کارل پوپئرين یانليشلانا بیلیرلیک ایلکه سي

  کارل پوپئر، 1919-جو ايلده، بيليمسَلليگين نيته ليگي اوزَرينده  دوشونمه يه باشلاديغي زامان چيخيش نؤقطه سي نين نه اولدوغونو کندي آنلادير:  "ذئهنيمده کي سورونو دوغوران اورتامي و اوياريجي اولان اؤرنکلري قيساجا آنلاتماق ايسترديم. اتريش ايمپئراتورلوغونون چؤکوشوندن سونرا، اتريشده بير دئوريم اولدو. اورتاليق دئوريمجي شوعارلار و فيکيرلرله، يئني و چوغونلوقلا ساچما (مسخره) قاوراملارلا(مفهوملارلا) دولموشدو. منيم ايلگيمي چکن قاوراملار آراسيندا ائينشتئين'ين گؤره ليليک (نيسبييت) قورامي (نظریه سی) قوشقوسوز(شبهه سیز) ان اؤنملي اولاني ايدي. ايلگي دويدوغوم دیگر اوچ قورام دا، مارکس'ين تاريخ، فروئد'ون پسيکآناليز و آلفرد آدلر'ين `بيرئيسَل (فردي) پسيکولوژي قوراملاري ايدي"

      آلينتيدان دا آنلاشيلابيله جگي کیمی پوپئر، ائينشتئين'ين گؤره ليليک قورامي ايله دیگر اوچ قورامي قارشي قارشييا گتيردي. 1919-جو ايل، گؤره ليليک قورامي باخيميندان آنلاملي بير ايل ايدي. بو قوراما گؤره، گونشين ياخينيندان کئچن ايشيق ايشينلاري (شعاعلاری)؛ گونشين يئر چکيمي ساحه سی نین ائتکيسينه گيررک ائگيلمه يه اوغرارلار. او ايل، بو قورامي سيناماغا الوئرن بير گونش توتولماسي اولدو. اوزايداکي (فضاداکي) بير اولدوزون يئريني اؤنجه گئجه، سونرا گوندوز بللی ائتمه يولويلا، اولدوزون گونشه ياخين اولماسي حاليندا، گؤندرديگي ايشينلاري گونش طرفيندن ائگيليب ائگيلمه ديگي آراشديريلابيله جکدي. اؤلچوملرين وئرديگي سونوچلار سؤزقونوسو، ايشينلارين ائگيلديگيني گؤستريردي. پوپئر'ي بؤيوک اؤلچوده ائتکيله ين، قورامين اؤن-دئييشي نين دوغرو چيخماسي دئگيلدي. اونو اصیل ايلگيلنديرن بو ايدي: اؤن-دئيي نين (پیشگویی نین) دوغرو چيخماماسي حاليندا، گئنل گؤره ليليک قورامي درحال ردد ائديله جکدي.  

      پوپئر بو توتوملا، دیگر اوچ قورامين ساوونوجولاري نين توتوملاريني قارشيلاشديردي. بونلار بليرلي بير اولايين قوراملارينا نئجه اويغون دوشدوگونو هر زامان آسانلیقلا آچيخلايا بيليردیلر؛ آمما هانگي قوشوللارين گئرچکلشمه سي حاليندا قوراملاريني ساوونماقدان واز کئچه جکلريني اصلا بللی ائتمیردیلر. پوپئر، هانگي قوراما اولورسا اولسون آمپيريک دستک بولمانين آسان اولدوغونو؛ بيليمسَلليگين آمپيريک دستک ساغلامادا دئگيل، قورامين هانگي قوشوللار آلتيندا يانليش اولدوغونو بليرله مه ده ياتديغيني دوشونمه يه باشلادي. اگر بير قورام يانليشلانابيلير ايسه، بيليمسَلدير، دئدي. بؤيله ليکله پوپئر "يانليشلانابيليرليک ايلکه سيني" گتيريردی. 

      بو ايلکه ايله ايلگيلي اولاراق اوچ نؤقطه ني بليرتمک گرکير. پوپئر هر اوچ نؤقطه ده ده يانليش آنلاشيلميشدير. 

