گونتاي گنجآالپ 

ائلدار موغانلي

Eldar Muğanlı

        بير چوخ تاريخ کيتابلاري اوخودوم، آنجاق بو اوخومالار بيلگيلريمي آرتيرسا دا دويغولاريمي آز ائتکيلر اولدو. امينم کي، بوتون بو بيلينن تاريخين آرخاسيندا بيلينمه يَن بؤيوک و گيزلين قهرمانليقلار، کيمسه نين بيلمه ديگي فداکارليقلار وار. او فداکارليق دويغوسو تاريخين اصل معناسيني اولوشدورور. فداکارليق، فردين اؤز ائنئرژيسيني هم ده اؤز فردي حياتي نين اؤته سينه يؤنلنديرمه سيدير. فداکارليق، باشقالاري نين موتلولوغو اوچون ده زامان و ائنئرژي صرف ائتمکدير، دوشونمکدير. فداکارليق، اؤز موتلولوغونو ميللتين موتلولوغو ايله بير يئرده گؤرمک، فردي يازقيني(طالعيي) اولوسال و توپلومسال يازقي ايله دويونله مکدير. بعضي اينسانلار بو هدفلر اوچون دوغولورلار. بو آماجلار اوچون دوغولان اينسانلارين اخلاقي، علمي، فلسفي چاليشمالاري تاريخين روحونو تشکيل ائدير. تاريخين گؤوده سينده سايسيز آداملار وار، آنجاق اونون روحونو، ايچ ائنئرژيسيني، ديناميگيني اولوشدوران اينسانلارين سايي هر زامان آز اولموشدور. گئرچک تاريخ ده بو آزليقدا اولان اينسانلارين اولو نييتلري نين بوتون زامانلارا داغيلماسيدير. شوبهه سيز کي، بيلگي اردمدير، بيلگي اينسانين بئيين قاپاقلاريني کايناتا آچان ائتکندير. آنجاق بيلگي نين اخلاقي گووَنجه سي اولماليدير. ائتيک و ائستئتيک گوونجه دن برخوردار اولان بيلگي توپلومدا گئنيش ميقياسلي گووَن و آرخايينليق دويغوسو يارادير. بو آچيدان بعضی اؤزلليکلر حيات بويونجا قازانيلير (ايکتيسابي) اولسا دا، بعضن اينسانلار دوغوشدان بير چوخ يوکسک ائتيک مزييتلري اؤزلري ايله برابر دونيايا گتيريرلر. بو اينسانلارين گتيريلري، گتيرديکلري ايله دونيا گؤزللشير. بو اينسانلارلا تانيش اولماق دا بير شانسدير. چونکو اونلارين وارليقلاريندان، روحسال ياپيلاريندان قايناقلانان ائتکيله ييجي ائنئرژي ائتکيلنن اينساني دوشوندورور، يوکسلدير. بو کيمي دوغوشدان روحلاريندا اولوملو (مثبت) ائنئرژي داشييان اينسانلارلا تانيش اولماق، فردين حياتيندا اونودولماز بير دَيَره دؤنوشور. دَيَر ندير؟ فردين معنوي، فيکري حياتيندا ائله اولايلار باش وئرير کي، فرد اؤزونو فرقلي و سوروملو حيسس ائتمه يه باشلايير. اينساني حياتين بير قاتيندان باشقا بير قاتينا يوکسلدن هانسيسا حاديثه  و يا سورج بير دَيَر اولاراق تانيملانا بيلر. تاريخده، منطقه ميزده، اؤزل حياتيميزدا چوخ ائشيتميشيک بير اينسانين حياتي باشقا بيريسي ايله تانيش اولدوقدان سونرا چوخ دَييشميدير. آنلاشيلان بودور کي، تاريخ هئچ بير زامان بو کيمي بؤيوک و اؤزونده گئنيش ميقياسلي ائنئرژي و ايشيق بارينديرميش اولان اينسانلاردان بوش اولماميشدير. بلکه بو بؤيوک اينسانلار تاريخه دوشمورلر، شؤهرتسئورلر قَدر تانينميرلار، آنجاق اونلار مجهول قهرمانلار کيمي، اينسانليغين اورتاق يازقيسي نين اولوشوموندا گيزلين-گيزلين اؤز تاثيرلريني بوراخيرلار. بو اوزدن چوخ اوزاق کئچميشده تاريخين معنويياتينا قاتقيدا بولونوب و تانينمادان دا حياتلاريني سونا چاتديرميش اولولارين ياشاملاري دايما جاذيبه مرکزي اولموشدور. بو گون ده او شکيلده دير. بو نجيب و شريف اينسانلارين بيري حاقيندا خاطيره لريمي يازماق ايسته ييرم. يازماق زوروندايام. بونلاري يازماسام اؤز ميللي، اينساني و اخلاقي وظيفه مي يئرينه يئتيرمه ميش سايارام اؤزومو. يازمالييام، چونکو ميللت اؤز نجيب و فداکار اينسانلاريني تانيديقجا، اونون اؤزونه اولان گووه ني ده آرتار، دئيه دوشونورم. هاني "بيز بؤيوک ميللتيک" دئيه بير سؤز ايچيميزده دولاشير. او بؤيوکلوگون اذييتلريني اؤز چيگينلرينده داشييان بؤيوک روحلو اينسانلار وار. گئرچکدن ده بيز بؤيوک ميللتيک. من اؤزل حياتيمدا راستلانديغيم بعضي شخصلرين تيمثانليندا بو بؤيوکلوگو اؤز گؤزومله گؤرموشم. اؤز گؤزومله گؤردويومو دانا بيلمرم. اؤز گؤزومله گؤردويومو باشقالارينا دا گؤسترمک ايسته ييرم. 

