گونتاي
گنجآلپ
(شکیل 1987-
جی
ایلده یحیی
شئیدانین
یوبیلئیینده
چکیلمیشدیر. (
(Şəkil 1987-ci ildə Yəhya
Şeydanın Yubileyində çəkilmişdir.)
آشيق
حسن
Aşıq Həsən
اينقيلاب
اولموشدو.
تبريز
اونيوئرسيتئتينده
اوزانلار اؤز
ديليميزده
ماهنيلار
اوخوموشدولار.
بو
ماهنيلارين
کاسئتي، دئمک
اولار کي،
بوتون
آذربايجانا
ياييلميشدي.
کاسئتلرده
آشيقلاري
آلقيشلايان
سايسيز
اينسانلارين
فريادلاري
ائشيديليردي.
او زامانلار 13-12
ياشيم
وار ايدي.
کاسئتلرده کي
سايسيز
ايزديحامين "ياشاسين
آذربايجان!"
شوعارلاري
روحومو تيتره
ديردي. بو
کاسئتلرين
بيزيم ائوه
نئجه
گلديگيني
دقيق اولاراق
خاطيرلايا
بيلميرم.
آنجاق بيليرم
کي، بيزيم
کنديميزده
تبريز
اونيوئرسيتئتينده
اوزانلارين
اوخودوغو
ماهنيلاري هر
کس ازبر
بيليردي.
تارلالاردا
چاليشان گنج
قيزلار بعضن آغيز-
آغيزا
وئريب "زحمتکئش
اينسانا من
فداييم" سؤيله
مه
لرينه
يئريمده
دونوب قولاق
آسيرديم. اؤز-
اؤزومه
دوشونوردوم
کي، بو سسلر
منيم اوچون نه
آنلادير، نه
خاطيرلادير؟ حيسس
ائديرديم کي،
بو حالال،
زحمتکئش
اينسانلارين
تارلالارداکي
خور شکلينده
سؤيله ديکلري
شرقيلر اوزَريمه
بير تاريخي
ميسسيون
يوکله يير.
مال
و قويون
اوتارماقدان
گليرديم،
يورغون
اولماغيما
باخماياراق،
کنديميزين
مئيدانلاريندا
گئجه
ياريسي
چيخيب
اولدوزلارا
باخماغي
سئويرديم.
قونشولاريميزين
حَيَطيندن
يوکسلن پئيين
قوخوسونو دا
سئويرديم.
ايندي
آوروپانين ان
لوکس
ماغازالاريندان
آليش-وئريش
ائديرم.
عطيرلي
ماغازالاردان.
آنجاق او
پئيينلردن
يوکسلن زحمت و
حالالليق
قوخوسونون
لذتيني آلا
بيلميرم. درگاز
وورماقدان،
بيچين بيچمکدن
ترله ين
آتامين،
خوصوصن عنبر
قارداشيمين
قولتوغونون
آلتيندان
بورنوما
دولان
قوخودان لذت
آليرديم. او
قوخولاري
ايندي يالنيز
يوخومدا
گؤرورم.
يوخوما گيرير
او شرف، زحمت و
حالالليق
قوخولاري.
گئجه لر چيخيب
اولدوزلو
گؤيون
آلتيندا،
برکتلي يئرين
اوستونده
کنديميزين
مئيدانلاريندا
گزشيرديم.
بعضن ده کنددن
بير آزجيق
اوزاقلاشيب و
گئجه نين
سسسيزليگيني
پوزان
اوتلارين
آراسينداکي
بؤجکلرين
شرقيلريني
دينله
ييرديم.
ساعاتلارجا
دينله ميشم
بؤجکلرين
شرقيلريني.
داها سونرا نه
قدر
سيمفونييايا
قولاق آسديم،
موغام دينله
ديم، آنجاق
هئچ بيريسي
بؤجکلرين
گئجه لر سؤيله
ديکلري
شرقيلر کيمي
روحومو
ائتکيله مه دي.
او شرقيلرين حصره تينده
يم.
خانيميما وصييت
ائتميشم کي،
اؤلدويومده
کنديميزده
باسديريليم.
اورادا،
يالنيز
اورادا گئجه
لر او
آدلاريني
بيلمه ديگيم،
گوندوزلر
گؤره بيلمه
ديگيم،
يالنيز گئجه
لر شرقيلريني
دينله ديگيم
بؤجکلرين
سيمفونييالاريني
دينلرکن
تورپاغين
آلتيندا
اويوماقدان
ذؤوق آلا
بيلرم.
