq iki ay ərzində təxminən 12 min siyasi məhbus edam olunub. Amma bu günkü günə qədər hələ də edam olunanların dəqiq siyahısı əldə yoxdur. Çünki edam edən hakimiyyət hələ də iş üstündədir və dövləti öz qanunları ilə idarə edir. Lakin son siyahının əsasında ki, müxalif qüvvələr veriblər 4488 nəfərin kimliyi müəyyən olub. Şahidlərin verdiyi məlumata görə siyasi məhbuslardan ancaq 3 sual olunurdu :

1. Tutularkən mənsub olduğun təşkilatla hələ də əlaqən varmı ?

2. Hələ də İslam Cumhuriyyəti ilə müxalifsənmi ?

3.Namaz qılırsanmı?

Birinci və ikinci suala müsbət cavab bəs idi ki, bir neçə saatdan sonra edamla cəzalana və bununla da inamına görə həyatına son qoyula. Amma iki suala mənfi cavab versəydi, amma üçüncü suala cavab namaz qılmamağın qeyd etsəydi, o zaman məhbusu şallaqlamaqla sualın cavabında olmuş səhvi düzəldirdilər. Əlbəttə, qeyd etməliyik ki, edam olunanlardan çoxu həbs müddətini qurtarmışdı və ya qısa zamandan sonra qurtarırdı və demək olardı ki, həbs müddətinin son günlərini yaşayırdılar.

İranda təqribən 28 illik fars rejiminin siyasi məhbuslarla davranışı nişan verir, istənilən vaxt təhlükə var ki, həbsdə olan şəxsə qarşı yenidən ittiham vurula və o mühakimə oluna. Bununla bağlı sonsuz misallar çəkə bilərik, amma çox da uzağa gedib sizləri yormaq istəmirəm. Sadəcə fikrimi aydınlaşdırmaq üçün hamımıza yaxşı məlum olan bir həqiqəti ortaya qoymaq istəyirəm. Bu da bizim milli aktivimiz Abbas Lisani bəylə bağlıdır. Baxmayaraq ki, məhkəmə onun haqqında höküm çıxarıb və o cəzasını çəkir. Lakin yenə intizami qüvvələr tərəfindən ona qarşı ittihamlar vurulur. Və bu səbəbə görə yenidən mühakimə olunacaq. Ümumi halda demək olar ki, İran adlanan məkanda siyasi məhbusların vəziyyəti məhkəmənin qərarından yox, bəlkə hakimiyyətin tutduğu mövqeydən asılıdır.

Çox təssüf ki, 1988 - ci ildə Güney Azərbaycanda siyasi məhbusların edamı ilə əlaqədar dəqiq bir siyahı və konkret məlumat yoxdur. Lakin bu siyahı tarixi sənəd kimi böyük əhəmiyyət daşıdığından ümid var onun hazırlanmasına cəhd olunsun.

Qeyd : Edam olunanların siyahısını bu linki yükləməklə oxuya bilərsiniz.

http://www.asre-nou.net/1385/mordad/27/koshtar/m-liste-koshtar.html

İranda siyasi müxaliflər terrorla da cəzalanırlar

İranın fars rejimi xaricdə və xüsusən də daxildə, baxmayaraq ki, polis və məhkəmə orqanları onun nəzarəti və nüfuzu altındadır, amma siyasi müxalifini meydandan çıxarmaq üçün terrordan da faydalanır. 1998 - ci ilin payızında bir neçə nəfər hakimiyyətə müxalif olan şəxslər çox müammalı halda qətlə yetiriliblər və bu hadisələr zəncirvari qətllər adlanıb. Həm də bu hadisələr daxildə və xaricdə rejimə qarşı güclü reaksiyalara səbəb olub və nəhayət ki, ettelaat idarəsi ( Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi ) məcbur oldu bu barədə açıqlama versin və etiraf etsin ki, bu qətilləri bir neçə nəfər ettelaat məmuru özbaşına edib.Burada xatırlamalıyıq ki, bir neçə nəfər siyasi şəxsiyyətin 1998 - ci ilin payızında şübhəli ölümləri ilə məsələ bitmir. Çünki İranın fars rejiminin 28 illik həyatında ölkənin dörd guşəsində siyasi şəxsiyyətlərin müammalı ölümünə şahid olmuşuq. Misal üçün bir neçə il bundan əvvəl Ərdəbilin tanınmış millətçi aktivi Məhəmmədrza Nəsiryan iş yerindən ettelaat məmuru tərəfindən sorğu - suala aparılmış və qayıdandan sonra rəngi avazamış və özünü çox pis hiss etmişdir. Xəstəxanaya aparılmış və orada həyatını dəyişmişdir.