***

                 1982- جي ايل ايدي. اردبيلين تزه مئيدانلا آلاقاپي آراسيندا يئرلشن "جاهانعلوم" اورتا مکتبينده 11- جي صينيفده اوخويوردوم. من هله داها آلت صينيفده اوخودوغوم زامان دا اوست صينيفده اوخويان اؤيره نجيلرين سئمپاتيسي و سايقيلاري ايله قارشيلاشيرديم. چونکو مکتبده تورک ديلينده بوللوجا شعر اوخويوردوم. ماهني سؤيله ييرديم. بو دا گنج آداملارين خوشلارينا گليردي. حتّی ايدمان ساعاتلاريندا مکتبين حَيَطينده دانس دا ائديرديم. بير نئچه دفعه  مکتبيزمين دينچي يئتکيليلري گؤزلريني بَرَلده رک خبردارليق ائتميشديلر، ايسلام الدن گئدر، سارساخلاما، يوخسا گئدرسن کندينيزده ناخيرچيليق ائتمه يه. ايسلامي اخلاقي تئز- تئز پوزوردوم. مکتبيزيمله تقريبن اوز- اوزه اولان "شوکوفه"  آدين دا بير قيز اوخولو دا وار ايدي. اوغلانلار بو قيزلارلا بير نؤوع ايرتيباط قورارديلار. منيم اينشاء يازماق قابيلييتيم چوخ يوکسک سوييه ده اولدوغو اوچون، اونلارين آدينا سئوگي مکتوبلاري يازارديم کي، وئرسينلر ايسته ديکلري قيزلارا. بعضن يازديغيم مکتوبلاري اؤزوم اوخودوغومدا گؤزلريمين ياشيني توتا بيلمزديم. سونرا دا قيزلارين جاوابي گلردي بو سئوگي دولو مکتوبلارا. بعضيلري صوبحه قدر ياتماييب آغلاديقلاريني سؤيلرديلر. بونلار ايسه منيم اؤزل حياتيمدا بير اوغور ساييليردي. اينسانلارين، خوصوصن گؤزل قيزلارين روح دونياسيني تاثيرلنديره بيلديگيم اوچون سئوينرديم. ايندي دوشونورم کي، اصلينده منيم ايلک ياراديجيليغيم ائله قيزلارا يازديغيم او مکتوبلار اولموشدور.  