  1- يانليشلانا بيليرليک ايلکه سي نين، آنلاملي و آنلامسيز اؤنرمه لر آيريمي ايله بير ايلگيسي يوخدور. پوپئر، گئنل اولاراق، آپ-آچيق ساچما اولان اؤنرمه لر ديشيندا، بوتون اؤنرمه لرين آنلاملي اولدوغونون ساوونولابيله جگيني قبول ائدر: پوزيتيويستلرين بو قونوداکي آنلاييشلاريني درينله مه سينه ائلئشتيرميش دئگيلدير. آنجاق، پوزيتيويستلرين بير اؤنرمه نين نئجه آنلاملي اولاجاغي سوروسونو اولقولارا دَيگين بير سورويموش کیمی اله  آلديقلارينا ديققتي چکميش؛ بير اؤنرمه  نين دوغرو اولوب اولماديغينا قرار وئرمه نين يالنيزجا بير اوزلاشيم سورونو اولدوغونو سؤيله ميشدير 

    2-  پوپئر، بوتون قوراملارين گئنل ايچريملردن، يعني "بوتون Xلر اوچون کئچرليدير: اگر X .... ..، او حالدا X. . . ... " شکلينده کي اؤنرمه لردن اولوشدوغو گؤروشونده دير. پوپئر'ين بو گؤروشونون، آسانلیق ساغلاماسي باخيميندان، کنديسي نين ده قوللانديغي "بوتون اؤردکلر بياضدير~ي اؤنرمه سييله ايفاده ائديلن "ياسا"ني (بوتون - X لر اوچون کئچرليدير: اگر X بير اؤدک ايسه، او حالدا X بياضدير) اؤرنک آلاراک آچيقلاماغا چاليشاجاغيق. يوخاريداکي اؤنرمه ، قارا رنگلي بير اؤدگین اورتايا چيخماسي حاليندا يانليشدير. "بورادا قارا بير اؤرئک وار" اؤنرمه سي، بو ياساني يانليشلار؛ يانليشليغيني گؤسترير. بو چئشيد اؤنرمه لره، يعني بليرلي بير يئرده، بليرلي بير زاماندا و بليرلي بير نسنه يا دا اولايا ده یگين اؤنرمه لره پوپئر، تمل- اؤنرمه لر آديني وئرير. بعضي تمل-اؤنرمه لر يوخاريداکي " ياسايلا باغداشير (اؤرنه یین، "بورادا" بورادا بياض بير اؤردک وار" کیمی) . اؤته ياندان؛ باشقا بعضي تمل-اؤنرمه لر (اؤرنه يين، "بورادا قارا بير اؤردک وار") "ياسايلا باغداشماز، يعني سؤز قونوسو اولان تمل-اؤنرمه  دوغرو ايسه، "ياسا"  يانليشدير. پوپئر، ياسالارين باغداشان اؤنرمه لره ايذين وئرديگيني، آمما باغداشماز اؤنرمه لري ياساقلاديغيني سؤيلر. بير قورامين بيليمسَل اولابيلمه سي اوچون، ان آزيندان بير تمل-اؤنرمه ني ياساقلاماسي گرکير بورادا ديققت چکمک پوپئر'ين بير تمل- اؤنرمه  نين دوغرو يا دا يانليش اولدوغونون کسين گووه نيرليکله بليرله نه بيله جگيني سؤيله مه ييشيدير. پوپئر، بيليمين نسنل شئيلره ده یگين اولدوغونو و دولاييسييلا تمل-اؤنرمه لرين ده نسنل اولماسي گرکديگيني؛ آنجاق، نسنلليگين کسين گووه نيليرليکله بليرله نه مه يه جگيني سؤيلر. اويسا، پوپئره گؤره، اؤزنل شئيلره ايليشکين کسين گووه نيلير بيلگي ائدينمک اولاناقليدير. بوندان چيخان سونوچ، پوپئر'ين تمل-اؤنرمه لري نين هرهانگي بير گؤزله مجييه باغلي اولماييشيدير. گرکلي اولان، بعضي تمل-اؤنرمه لري دوغرو سايماق؛ دوغرو اولاراق قبوللنمک اوچون بير قرارا وارماقدير. 