Son günlərdə Nima Rəzəviyaninin şübhəli ölümünü misal çəkə bilərik. İnformasiya orqanlarının verdiyi məlumata görə N. Rəzəviyaniyə "Misaq "adlı dərginin sorumlusu Məhəmmədi tərəfindən ölümlə hədələnmiş və ölümündən bir neçə gün öncə növbəti dəfə ettelaat idarəsinə çağrıldığı vurğulanır. Torpağa tapşırılma törəni də ettelaat məmurlarının nəzarəti altında səssizcə həyata keçirilmişdi.

Son illərdə bəzi Azərbaycanlı aktivlərin hətta müammalı formada maşın qəzası təsadüfündə həyatını itirməsi bir növ adət şəklini alıb. Elə bu mövzu ilə əlaqədar Abbas bəy Lisaniyə qarşı hazırlanmış, lakin üstü açılmış həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmuş qətli xatırlamaq istəyirəm. Ona görə xatırlamaq deyirəm ki, bu haqda azadtribun sitəsində geniş məqalə ilə çıxış etmişdik. Təqribən beş - altı ay bundan qabaq məlum oldu ki, İran ettellaatı Abbas bəy Lisanini azadlığa buraxdıqdan sonra bir cinayətkar məhbus vasitəsi ilə xüsusi təşkil olunmuş maşın təsadüfü nəticəsində müəmmalı qətl planı həyata keçirilsin. Xoşbəxtlikdən elə təsadüf nəticəsində də bu qətlin üstü açıldı və rejimin arzusu doğulmamış gözündə öldü.

İranın cəza normalarında məsuliyyət şəxsi deyil

Hüquq elmində əsas prinsiplərdən biri də məsuliyyətin şəxsi olmasıdır. Bu mənada hər bir fərd etdiyi iş üçün özü məsuldur və məsuliyyəti də özü tək çəkməlidir. Burdan da alınan nəticə bundan ibarətdir ki, onun işinə görə kimsə cəzalana bilməz və cəzalandırmaq qeyri insanidi. Amma İranda, xüsusən də, Güney Azərbaycanda siyasi məhbusların ailələri də cəzalanırlar. Misal üçün, Abbas Lisanini tutduqda onun maqazasını da bağlamışdırlar və onun həyat yoldaşının, eyni zamanda üç körpə uşağının məişəti nəzərə alınmamışdır. Həyat üçün ən zəruri olan boğazlarını qidalandıran yeganə dolanacaq yerləri də əllərindən çıxmışdır. Bu misaldan belə nəticə çıxır ki, İranın cəza qanunlarının əsasında ancaq siyasi məhbus yox, onun ailəsi, yaxınları da cəzalanır.

Güney Azərbaycanın tanınmış jurnalisti İnsafəli Hidayət bəyin müxalif fikirlərinə görə onun qızının universitetdə təhsil almasına izin verilməmişdir. Bu misalda demək olar ki, qız atasının siyasi fikirlərinə görə cəzalanıb. Başqa bir misalda göstərə bilərik ki, ettelaatın məmurları bəzi gənc millətçi aktivlərin ata - anasın sorğu - suala aparıb və onlardan iltizam alırlar ki, övladları siyasi fəaliyyətlərinə davam verməsin. Əgər davam versələr, valideyinlər də övladları ilə bərabər bu işdə cavabdehdirlər. Əlbəttə, bəzi vaxt millətçi aktivlər ettelaatın məmurları tərəfindən oğurlanıb və onların şəxsi ailəsi, ata - anası ilə sadistcəsinə, lap siçan - pişik oyunu başlanır. Bəlkə də yaxşı olar bu barədə son zamanlar ölümü ilə hamını sarsıdan yaşlı qadın Səyyarə Rəştbərini misal çəkək. İyun ayının sonlarında onun oğlu tələbə Hüseyn Yusifi ettelaat tərəfindən oğurlanıb və naməlum yerə aparılıb. Ana öz oğlu haqda məlumat istəyəndə "bir daha onun dirisini görməyəcəksən! " - demişlər.

Oğlunun dərdindən xəstə düşmüş ana, bu sözün ağırlığına dözməyib psixoloji sarsıntı keçirmiş və bəxti yatmış qadın beyin infarktına düçür olmuşdur. Bir neçə gün Təbriz xəstəxanasında yatdıqdan sonra, koma vəziyyətindən ayılmamış və bu ilin 6 iyulunda faciəli şəkildə dünyasını dəyişmişdir.