                 بو شکيلده بير سايقينليق قازانميشديم. لاکين اؤزومو ياپا- يالنيز حيسس ائديرديم. تورک ديلي ايله کيمسه ماراقلانميردي. اؤز کيمليگيميز حاققيندا دانيشاجاق و منيم دينله يه جه ييم بيريسي يوخ ايدي او بويدا شهرده. اؤزلليکله موغانلي هم يئرليلريمين منه آيريجا حؤرمتلري وار ايدي. بونلاري هئچ بير زامان اونوتمارام. مندن ايکي صينيف اوستده اوخويان حئيدر آديندا بير ياراشيقلي گنج آدام وار ايدي. منيم او زامانکي ياراديجيليق سَوييه مه چوخ حؤرمت ائدردي. مکتبدن چيخديغيميدا بير يئرده بعضن بوللوجا صؤحبت ائدرديک شهرين کوچه لرينده. ايندي دويدوغوما گؤره، حئيدر بئگ موغاندان ساوه يه کوچموش. يقين کي، راحاتليغيني و حياتيني اورادا تامين ائتمک داها الوئريشلي اولموشدور. هاردا اولسا موتلولوقلار ديله ييرم موغانين بو دَيَرلي اوغلونا، مکتب دوستوما.  

                 بير گون مکتبدن يئنه ده برابر چيخديق حئيدر بئگله. چيخاجاقدا بير گنج آدام بيزي (يا دا حئيدر بئگي) گؤزله ييردي. صيفت قورولوشو باخيميندان چوخ ساکيت گؤرونن بو گنج آدام، بيزيمله برابر يورويوردو. ائويميزين يولو حئيدر بئگله عيني ايستيقامتده ايدي. يول بويو من يا شعر اوخويورام، يا دا جوک دئييرم، يا دا نه بيليم باکي نين بعضي فيلملريندن ائپيزوتلار دانيشيرام. يالنيز بيلمه ديم بو گنج آدام منيمله تانيش اولماق اوچون گلميشدي، يوخسا تصادوفن تانيش اولدوق. داها سونرا دا سوروشماغا احتيياج دويماميشديم. حئيدر بئگ مني ائوينه دعوت ائتدي. بير يئرده گئتديک حئيدر بئگين کيرايه قالديغي ائوه. موغاندان باشقا گنج ياشلي اينسانلار دا وار ايدي. بورادا بو سسسيز و آز دانيشان گنج آداملا تانيش اولدوق: ائلدار موغانلي. 

                 او زامان ميرزه ايبراهيمووون "گله جک گون" رومانيني يئنيجه اوخوموشدوم. پيشه وري دؤنه مي حاقدا گئنيش بيلگي صاحيبي اولموشدوم. کيتابين اوخونماسي حاقدا اوراداکي دوستلارا دانيشيرديم. آرادا بير اؤز ضعيف شعرلريمدن ده اوخويوردوم. خاطيرلاييرام کي، عئيني گون مشتي عيبادين رقصيني ده اويناديم. بو شکيلده دئييب گولوردوک، اوردان-بوردان دانيشيرديق. آنجاق بو سسسيز آدام چوخ آز دانيشيردي. بير نئچه ساعات بير يئرده اولدوقدان و يئمک يئديکدن سونرا من ائوه گئتمه لي اولدوم. 

                 صاباحيسي گون مکتبه گئتديم. تنففوسده حئيدر بئگ منه " ائلدار بئگ سنه بير مکتوب يازميش، آل ائوده اوخويارسان"- دئدي. آلديم مکتوبو. مکتوب چوخ گؤزل خطله و سليقه ايله يازيلميش اوزون بير شعر ايدي. بئشليک (موخممس) شکلينده و 5+6 وزنينده يازيلميشدي. نه يازيق کي، بو مکتوبو ساخلايا بيلمه ديم. بيلميرم نئجه اولدو. ماجرالي حياتيم سوره سينجه بير چوخ شئيلري ساخلايا بيلمه ديم.  