     3 - يوخاريداکي اؤرنکده يئر آلان "بوتون اؤردکلر بياضدير" اؤنرمه سي، "بورادا قارا بير اؤردک وار" اؤنرمه سييله يانليشلانماقدادير. آنجاق، بو اؤردگی، بيري نين قارایا بوياديغي شکلينده يارديمجي بير وارساييم اؤنه سوروله جک اولورسا، . بو بير يانليشلاما اولاراق آنلاشيلماياجاقدیر. بو چئشید يارديمجي وارساييملار ايره لي سوررک بير قورامي يانليشلانماقدان قورتارماق هر زامان اولاناقليدير. بير قورامين يانليشلانمادان قورتاريلماسي نين باشقا يوللاري دا، قاوراملاري نين ايچريگيني دَگيشديرمک، بلکه ده بير حساب خطاسی ياپيلميش اولدوغونو ايرلي سورمک، دئنه ييمين دوغرو ياپيلماديغيني ايدديعا ائتمک کیمی يوللاردير. بو دورومدا، يوخاريدا 1-ده آنلاتديقلاريميزين عکسینه؛ بير قورامين يانليشلانماسي اولاناقسيزلاشير. بير قورامين يانليشلانابيلمه سي اوچون، يارديمجي وارساييملار گتيرمه مک، آنلام دَييشيکليکلري ياپماماق کیمی بعضي يؤنتم قوراللاري نين قبول ائديلمه سي گرکير. يانليشلانابيليرليک ايلکه سي آنجاق، بليرلي بير يؤنتميليمله بيرليکده ايشله ديله بيلير. پوپئر، بيليمسَلليگي ديل اؤلچوتلرييله دئگيل، يؤنتم قوراللارييلا تانيملاماقدادير: اؤرنه يين، قويدوغو يؤنتم قوراللاريندان بيرينه گؤره، يارديمجي وارساييملارا آنجاق، قورامسال، سيستئمين آمپيريک' ايچريگيني يا دا يانليشلانابيليرليگيني آرتيريرسا ايذين وئريله بيلير. 

پوپئر و پوزيتيويزم

      پوپئر'ين، بير اؤنجه کي بؤلومده اله آلديغيميز پوزيتيويست گؤروشلر قارشيسينداکي يئري ندير؟ آنلاملي-آنلامسيز اؤنرمه لر آيريمي قونوسونداکي گؤروشلريني يوخاريدا گؤرموش بولونوروق. پوزيتيويستلرين تکيل اولايلارين ندنسَل آچيقلانماسي نين تومدن گليمه دايانديغي گؤروشونو اصلینده  ايلک اولاراق پوپئر اورتايا آتميشدير و بو مودئله چوغونلوقلا پوپئر-هئمپئل مودئلي آدي وئريلير. آنجاق پوپئر، بو مودئله ايليشکين دارتيشمالارا هيچ قاتيلماميشدير. "ندن-اؤنرمه لرينه ايليشکين گؤروشلري ده پوزيتيويستلردن اؤنئملي بير فرقليليک گؤسترمز. پوپئر "ندن-اؤنرمه لري"نين بير چئشید زورونلو ايليشکيني ايفاده ائتديکلريني ساوونمانين آنلاملي اولدوغونو قبول ائدرکن بير سورونلا قارشيلاشماديغي حالدا، يؤنتم بيليمسَل آچيدان بو زورونلولوغون تومويله کئچرسيز اولدوغو قانيسيندادير. بو اوزدن، بو زورونلوغون بير يانا بوراخيلابيله جگي گؤروشونده دير. پوپئره گؤره ده، قوراملار و ياسالار، اؤزلرينده ، يعني اؤزلري باخيميندان ائورنسَل باغليلاشيملاردان باشقا شئي دئييللردير. 