گئجه لرين
سسسيزليگينده
کنديميزين
مئيدانلاريندا
دولاشديغيمدا
بعضي او کاسيب
و بدبخت
گؤرونتوسو
اولان
داخمالاردان
ياشلي
قادينلارين "زحمتکئش
اينسانا من
فداييم"
زومزومه
لريني
دويارديم.
کنديميزده
يايقين اولان
بوتون بو
شرقيلر آشيق حسنين
سسي ايله ايلک
اؤنجه
ياييلميشدي.
بو شرقيلري
دينلرکن
ايستر-ايستمز
بو بؤيوک
اينسانلا، بو
بؤيوک
اوزانلا،
آشيق حسنله
تانيش اولماق
دويغولاري
کئچيردي
ايچيمدن. آشيق حسنين
سسي، صنعتي
اوشاقليق
خاطيره
لريمله
قايناييب
قاريشميشدي.
ايچيمده
گيزلين بير
ايستک مني
اوزان
صنعتينه
باغلاميشدي.
حتّی اوزان
اولماق ايسته
ييرديم. لاکين
يوخسوللوق،
ساز صنعتيني
اؤيره دن
مرکزلرين
اولماماسي
سبب اولدو کي،
اوزان اولما
آرزوما چاتا
بيلمه
ديم.
اوزان
اولما
آرزوما
چاتماز
اولدوم. آنجاق
اوزان صنعتي
نين تاريخي،
فلسفه سي،
ائستئتيک
درينليگي،
ميللي حياتلا
و ميللي
تاريخله
اولان
باغلاري و
باغلانتيلاري
حاققيندا
درين
آراشديرما
آپاراجاقديم
يئتکينلشديگيمده.
حتّی GUNAZ
TV-də
اوزان
صنعتي نين
تاريخي،
فلسفه سي حاققيندا
10 ساعات
پروقرام
سوناجاقديم.
بوتون
بونلارين
سببي ايسه
چوجوقلوق
ياشلاريمدا
آشيق حسنين
روحوما
دولدوردوغو
عدالت و
ايجتيماعي
برابرليک
چاغريشديران
شرقيلري
اولاجاقدي.
ساوالان
داغيني
شعرييته
يوکله ييب
منيم روحوما
داشيياجاقدي
آشيق حسن
ايسکندري.
آنامين تندير
باشيندا چؤرک
بيشيررکن
آشيق حسنين
شرقيلريني
سؤيله ديگيني
اونوتمام،
اونوتماغا حاققيم
يوخدور. آشيق
حسن بوتون
زحمتکئش طبقه
لرين
تانيديغي و
سئوديگي بير
اوزان
اولموشدو. صمد
بئهرنگيني ده
او تانيتدي
آذربايجانين
حالال عايله
لرينه.
اونون سسي صمدين
آرازدا
بوغولدوغونو
بيلديردي
بيزه. آشيق حسن
هم بيزي
دويغولانديرير،
ذؤوقلنديرير
هم ده
کيمليگيميزله،
تاريخميزله
تانيش
ائديردي.
آذربايجانين
اولولاريني
بيزه
تانيديردي.
***
اورتا مکتبي
بيتيررکن
تبريز
اونيوئرسيتئتينده
اوخوماق ان
بؤيوک آرزوم
ايدي. ندن؟
چونکو
ايچيمدن
گيزلين بير سس
دئييردي کي،
آذربايجانين
گله جگي ايله
باغلي باش
وئره جک
اولايلارين
مرکزي تبريز
اولاجاقدير.
بو
اولايلارين
تام
اورتاسيندا
اولماق ايسته
ييرديم. حتّی
بعضن ده
اؤزومو
قورتاريجي
ليدئر
اولاراق
سانيرديم.
ائله
بيليرديم کي، یوردومون قورتولوشو
گؤره وینی تانري
منيم شعوروما
و ويجدانيما
يوکله ميشدير.
دوشونوردوم
کي، من
دونيادا
اولماديغيم
اوچون
آذربايجان بو
وضعييته
دوشموش،
موطلق وطنيمي
قورتارمالييام.
بو سئودا
اوغرونا بعضن
آغلايیرديم،
بعضن
داغلاردا،
دره لرده،
خيابانلاردا
يوکسک سسله
شعر سؤيله يیرديم.
ايچيمده
يارديمچيلاريم
دا وار ايدي:
فضولي، حسئين
جاويد،
نسيمي، صابير،
سهند و س.
اؤزومو بو
ساواشا حيسسن
و عقلن
حاضيرلاييرديم.