                 ائلدار بئگ بو مکتوبوندا آذربايجانين چوخ آغير دورومدا اولدوغونو، ديليميزين ازگين و اوزگون-  üzgünوضعييتده اولدوغونو يازميش و آذربايجان آيدينلاري نين بو گئديشه چاره بولمالاري گرکديگيني بؤيوک بير جيدييتله وورغولاميشدي. ائلدار بئگين بو مکتوبو حياتيمي دَييشديرن، مني گئرچکدن ميللي مسئله ايله باغلي جيديلشديرن ايلک حاديثه  اولدو. شعر صنعتيندن آنلايان، حياتيندا هدفي بللي اولان بير شخصييتين منيم کيمي 17 ياشيندا بير گنجه بو قدر دَيَر وئرمه سي، البتته کي، او زامانين شرطلرينه گؤره چوخ دوشوندوروجو ايدي. چوخ سئوينميشديم، بير نئچه کره مکتوبو اوخودوم. مکتوبون مضمونونداکي گؤروشلر آختاريشدا اولان منيم ايستکلريمه تام اولاراق اويغون گليردي. او زامان شعر صنعتي، شعر تئکنيگي حاققيندا چوخ آز بيلگيم وار ايدي. داها سونراکي گؤروشلريميزده آنا ديليميزده شعرين نئجه يازيلماسي ايله باغلي ائلدار بئگ منه و منيم او زامانکي آرخاداشيم يانار به يه بير سورو کيتاب وئره جکدي. سونرالار اوزون بير دوشونجه يولچولوغونا چيخاجاقديم. لاکين بو دوشونجه يولچولوغومون ايلک باشيندا چوخ شريف، نجيب و متواضع بير اينسانلا تانيش اولموشدوم. توپلومون ايچريسينده يئتيشيب و تاريخه خيطاب ائدن اينسانلارين حياتيندا بو کيمي شخصييتلرله تانيش اولماق يئتيشمه پروسئسيني داها دا سورعتلنديرير. بو گون بونو هئچ چکينمه دن سؤيله يه بيلرم کي، منيم ميللي تاريخيميزه دئيه جک سؤزوم وار. بو، تکببور دئييل، مسئولييتين آلتينا گيرمکدير. بو مسئولييتين آلتينا گيرميشم. آنجاق سؤيله ديگيم کيمي حياتيمي 17 ياشدا ايکن، ائتکيله ين اينسانلاردان بيرينجيسي ائلدار موغانلي اولموشدور. بعضي کيتابلاري اوخويورام و کيتابي بيتيرديکدن سونرا حيسس ائديرم کي، باشقا بير اينسان اولموشام. داها اؤنجه کي  وضعييتيمدن بير و يا بير نئچه آدديم داها ايره لي گئتديگيمي حيسس ائديرم. ائلدار بئگله تانيش اولدوقدان سونرا دا عئيني دويغونو ياشاديم. حيسس ائتديم کي، بو تانيشليق مني فرقلي بير اينسان اولماغا دوغرو سؤوق ائده جک. 

***

                 ائلدار بئگله گؤروشلريميز سورکلي اولاراق داوام ائتدي. آرتيق ايلک گؤروشوموزده سسسيز اولاراق گؤرونن ائلدار بئگ بير چوخ مؤوضوعلاردا بيزه بيلگي وئريردي. دئمک اولار کي، ايکي هفته ده بير يول اردبيله گليردي. ائلدار بئگين بيزيم ياراديجيليغيميزا بئله جيدي ياناشماسي و شعر تئکنيگيني ده بيزه اؤيره تمه سي سبب اولدو کي، ياواش-ياواش شعر صنعتينه جيدي اولاراق ياناشاق. او زامان شعر بيزيم اوچون بير سيلاح ايدي. جهالته قارشي، ايجتيماعي عدالتسيزليگه قارشي سيلاح اولاراق گؤروردوک شعر صنعتيني.  