  پوپئر'ين يوخاريدا سؤزونو ائتديگيميز تمل اؤنرمه لره قويدوغو قوشول، بونلارين گؤزله مله نه بيلير شئيلره ده یگين اولمالاريدير. بو قونودا پوزيتيويستلرله آراسيندا يالنيزجا سؤزده بنزرليک واردير. پوپئره گؤره "گؤزله مله نه بيلير" قاورامي، تانيملانماسي اولاناقسيز و بيليم فلسفه چيلرينجه اؤيره نيلمه سي گرکن بير قاورامدير. کنديسي نين بو قاورامي قوللانيشينا باخيلاجاق اولورسا، بيليم آداملاري نين وارليغيني بليرله ديکلري توم اؤزگولوکلر گؤزله مله نه بيلير شئيلردير. پوزيتيويست آچيدان باخيلينجا، پوپئر نه يين گؤزلمله نه بيلير اولدوغو سوروسونو آتلاميش گؤرونمکده دير. قورامسال تريملرله گؤزلم تريملري آراسيندا دا آيريم ياپماماقدادير. آنلاشيلديغي قدرييله، فيزيکسَل اولان هرشئيين گؤزلمله نه بيلير اولدوغو گؤروشونده دير. ندنسَل آچيقلامالار و "ندن-اؤنرمه لري "  قونوسوندا پوپئر'ين گؤروشلرييله پوزيتيويستلرين گؤروشلري بؤيوک اؤلچوده بيربيرينه اويماقدادير. پوزيتيويستلرين آنلاملي-آنلامسيز اؤنرمه لر، قورامسال تريملر-گؤزلم تريملري آيريملارينا گلينجه، پوپئر بو آيريملارلا آرتیق ايلگيلنمه ميش و بونلارين آيرينتيلي بير ائلئشتيريسيني ده ياپماميشدير. تومه واريمسال منطيقي ايسه تومويله رددائدر. بو قونودا قيرخ ايل سورَن يوغون بير موجاديله وئرميش، چئشیدلي پوزيتيويست ساولاري آيرينتيلارييلا اله آليب، قيياسييا ائلئشتيرميشدير. 

      منطيقچي پوزيتيويستلرين بير بؤلومونون "آراچساللي"آ قايمالارينا قارشيليق، بليرتمک گرکير کي پوپئر هر زامان اوچون بير گئرچکچي (رئاليست) اولموش، يعني قوراملارين بيزدن باغيمسيز اولاراق واراولان ديش دونيايا ده يگين اولدوغونو ساوونموشتور. آنجاق پوپئر، باشقا بير پوزيتيويست آنلاييشي، "بولوش باغلامي" ايله "دوغرولاما باغلام" آيريميني قبول ائتميشدير. 

پوپئرچيليک

 1950'لرين اورتالارينا قدر پوپئرچيليگي تک باشينا پوپئر تمثيل ائتميشدير. او زاماندان بو يانا، پوپئر گؤروشلريني ساوونان وپوپئره دايانان يا دا پوپئرين فلسفه سي نين ايچرديگي دوشونجه لري گليشديرديگيني سؤيله ين کيمسَلرين ساييسي گيدرک چوغالميشدير. 1960لارا گلينديگينده، بو چئوره او قدر بؤيوموشدور کي، پوپئرچيليکدن باشلي باشينا بير بيليم فلسفه سي اوخولو اولاراق سؤز ائتمک زورونلو حالا گلميشدير. پوپئرچي چئوره يه داخيل بعضي دوشونورلرين، پوپئرين بعضي گؤروشلري نين، تمل ساولارييلا باغداشماديغيني گؤسترمه يه چاليشمالاري دا بونو گؤسترمکده دير. اؤرنه يين، پوپئرين کنديسي توتارلي بير پوپئرچي اولماماقلا ائلئشتيريلميشدير. پوپئرچيليگين اؤنده گلن تمثيلچيلري آراسيندا ژوسئپه آگاسسي، هانس آلبئرت، (پوپئرين پروفئسورلو کادريني دئورآلان) ايمره لاکاتوس، آلان موسگراوه و اتکينس ساييلابيلير. 

      کارل رايموند پوپئر، 1902-جي ايلده وييانادا دوغدو. نازيزم، پوزيتيويستلر کیمی پوپئري ده اولکه سيندن کؤچمک زوروندا بوراخدی. پوپئر، ايکينجي دونيا ساواشي سيراسيندا يئني زئلاندادا بولوندو؛ ساواش سونراسيندا لندنده پروفئسورلوق ائتدی. وييانادا پوزيتيويستلرين بعضي سئمينارلارينا قاتيلميشدي. ايلک کيتابي (1935)، پوزيتيويستلرين يؤنتديگي بير ديزيده يايينلاندي. پوزيتيويستلر کیمی پوپئر ده، بيليمسَلليگه بير اؤلچوت بولماق