بو حاضيرليق
حسابينا ايدي
کي، بير چوخ
آدام
اينانمازدي
من ايراندا
دوغولموشام،
هر کس منيم
باکيدان
گلديگيمي
ساناردي.
چونکو هر کسين
ادبي ديلده
يازيب-اوخوماسينا،
دانيشماسينا
اولان
اينانجيم مني
بو شکيلده
تربييه
ائتميشدي. اؤز-اؤزومو
ائگيتيرديم.
حياتيمين ان
ائنئرژيلي
واختي ايدي.
دونکيشوت
کيمي خيال
دونياسيندا
مني سئوه جک،
مني داها دا
گوجلنديره جک
و بو ساواشدا
تشويقچيم
اولاجاق قيز
دا وار ايدي.
بو
آرزولارلا،
بو آماجلارلا
و بو ائنئرژي
ايله تبريزده
اؤيرنجي
اولماق ايسته
ميشديم.
اصلینده ايسه اساس
آماجيم
اؤيرنجي
اولماق
دئييل،
آذربايجان
اوغرونا بير
ساواشچي
اولماق ايدي.
وطنيمين اسارتدن
قورتولوشونو
تاريخ منه
تاپشيرميش،
دئيه
دوشونوردوم.
ايچيمده آتش
وار ايدي.
توکنمز بير
ائنئرژي
ايله،
ايچيمده کي
وولکانلارلا
تبريزه
گئتديم.
تبريزه
ايلک
گيريشيمده
گؤزلريمدن
ياش دورمادان
آخيردي. سالام
تبريزيم، من
بير ساواشچي
اولاراق سنين
قوينونا
گليرم، آنام
منيم، دونيام
منيم، قبول
ائت مني،
تبريزيم! مني
اؤز
درينليگينله
تانيشدير،
منه يول
گؤستر، مني
يوکسکلره
قالدير!
کنديميزين
داغلاريندان،
آنامين
شرقيلريندن
روحوما
هوپموش
ائنئرژي وار
ایچیمده،
اونون اوزَرينه
سن ده بوتون
گوجونو اکله،
سئويرم سني
تبريزيم، مني
ستارخانين
روحو ايله
تانيشدير، 21
آذرده شهيد
اولان
آنالاريمين،
قارداشلاريمين،
باجيلاريمين
فريادلاريني
روحوملا
تانيشدير! من
گلديم آرتيق،
تبريزيم، مني
قبول ائت!
***
تبريزده کي
حياتيم
عؤمرومون ان
اونودولماز و
وئريملي
گونلريدير.
کنددن گلميش
بير گنج ايديم.
بير چوخ زنگين
عايله
لره
دعوت
اولوردوم.
عايله
نين
بعضي گنج
قيزلاري نين
منيم پار-پالتاريما،
چوخ ساده
گئييميمه
باخيب
گولدوکلريني
گؤروردوم.
سونرا دا من
صؤحبت
ائتديگيمده
همين
قيزلارين منه
نئجه حؤرمت
ائتديکلريني
ده گؤروردوم.
جيريق
آياققابيملا،
کاسيب
گؤرونومومله
تبريزين
ساواشچيسي
اولماق ايسته
ييرديم.
موختليف
مجليسلرده
شعر
اوخوماغيم،
ميللي دَگَرلريميز
حاققيندا
صؤحبتلريم
چوخ قيسا
زاماندا مني
تبريزده
مشهور ائتدي.
حتّی ايران
شرطلرينده هر
کسه نصيب
اولمايان بير
نئچه قيز
آرخاداشي دا
بولدوم. بو
قيزلارلا
داغلارا،
بابک
قالاسينا دا
گئتديک. تبريز
منيم
اولقونلاشمام
اوچون هر
تورلو شرايطي
ساغلاميشدي.
ايندي بو متني
تبريزدن چوخ
اوزاقلاردا
يازديغيم
اوچون ناراحاتام.
آنجاق بيليرم
کي، تبريزين
قورتولوشونداکي
ساواشلاردا
تبريزين کوچه
لريبنده
اولاجاغام. او
زامان 20-24 ياش
آراسيندا بير
گنج
اولماغيما و
تبريزده هئچ
بير
ايقتيصادي
داياناغيمين
اولماماسينا
باخماياق،
منه دَگر
وئرن، منيم
بيلگيلريمه،
کولتورومه دَگر
وئرن
اينسانلارا
قلبيمين
درينليگينده
سونسوز
حؤرمتلر،
سئوگيلر
بارينماقدادير.