                 ائلدار بئگ واسيطه سي ايله موغانين دا بعضي گنج شاعيرلري ايله تانيش اولاجاقديق. ان اؤنمليسي ايسه تبريزلي شاعيرلرله تانيشليغيميز ايدي. منيم اوچون اوراتادا بير سوال وار ايدي. ائلدار موغانلي نئجه اولموش کي، ميللي کيمليگيميزه، ميللي ديليميزه بو قدر باغليليق ايستيقامتينده گئنيش بيلگي و تجروبه الده ائده بيلميشدير؟ بو سوالا جاواب تاپا بيلمه ديم. موناسيبتلر بو شکيلده داوام ائديردي. سونرا منيم حياتيمدا بؤيوک بدبختليکلر اورتايا چيخدي. اونيوئرسيتئتدن اوزاقلاشديريلماق مني يازيق ائتميشدي. نه ائده جکديم؟ بئينيمده اينتيحار دويغولاري دولاشيردي. چوخ ماراقليدير کي، او زامان ائلدار موغانلي ايله تانيشليق سببي ايله حياتيمداکي قورخونج بؤحراني آشا بيلديم. ائلدار بئگين وارليغي بير شانس ايدي. ندنسه ائله بيليرديم کي، اونونلا صؤحبتلشسم بوتون پروبلئملريم حلل اولاجاقدير.  

                 عسگرليگيمي بيتيريب دؤنموشدوم. ائلدار بئگله اولان ايرتيباطلاريميزا آرا وئريلميشدي. بير گون موغاندا "موغانين سؤز اوجاغي"  آديندا بير کيتابا راست گلديم. ائلدار بئگ ترتيب ائتميشدي بو کيتابي. کيتابدا منيم ده بير نئچه شعريم وار ايدي.  

                 داها درين آيرينتيلارا گيرمک ايسته ميرم. يالنيز سؤزلريمي بونونلا بيتيرمک ايسته ييريم کي، آذربايجاندا چوخ بؤيوک اينسانلار وار. بو شريف اينسانلار ميللي معنويياتيميزين سارسيلمايان ستونلاريدير.  

  7/25/2007  

Güntay Gəncalp

Eldar Muğanlı

Bir çox tarix kitabları oxudum, ancaq bu oxumalar bilgilərimi artırsa da duyğularımı az etkilər oldu. Əminəm ki, bütün bu bilinən tarixin arxasında bilinməyən böyük və gizlin qəhrəmanlıqlar, kimsənin bilmədiyi fədakarlıqlar var. O fədakarlıq duyğusu tarixin əsl mənasını oluşdurur. Fədakarlıq, fərdin öz enerjisini həm də öz fərdi həyatının ötəsinə yönləndirməsidir. Fədakarlıq, başqalarının mutluluğu üçün də zaman və enerji sərf etməkdir, düşünməkdir. Fədakarlıq, öz mutluluğunu millətin mutluluğu ilə bir yerdə görmək, fərdi yazqını ulusal və toplumsal yazqı ilə düyünləməkdir. Bəzi insanlar bu hədəflər üçün doğulurlar. Bu amaclar üçün doğulan insanların əxlaqi, elmi, fəlsəfi çalışmaları tarixin ruhunu təşkil edir. Tarixin gövdəsində saysız adamlar var, ancaq onun ruhunu, iç enerjisini, dinamiyini oluşduran insanların sayı hər zaman az olmuşdur. Gerçək tarix də bu azlıqda olan insanların ulu niyətlərinin bütün zamanlara dağılmasıdır. Şübhəsiz ki, bilgi ərdəmdir, bilgi insanın beyin qapaqlarını kainata açan etkəndir. Ancaq bilginin əxlaqi güvəncəsi olmalıdır. Etik və estetik güvəncədən bərxurdar olan bilgi toplumda geniş miqyaslı güvən və arxayınlıq duyğusu yaradır. Bu açıdan bir çox özəlliklər həyat boyunca qazanılır (iktisabi) olsa da, bəzən insanlar doğuşdan bir çox yüksək etik məziyətləri özləri ilə bərabər dünyaya gətirirlər. Bu insanların gətiriləri, gətirdikləri ilə dünya gözəlləşir. Bu insanlarla tanış olmaq da bir şansdır. Çünkü onların varlıqlarından, ruhsal yapılarından qaynaqlanan etkiləyici enerji etkilənən insanı düşündürür. Bu kimi doğuşdan ruhlarında olumlu enerji daşıyan insanlarla tanış olmaq, fərdin həyatında unudulmaz bir dəyərə dönüşür. Dəyər nədir? Fərdin mənəvi, fikri həyatında elə olaylar baş verir ki, fərd özünü fərqli və sorumlu hiss etməyə başlayır. İnsanı həyatın bir qatından başqa bir qatına yüksəldən hansısa hadisə və ya sürəc bir dəyər olaraq tanımlana bilər. Tarixdə, məntəqəmizdə, özəl həyatımızda çox eşitmişik bir insanın həyatı başqa birisi ilə tanış olduqdan sonra çox dəyişmidir. Anlaşılan budur ki, tarix heç bir zaman bu kimi böyük və özündə geniş miqyaslı enerji və işiq barındırmış olan insanlardan boş olmamışdır. Bəlkə bu böyük insanlar tarixə düşmürlər, ancaq onlar məchul qəhrəmanlar kimi, insanlığın ortaq yazqısının oluşumunda gizlin-gizlin öz təsirlərini buraxırlar. Bu üzdən çox uzaq keçmişdə tarixin mənəviyatına qatqıda bulunub və tanınmadan da həyatlarını sona çatdırmış uluların yaşamları daima cazibə mərkəzi olmuşdur. Bu gün də o şəkildədir. Bu nəcib və şərif insanların biri haqqında xatirələrimi yazmaq istəyirəm. Yazmaq zorundayam. Bunları yazmasam öz milli, insani və əxlaqi vəzifəmi yerinə yetirməmiş sayaram özümü. Yazmalıyam, çünkü millət öz nəcib və fədakar insanlarını tanıdıqca, onun özünə olan güvəni də artar, deyə düşünürəm. Hanı “Biz böyük millətik” deyə bir söz içimizdə dolaşır. O böyüklüyün əziyətlərini öz çiyinlərində daşıyan böyük ruhlu insanlar var. Gerçəkdən də biz böyük millətik. Mən özəl həyatımda rastlandığım bəzi şəxslərin timsanlında bu böyüklüyü öz gözümlə görmüşəm. Öz gözümlə gördüyümü dana bilmərəm. Öz gözümlə gördüyümü başqalarına da göstərmək istəyirəm.