Milyonlarla Güney Azərbaycanlı sürgündə yaşamaqla cəzalanır

İranın fars rejimi, istər pəhləvilər və istərsə də indiki hakimiyyətin dövründə bais olmuşdur ki, Güney Azərbaycanlılar ana yurdlarını tərk edib İranın farsistan bölgələrinə köçələr. Çox hissəsi də İranı tərk edə. Hər insaflı insan özündən bu sualı soruşmalıdır : "Nə səbəbə görə milyonlarla Azərbaycanlı farsistana köçdüyü halda, niyə əksinə olmur ? Yəni farsların yaşadığı ərazilərdən azərbaycanlılar yaşayan torpaqlara farslar köçmürlər ?"

Bəs demək olar ki, İranın fars rejimi Güney Azərbaycanlıları ağır siyasi və iqdisadi ayrı - seçkiliyə məruz qoyub və milyonlarla insanların ancaq türk olduqlarına görə sürgündə yaşamaqla cəzalandırırlar. Verilən məlumatlara görə təxminən 2 milyon insan Güney Azərbaycanı tərk edib və dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayırlar. Bunların çoxu da siyasi səbəblərə görə Azərbaycanı tərk etməyə məcbur olublar. Bildiyimiz kimi hələ də bu siyasi mühacirətlər davam edir və xüsusən də, 2006 - cı ilin may milli qiyamından sonra Güneydən Avropaya gələn siyasi mühacirlərin sayı şiddətli dərəcədə artıb. Əlbəttə bəzi vaxtlar bu mühacirətlər çox ağır vəziyyətdə baş turtub və insanların faciəsi ilə nəticələnib. Misal üçün bu ilin qış aylarında baş vermiş müdhüş hadisəyə diqqət edək. Fars dilində yayılan "Fərda" radiosu xəbər vermişdi ki, İranla Türkiyə sərhəddində 9 İranlı qaçqının cəsədi tapılıb.Tapılan cəsədlərin kimliyini müəyyən etmək mümkün olmamışdı.Çünki onlar yolu azıb, qış olduğu üçün soyuq, don onları vurub və bəzi cəsədləri qurd - quş eşib - dağıdıb.Bu səbəbdən də qaçqınlar çox tanınmaz hala düşüblər.Onların meyidini Başqala və Diyarbəkir xəstəxanalarına aparıb və Türkiyə polisi araşdırmalara başlayıb.İlkin tədqiqatlar yalnız bunu bildirir ki, bu qaçqınlar Urmiyədən Türkiyəyə dağ yolu ilə qaçanlardır.

Son zamanlar İran fars rejimi millətçi aktivlərə təzyiqləri artırıb.Beləki bəzilərinin işini əlindən alır, mallarını müsadirə edir, uzun müddət işsiz qalıb hədə, işgəncə,ciddi iş problemi, zindan və sair bu kimi ağır üzüntülərdən qurtarmaq üçün qonşu ölkələrə,ən çox da qardaş Türkiyə Respublikasına üz tuturlar.Amma qeyd etmək lazımdır ki, Türkiyəyə getmək, özü də qışda bir o qədər ucuz başa gəlmir.Gedənlərin çoxsu bu yolu geder. gəlməz hesab etdikləri üçün getməmişdən əvvəl ailəsinə öz vəsiyyətini edir və yaxın qohum, dost - tanışla gğrüşüb vidalaşırlar.

Bu gün Güney Azərbaycanda gedən mübarizə adi mübarizə deyil, bəlkə də ölüm - dirim savaşıdır. Mən inanıram ki, qəhrəman millətimiz bundan artıq zülmə dözməyəcək və yaxın gələcəkdə buna son qoyacaq.

Ayətulla Şəriətmədari öz azadfikirliliyinə və türk olduğuna görə fars rejiminin qəzəbinə düçar oldu

Türk qadın Səyyarə Rəştbəri oğul ölmü ilə qorxudulub və koma vəziyyətinə düşüb

Bir bəxti yatmış qadın zinaya görə daş - qalağa hazırlanır

Bir Azərbaycan türkü şərab içdiyi üçün şallaqlanır

Ettelaat məmurları tərəfindən bıçaqlanan Azərbaycan gənci

Güney Azərbaycandan olan bəzi siyasi məhbuslar