***
1987-
جي
ايلده یحیی
شئيدانين
ياراديجيليغينا
حصر
اولونموش بير
گئجه ده تانيش
اولدوم
چوجوقلوغومون
سئويمليسي
اولان آشيق
حسن
ايسکنديري
ايله. آرتيق
چوخ يئتکين
ايديم.
آذربايجانين
معنوي دَگري
حاققيندا
بيلگي صاحيبي
ايديم. خوصوصن
اوزان صنعتي
حاققيندا
معلوماتيم و
آراشديرمالاريم
وار ايدي. یحیی
شئيدا چوخ
بؤيوک
شخصييتدير.
او،
آذربايجانين
مدنييت و
معنوييات
تاريخينده
هئچ بير زامان
اونودولماياجاق
ايشلر گؤردو.
منيم اؤز
نفسيمه اولان
گووه نين
ساغلانماسيندا
یحیی
شئيدانين
بؤيوک رولو
اولدو. نئجه؟
شعرلريم و حيکايه
لريم اونون
يايينلاديغي
قزئتده درج
اولونوردو.
بير گنج يازار
اوچون
هوسلنديريجي
اورتام لازيم
اولور. او دا
او زامانين
شرطلرينه
گؤره یحیی
شئيدا ايدي.
یحیی
شئيدانين
ياراديجيليغينا
و آد گونونه حصر
اولونموش
گئجه ده من ده
اؤز شعريمي
اوخودوم. چوخ
جوشقو ايله
اوخوموشدوم
شعري. داها
سونرا دا سؤز
اوزانلارا
وئريلميشدي.
بير نئچه
اوزان ساز
چاليب
اوخودولار.
آشيق حسن ده او
گؤزل و
ملاحتلي سسي
ايله اوخودو.
داها سونرا
منه
ياخينلاشيب "گؤزل
شعر سؤيله
دين، ياخشي
شعر سؤيله
ييرسن"- دئدي.
تانيش اولدوق.
ال سيخيشديق.
بير نئچه
خاطيره شکيل
ده چکديرديک.
مراسيم
بيتديگينده
آشيق حسن مني
کوندور-Kündür
کندينه دعوت
ائتدي. کوندور
کندي آشيق
قشمين دونيا
گليب و
دونيادان
گئتديگي
کنددير. آشيق
قشم وفات
ائتميشدي و
اونون
قيرخيندا
کوندور
کندينده
مراسيم
اولاجاقميش.
آشيق حسن "زامانين
وارسا گل
برابر گئدک"-
دئدي. البتته
کي، زامانيم
وار ايدي. بئله
يئرلره گئتمک
اوچون دايما
زامان
بولوردوم. بير
يئرده گئتديک
کوندور
کندينه. يول
بويو اوزان
صنعتي حاققيندا
آشيق حسندن
بيلگي
آليرديم. شعر
صنعتي حاققيندا
دانشيرديق.
ازبردن
بيلديگيم بير
چوخ اوزان
شعريني اونا
اوخويوردوم.
ديليميزين
قورونماسيندا
و ائتيک-ائستئتيک
پلانداکي
اوزان
ادبيياتي نين
رولو حاققيندا
دانيشيرديق.
کوندور
کندينده آشيق
قشمين قيرخی
مراسيمي
کندين
مسجيدينده
ايدي. چوخ
آدام وار ايدي.
آذربايجانين
موختليف
بؤلگه لريندن
گلميشديلر.
چوخو دا اوزان
و شاعير ايدي
بو تؤرنه
قاتيلانلارين.
منه ده
دانيشماق
اوچون سؤز
وئرديلر. دده
قورقوددان
گونوموزه قدر
ميللي
کيمليگيميزين
درينلشمه
سينده اوزان
صنعتي نين
رولو ايله
باغلي
دانيشديم. من
صؤحبت
ائدرکن، آشيق حسنين
نئجه ذؤوق
آلديغيني
دوروشوندان و
ديققتله
دينله مه
سيندن حيسس
ائديرديم.
مسجيدده کي
تؤرن
بيتديکدن
سونرا
مزارليغا،
آشيق قشمين
مزاري
باشيندا دوعا
اوخوماغا
گئتديک.
مزارليقدا
اوزون بويلو
ياشلي بير
کيشي منه
ياخينلاشيب
مسجيدده کي
چيخيشيمدان
دولايي تبريک
ائتدي.
اورداجا
اؤيرنديم کي،
بو کيشي
آذربايجانين
چوخ دَگرلي
بيليم آدامي،
ادبيياتچي و
تاريخچيسي محممدتاغي
ذئهتابيدير.