***

                 1982-ci il idi. Ərdəbilin Təzəmeydanla Alaqapı arasında yerləşən “Cahanulum” orta məktəbində 11-ci sinifdə oxuyurdum. Mən hələ daha alt sinifdə oxuduğum zaman da üst sinifdə oxuyan öyrəncilərin sempatisi və sayqıları ilə qarşılaşırdım. Çünkü məktəbdə Türk dilində bolluca şeir oxuyurdum. Mahnı söyləyirdim. Bu da gənc adamların xoşlarına gəlirdi. Hətta idman saatlarında məktəbin həyətində dans da edirdim. Bir neçə dəfə məktəbizmin dinçi yetkililəri gözlərini bərəldərək xəbərdarlıq etmişdilər, islam əldən gedər sarsaxlama, yoxsa gedərsən kəndinizdə naxırçılıq etməyə. İslami əxlaqı tez-tez pozurdum. Məktəbizimlə təqribən üz-üzə olan “Şükufə” adın da bir qız oxulu da var idi. Oğlanlar bu qızlarla bir növ irtibat qurardılar. Mənim inşa yazmaq qabiliyətim çox yüksək səviyədə olduğu üçün, onların adına sevgi məktubları yazardım ki, versinlər istədikləri qızlara. Bəzən yazdığım məktubları özüm oxuduğumda gözlərimin yaşını tuta bilməzdım. Sonra da qızların cavabı gələrdi bu sevgi dolu məktublara. Bəziləri sübhə qədər yatmayıb ağladıqlarını söylərdilər. Bunlar isə mənim özəl həyatımda bir uğur sayılırdı. İnsanların, xüsusən gözəl qızların ruh dünyasını təsirləndirə bildiyim üçün sevinərdim. İndi düşünürəm ki, əslində mənim ilk yaradıcılığım elə qızlara yazdığım o məktublar olmuşdur.