ذئهتابي
ايله ایلک
گؤروشوم
کوندور
کندينده
اولدو. او
زامان
ذئهتابي
تورک تاريخي
ايله باغلي
گئنيش بير
آراشديرما
ايله مشغول
اولدوغونو
سؤيله دي.
آشيق حسنله
ايليشکيلريميز
سيخلاشدي.
تبريزه
دؤندوکدن
سونرا
آرديجيل
گؤروشوردوک.
بير نئچه دفعه
ده آشيق حسنين
دعوت
اولوندوغو
تويلارا
برابر گئتديک.
آذرشهرده
و ديگر
يئرلرده توي
مراسيملرينه
قاتيلديق.
آشيق حسن اؤز
قاوالچي و
بالابانچي
آرخاداشلاري
ايله تويلاري
يولا ساليردي.
من ده شعر
اوخويور،
صؤحبت
ائديرديم.
اوزانلارلا
آذربايجانين
موختليف کند و
شهرلريني
دولاشماق بير
فورصت اولدو
منيم اوچون.
چونکو توي
مراسيملرينده
ميللتين
ان اسکي گلنَکلري
ايله تانيش
اولماق اولور.
داها سونرا نه
اولدو؟
داها سونرا
من باشقا بير
حيات
ماجرالاري
آرخاسينجا
گئتديم،
باشقا يئرلره.
آشيق حسن ايسه
ميللتين
ايچينده
ميللي
ديليميزي،
ميللي
کيمليگيميزي
ساز و سؤزله
آنلاتماغا داوام
ائتميشدير.
بو ايل آشيق
حسن ايسکندري
نين 60 ياشي
تامام اولور.
بو 60 ايلين ان
آز 40 ايلي
ميللي دَگرلريميزين
تبليغينه حصر
اولونموشدور.
بو اولو
اينسانا، بو دَگرلي
دوستوما
ساغليقلي
حيات ديله
ييرم. آرزو
ائديرم بير
گون اولسون
کي،
آذربايجانين
شهر و
کندلرينده
يئنه ده بير
يئرده
تويلاري يولا
سالاق. من شعر
اوخويوم،
کيمليگيميزين
آيرينتيلاريني
توي
ايشتيراکچلارينا
آنلاديم،
آشيق حسن ده
ساز چالسين.
22.07.2007
Güntay
Gəncalp
Aşıq Həsən
İnqilab olmuşdu. Təbriz universitetində ozanlar öz
dilimizdə mahnılar oxumuşdular. Bu mahnıların kaseti,
demək olar ki, bütün Azərbaycana yayılmışdı.
Kasetlərdə aşıqları alqışlayan saysız
insanların fəryadları eşidilirdi. O zamanlar 12-13 yaşım
var idi. Kasetlərdəki saysız izdihamın Yaşasın
Azərbaycan! şüarları ruhumu titrədirdi. Bu
kasetlərin bizim evə necə gəldiyini dəqiq olaraq xatırlaya
bilmirəm. Ancaq bilirəm ki, bizim kəndimizdə Təbriz
universitetində ozanların oxuduğu mahnıları hər
kəs əzbər bilirdi. Tarlalarda çalışan gənc qızlar
bəzən ağız-ağıza verib Zəhmətkeş
insana mən fədaiyəm söyləmələrinə yerimdə
donub qulaq asırdım. Öz-özümə düşünürdüm ki, bu
səslər mənim üçün nə anladır, nə xatırladır?
Hiss edirdim ki, bu halal, zəhmətkeş insanların tarlalardakı
xor şəklində söylədikləri şərqilər üzərimə
bir tarixi mission yükləyir.
Mal və qoyun otarmaqdan gəlirdim, yorğun olmağıma
baxmayaraq, kəndimizin meydanlarında gecəyarısı çıxıb
ulduzlara baxmağı sevirdim. Qonşularımızın
həyətindən yüksələn peyin qoxusunu da sevirdim. İndi
Avropanın ən luks mağazalarından alış-veriş
edirəm. Ətirli mağazalardan. Ancaq o peyinlərdən yüksələn
zəhmət və halallıq qoxusunun ləzzətini ala
bilmirəm. Dəryaz vurmaqdan, biçin biçməkdən
tərləyən atamın, xüsusən Ənbər qardaşımın
qoltuğunun altından burnuma dolan qoxudan ləzzət alırdım.
O qoxuları indi yalnız yuxumda görürəm. Yuxuma girir o şərəf,
zəhmət və halallıq qoxuları. Gecələr çıxıb
ulduzlu göyün altında, bərəkətli yerin üstündə
kəndimizin meydanlarında gəzəşirdim. Bəzən
də kənddən bir azcıq uzaqlaşıb və
gecənin səssizliyini pozan otların arasındakı böcəklərin
şərqilərini dinləyirdim. Saatlarca dinləmişəm
böcəklərin şərqilərini. Daha sonra nə
qədər simfoniyaya qulaq asdım, muğam dinlədim, ancaq heç
birisi böcəklərin gecələr söylədikləri şərqilər
kimi ruhumu etkiləmədi. O şərqilərin
həsrətindəyəm. Xanımıma vəsiyət etmişəm
ki, öldüyümdə kəndimizdə basdırılım. Orada,
yalnız orada gecələr o adlarını bilmədiyim, gündüzlər
görə bilmədiyim, yalnız gecələr şərqilərini
dinlədiyim böcəklərin simfoniyalarını
dinlərkən torpağın altında uyumaqdan zövq ala
bilərəm.
Gecələrin
səssizliyində kəndimizin meydanlarında dolaşdığımda
bəzi o kasib və bədbəxt görüntüsü olan daxmalardan yaşlı
qadınların Zəhmətkeş insana mən
fədaiyəm zümzümələrini duyardım. Kəndimizdə
yayqın olan bütün bu şərqilər Aşıq
Həsənin səsi ilə ilk öncə yayılmışdı.
Bu
şərqiləri dinlərkən istər-istəməz bu böyük
insanla, bu böyük ozanla, Aşıq Həsənlə tanış
olmaq duyğuları keçirdi içimdən. Aşıq
Həsənin səsi, sənəti uşaqlıq
xatirələrimlə qaynayıb qarışmışdı.
Artıq içimdə gizlin bir istək məni ozan sənətinə
bağlamışdı. Hətta ozan olmaq istəyirdim. Lakin
yoxsulluq, saz sənətini öyrədən mərkəzlərin
olmaması səbəb oldu ki, ozanolma arzuma çata bilməyim.
Ozanolma arzuma çatmaz oldum. Ancaq ozan sənətinin tarixi,
fəlsəfəsi, estetik dərinliyi, milli həyatla və
milli tarixlə olan bağları və bağlantıları
haqqında dərin araşdırma aparacaqdım yetkinləşdiyimdə.
Hətta GUNAZ TV-də ozan sənətinin tarixi,
fəlsəfəsi haqqında 10 saat proqram sunacaqdım. Bütün
bunların səbəbi isə çocuqluq yaşlarımda Aşıq
Həsənin ruhuma doldurduğu ədalət və ictimai
bərabərlik çağrışdıran şərqiləri
olacaqdı. Savalan dağını şeiriyətə yükləyib
mənim ruhuma daşıyacaqdı Aşıq Həsən
İskəndəri. Anamın təndir başında çörək
bişirərkən Aşıq Həsənin şərqilərini
söylədiyini unutmam, unutmağa haqqım yoxdur. Aşıq
Həsən bütün zəhmətkeş təbəqələrin
tanıdığı və sevdiyi bir ozan olmuşdu.
Səməd Behrəngini də o tanıtdı Azərbaycanın
halal ailələrinə. Onun səsi Səmədin Arazda boğulduğunu
bildirdi bizə. Aşıq Həsən həm bizi duyğulandırır,
zövqləndirir həm də kimliyimizlə, tarixmizlə tanış
edirdi. Azərbaycanın ulularını bizə tanıdırdı.
***
Orta
məktəbi bitirərkən Təbriz universitetində oxumaq
ən böyük arzum idi. Nədən? Çünkü içimdən gizlin bir
səs deyirdi ki, Azərbaycanın gələcəyi ilə bağlı
baş verəcək olayların mərkəzi Təbriz olacaqdır.
Bu olayların tam ortasında olmaq istəyirdim. Hətta
bəzən də özümü qurtarıcı lider olaraq sanırdım.
Elə bilirdim ki, yurdumun qurtuluşu missionunu Tanrı mənim
şüuruma və vicdanıma yükləmişdir. Düşünürdüm
ki, mən dünyada olmadığım üçün Azərbaycan bu
vəziyətə düşmüş, mütləq vətənimi
qurtarmalıyam. Bu sevda uğruna bəzən ağlayırdım,
bəzən dağlarda, dərələrdə, xiyabanlarda yüksək
səslə şeir söyləyərdim. İçimdə yardımçılarım
da var idi: Füzuli, Hüseyn Cavid, Nəsimi, Sabir, Səhənd və
s.