                 Bu şəkildə bir sayqınlıq qazanmışdım. Lakin özümü yapa-yalnız hiss edirdim. Türk dili ilə kimsə maraqlanmırdı. Öz kimliyimiz haqqında danışacaq və mənim dinləyəcəyim birisi yox idi o boyda şəhərdə. Özəlliklə Muğanlı həm yerlilərimin mənə ayrıca hörmətləri var idi. Bunları heç bir zaman unutmaram. Məndən iki sinif üstdə oxuyan Heydər adında bir yaraşıqlı gənc adam var idi. Mənim o zamankı yaradıcılıq səviyəmə çox hörmət edərdi. Məktəbdən çıxdığımıda bir yerdə bəzən bolluca söhbət edərdik şəhərin küçələrində. İndi duyduğuma görə, Heydər bəy Muğandan Savəyə küçmüş. Yəqin ki, rahatlığını və həyatını orada təmin etmək daha əl-verişli olmuşdur. Harda olsa mutluluqlar diləyirəm Muğanın bu dəyərli oğluna, məktəb dostuma.

                 Bir gün məktəbdən yenə də bərabər çıxdıq Heydər bəylə. Çıxacaqda bir gənc adam bizi (ya da Heydər bəyi) gözləyirdi. Sifət quruluşu baxımından çox sakit görünən bu gənc adam, bizimlə bərabər yürüyürdü. Evimizin yolu Heydər bəylə eyni istiqamətdə idi. Yol boyu mən ya şeir oxuyuram, ya da cok deyirəm, ya da nə bilim Bakının bəzi filmlərindən epizotlar danışıram. Yalnız bilmədim bu gənc adam mənimlə tanış olmaq üçün gəlmişdi, yoxsa təsadüfən tanış olduq. Daha sonra da soruşmağa ehtiyac duymamışdım. Heydər bəy məni evinə dəvət etdi. Bir yerdə getdik Heydər bəyin kirayə qaldığı evə. Muğandan başqa gənc yaşlı insanlar da var idi. Burada bu səssiz və az danışan gənc adamla tanış olduq: Eldar Muğanlı.

                 O zaman Mirzə İbrahimovun “Gələcək gün” romanını yenicə oxumuşdum. Pişəvəri dönəmi haqda geniş bilgi sahibi olmuşdum. Kitabın oxunması haqda oradakı dostlara danışırdım. Arada bir öz zəif şeirlərimdən də oxuyurdum. Xatırlayıram ki, eyni gün Məşti İbadın rəqsini də oynadım. Bu şəkildə deyib gülürdük, ordan-burdan danışırdıq. Ancaq bu səssiz adam çox az danışırdı. Bir neçə saat bir yerdə olduqdan və yemək yedikdən sonra mən evə getməli oldum.

                 Sabahısı gün məktəbə getdim. Tənəffüsdə Heydər bəy mənə “Eldar bəy sənə bir məktub yazmış, al evdə oxuyarsan”-dedi. Aldım məktubu. Məktub çox gözəl xətlə və səliqə ilə yazılmış uzun bir şeir idi. Beşlik (müxəmməs) şəklində və 6+5 vəznində yazılmışdı. Nə yazıq ki, bu məktubu saxlaya bilmədim. Bilmirəm necə oldu. Macəralı həyatım sürəsincə bir çox şeyləri saxlaya bilmədim.