Özümü
bu savaşa hissən və əqlən hazırlayırdım.
Bu hazırlıq hesabına idi ki, bir çox adam inanmazdı
mən İranda doğulmuşam, hər kəs mənim Bakıdan
gəldiyimi sanardı. Çünkü hər kəsin ədəbi dildə
yazıb-oxumasına, danışmasına olan inancım
məni bu şəkildə tərbiyə etmişdi. Öz-özümü
eyitirdim. Həyatımın ən enerjili vaxtı idi. Donkişot
kimi xəyal dünyasında məni sevəcək, məni daha da
gücləndirəcək və bu savaşda təşviqçim
olacaq qız da var idi. Bu arzularla, bu amaclarla və bu enerji
ilə Təbrizdə öyrənci olmaq istəmişdim. Əslində
isə əsas amacım öyrənci olmaq deyil, Azərbaycan uğruna
bir savaşçı olmaq idi. Vətənimin əsarətdən
qurtuluşunu tarix mənə tapşırmış, deyə düşünürdüm.
İçimdə atəş var idi. Tükənməz bir enerji
ilə, içimdəki vulkanlarla Təbrizə getdim. Təbrizə
ilk girişimdə gözlərimdən yaş durmadan axırdı.
Salam Təbrizim, mən bir savaşçı olaraq sənin qoynuna
gəlirəm, anam mənim, dünyam mənim, qəbul et məni,
Təbrizim! Məni öz dərinliyinlə tanışdır,
mənə yol göstər, məni yüksəklərə qaldır!
Kəndimizin dağlarından, anamın şərqilərindən
ruhuma hopmuş enerji var içimdə, onun üzərinə sən
də bütün gücünü əklə, sevirəm səni Təbrizim,
məni Səttarxanın ruhu ilə tanışdır, 21
Azərdə şəhid olan analarımın, qardaşlarımın,
bacılarımın fəryadlarını ruhumla tanışdır!
Mən gəldim artıq, Təbrizim, məni qəbul et!
***
Təbrizdəki
həyatım ömrümün ən unudulmaz və verimli günləridir.
Kənddən gəlmiş bir gənc idim. Bir çox zəngin
ailələrə dəvət olurdum. Ailənin bəzi
gənc qızlarının mənim par-paltarıma, çox sadə
geyimimə baxıb güldüklərini görürdüm. Sonra da mən söhbət
etdiyimdə həmin qızların mənə necə hörmət
etdiklərini də görürdüm. Cırıq ayaqqabımla, kasıb
görünümümlə Təbrizin savaşçısı olmaq
istəyirdim. Müxtəlif məclislərdə şeir oxumağım,
milli dəyərlərimiz haqqında söhbətlərim çox qısa
zamanda məni Təbrizdə məşhur etdi. Hətta İran
şərtlərində hər kəsə nəsib olmayan bir
neçə qız arxadaşı da buldum. Bu qızlarla dağlara,
Babək qalasına da getdik. Təbriz mənim olqunlaşmam
üçün hər türlü şəraiti sağlamışdı.
İndi bu mətni Təbrizdən çox uzaqlarda yazdığım
üçün narahatam. Ancaq bilirəm ki, Təbrizin qurtuluşundakı
savaşlarda Təbrizin küçələribndə olacağam. O
zaman 20-24 yaş arasında bir gənc olmağıma və
Təbrizdə heç bir iqtisadi dayanağımın olmamasına
baxmayaq, mənə dəyər verən, mənim bilgilərimə,
kültürümə dəyər verən insanlara qəlbimin
dərinliyində sonsuz hörmətlər, sevgilər barınmaqdadır.
***
1987-ci
ildə Yəhya Şeydanın yaradıcılığına
həsr olunmuş bir gecədə tanış oldum çocuqluğumun
sevimlisi olan Aşıq Həsən İskəndiri ilə. Artıq
çox yetkin idim. Azərbaycanın mənəvi dəyəri haqqında
bilgi sahibi idim. Xüsusən ozan sənəti haqqında
məlumatım və araşdırmalarım var idi. Yəhya
Şeyda çox böyük şəxsiyətdir. O, Azərbaycanın
mədəniyət və mənəviyat tarixində heç bir
zaman unudulmayacaq işlər gördü. Mənim öz nəfsimə
olan güvənin sağlanmasında Yəhya Şeydanın böyük
rolu oldu. Necə? Şeirlərim və hekayələrim onun yayınladığı
qəzetdə dərc olunurdu. Bir gənc yazar üçün
həvəsləndirici ortam lazım olur. O da o zamanın şərtlərinə
görə Yəhya Şeyda idi.