                 Eldar bəy bu məktubunda Azərbaycanın çox ağır durumda olduğunu, dilimizin əzgin və üzgün vəziyətdə olduğunu yazmış və Azərbaycan aydınlarının bu gedişə çarə bulmaları gərəkdiyini böyük bir ciddiyətlə vurğulamışdı. Eldar bəyin bu məktubu həyatımı dəyişdirən, məni gerçəkdən milli məsələ ilə bağlı ciddiləşdirən ilk hadisə oldu. Şeir sənətindən anlayan, həyatında hədəfi bəlli olan bir şəxsiyətin mənim kimi 17 yaşında bir gəncə bu qədər dəyər verməsi, əlbəttə ki, o zamanın şərtlərinə görə çox düşündürücü idi. Çox sevinmişdim, bir neçə kərə məktubu oxudum. Məktubun məzmunundakı görüşlər axtarışda olan mənim istklərimə tam olaraq uyğun gəlirdi. O zaman şeir sənəti, şeir tekniyi haqqında çox az bilgim var idi. Daha sonrakı görüşlərimizdə ana dilimizdə şeirin necə yazılması ilə bağlı Eldar bəy mənə və mənim o zamankı arxadaşım Yanar bəyə bir sürü kitab verəcəkdi. Sonralar uzun bir düşüncə yolçuluğuna çıxacaqdım. Lakin bu düşüncə yolçuluğumun ilk başında çox şərif, nəcib və mütəvaze bir insanla tanış olmuşdum. Toplumun içərisində yetişib və tarixə xitab edən insanların həyatında bu kimi şəxsiyətlərlə tanış olmaq yetişmə prosesini daha da sürətləndirir. Bu gün bunu heç çəkinmədən söyləyə bilərəm ki, mənim milli tariximizə deyəcək sözüm var. Bu, təkəbbür deyil, məsuliyətin altına girməkdir. Bu məsuliyətin altına girmişəm. Ancaq söylədiyim kimi həyatımı 17 yaşda ikən, etkiləyən insanlardan birincisi Eldar Muğanlı olmuşdur. Bəzi kitabları oxuyuram və kitabı bitirdikdən sonra hiss edirəm ki, başqa bir insan olmuşam. Daha öncəki vəziyətimdən bir və ya bir neçə addım daha irəli getdiyimi hiss edirəm. Eldar bəylə tanış olduqdan sonra da eyni duyğunu yaşadım. Hiss etdim ki, bu tanışlıq məni fərqli bir insan olmağa doğru sövq edəcək.

***

                 Eldar bəylə görüşlərimiz sürəkli olaraq davam etdi. Artıq ilk görüşümüzdə səssiz olaraq görünən Eldar bəy bir çox mövzularda bizə bilgi verirdi. Demək olar ki, iki həftədə bir yol Ərdəbilə gəlirdi. Eldar bəyin bizim yaradıcılığımıza belə ciddi yanaşması və şeir tekniyini də bizə öyrətməsi səbəb oldu ki, yavaş-yavaş şeir sənətinə ciddi olaraq yanaşaq. O zaman şeir bizim üçün bir silah idi. Cəhalətə qarşı, ictimai ədalətsizliyə qarşı silah olaraq görürdük şeir sənətini.

                 Eldar bəy vasitəsi ilə Muğanın da bəzi gənc şairləri ilə tanış olacaqdıq. Ən önəmlisi isə Təbrizli şairlərlə tanışlığımız idi. Mənim üçün oratada bir sual var idi. Eldar Muğanlı necə olmuş ki, milli kimliyimizə, milli dilimizə bu qədər bağlılıq istiqamətində geniş bilgi və təcrübə əldə edə bilmişdir? Bu suala cavab tapa bilmədim. Münasibətlər bu şəkildə davam edirdi. Sonra mənim həyatımda böyük bədbəxtliklər ortaya çıxdı. Universitetdən uzaqlaşdırılmaq məni yazıq etmişdi. Nə edəcəkdim? Beynimdə intihar duyğuları dolaşırdı. Çox maraqlıdır ki, o zaman Eldar Muğanlı ilə tanışlıq səbəbi ilə həyatımdakı qorxunc böhranı aşa bildim. Eldar bəyin varlığı bir şans idi. Nədənsə elə bilirdim ki, onunla söhbətləşsəm bütün problemlərim həll olacaqdır.

                 Əsgərliyimi bitirib dönmüşdüm. Eldar bəylə olan irtibatlarımıza ara verilmişdi. Bir gün Muğanda “Muğanın söz ocağı” adında bir kitaba rast gəldim. Eldar bəy tərtib etmişdi bu kitabı. Kitabda mənim də bir neçə şeirim var idi.

                 Daha dərin ayrıntılara girmək istəmirəm. Yalnız bununla bitirmək istəyirim sözlərimi ki, Azərbaycanda çox böyük insanlar var. Bu şərif insanlar milli mənəviyatımızın sarsılmayan sütünlarıdır.

  7/25/2007