Yəhya
Şeydanın yaradıcılığına və ad gününə
həsr olunmuş gecədə mən də öz şeirimi oxudum.
Çox coşqu ilə oxumuşdum şeiri. Daha sonra da söz ozanlara
verilmişdi. Bir neçə ozan saz çalıb oxudular. Aşıq
Həsən də o gözəl və məlahətli səsi
ilə oxudu. Daha sonra mənə yaxınlaşıb Gözəl
şeir söylədin, yaxşı şeir söyləyirsən-dedi.
Tanış olduq. Əl sıxışdıq. Bir neçə
xatirə şəkil də çəkdirdik. Mərasim bitdiyində
Aşıq Həsən məni Kündür kəndinə
dəvət etdi. Kündür kəndi Aşıq Qəşəmin
dünya gəlib və dünyadan getdiyi kənddir. Aşıq Qəşəm
vəfat etmişdi və onun qırxında Kündür kəndində
mərasim olacaqmış. Aşıq Həsən Zamanın
varsa gəl bərabər gedək- dedi. Əlbəttə ki,
zamanım var idi. Belə yerlərə getmək üçün daima
zaman bulurdum. Bir yerdə getdik Kündür kəndinə. Yol boyu ozan
sənəti haqqında Aşıq Həsəndən bilgi alırdım.
Şeir sənəti haqqında danşırdıq. Əzbərdən
bildiyim bir çox ozan şeirini ona oxuyurdum. Dilimizin qorunmasında
və etik-estetik plandakı ozan ədəbiyatının rolu
haqqında danışırdıq.
Kündür
kəndində Aşıq Qəşəmin qırxı
mərasimi kəndin məscidində idi.
Çox adam var idi. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən
gəlmişdilər. Çoxu da ozan və şair idi bu törənə
qatılanların. Mənə də danışmaq üçün söz
verdilər. Dədə Qorquddan günümüzə qədər milli
kimliyimizin dərinləşməsində ozan sənətinin
rolu ilə bağlı danışdım. Mən söhbət
edərkən, Aşıq Həsənin necə zövq aldığını
duruşundan və diqqətlə dinləməsindən hiss
edirdim. Məsciddəki törən bitdikdən sonra məzarlığa,
Aşıq Qəşəmin məzarı başında dua
oxumağa getdik. Məzarlıqda uzun boylu yaşlı bir kişi
mənə yaxınlaşıb məsciddəki çıxışımdan
dolayı təbrik etdi. Ordaca öyrəndim ki, bu kişi
Azərbaycanın çox dəyərli bilim adamı, ədəbiyatçı
və tarixçisi Məhəmmədtağı Zehtabidir. Zehtabi
ilə ilk görüşüm Kündür kəndində oldu. O zaman Zehtabi türk
tarixi ilə bağlı geniş bir araşdırma ilə
məşğul olduğunu söylədi.
Aşıq
Həsənlə ilişkilərimiz sıxlaşdı.
Təbrizə döndükdən sonra ardıcıl görüşürdük.
Bir neçə dəfə də Aşıq Həsənin
dəvət olunduğu toylara bərabər getdik. Azəşəhrdə
və digər yerlərdə toy mərasimlərinə qatıldıq.
Aşıq Həsən öz qavalçı və balabançı arxadaşları
ilə toyları yola salırdı. Mən də şeir oxuyur,
söhbət edirdim. Ozanlarla Azərbaycanın müxtəlif kənd
və şəhərlərini dolaşmaq bir fürsət oldu
mənim üçün. Çünkü toy mərasimlərində millətin
ən əski gələnəkləri ilə tanış olmaq
olur. Daha sonra nə oldu?
Daha
sonra mən başqa bir həyat macəraları arxasınca
getdim, başqa yerlərə. Aşıq Həsən isə
millətin içində milli dilimizi, milli kimliyimizi saz və sözlə
anlatmağa davam etmişdir.
Bu
il Aşıq Həsən İskəndərinin 60 yaşı
tamam olur. Bu 60 ilin ən az 40 ili milli dəyərlərimizin
təbliğinə həsr olunmuşdur. Bu ulu insana, bu
dəyərli dostuma sağlıqlı həyat diləyirəm.
Arzu edirəm bir gün olsun ki, Azərbaycanın şəhər
və kəndlərində yenə də bir yerdə toyları
yola salaq. Mən şeir oxuyum, kimliyimizin ayrıntılarını
toy iştirakçlarına anladım, Aşıq Həsən
də saz çalsın.
22.07.2007