گونتاي
گنجآلپ
Güntay
Gəncalp
روستم
Rüstəm
مندن
داها بؤيوک
اولان
قارداشيم
اردبيلده درس
اوخويوردو.
کندلرده،
يالنيز 5
ايلليک
ايبتيدايي
کلاس مؤوجود
ايدي. منيم ده
آرتيق
ايبتيدايي
کلاسي
قورتارماغيما
آز قالا آتام
اردبيلده
شهرين
کاسيبلار
ياشايان
يئرينده بير
ائو آلدي. آتام
"ائو نيسبتن
شهره اوزاق
اولسا
دا
اوشاقلاريمين
اؤز
ائويميزده
قاليب درس
اوخومالاري
داها
ياخشيدير."-
دئييردي. من5- جی کلاسدا
ايکن ايراندا
اينقيلاب
اولدو.
اينقيلابدان
سونرا
رئژيمين
اؤزونو
توپارلاديغي
آنا قدر آزاد
بير اورتام
حاکيم ايدي
اؤلکه يه.
اونا گؤره ده
موختليف ساغ-
سول
تشکيلاتلار
اؤز بيلديرگه
لريني (بيانييه
لريني)
ياييرديلار.
او زامان
آتامين
ايستکلرينه
رغمن بيز
سوسياليزمه
مئيللي ايديک.
يازيب
اوخوماسي
اولمايان
آتام 46-1945- جي
ايللرده رقص
اؤيرنميشدي.
چوخ گؤزل رقص
ائديردي آتام.
بعضن
عاييله
هاميسي بير
يئرده
اولدوغوندا
آتام ائله رقص
ائدردي کي،
لذت آلارديق
آتاميزين بو
ائستئتيک
حرکتلريندن.
سونرا دا
کؤکسونو
اؤتوره رک "روسلار
خيانت
ائتديلر
بيزه، پيشه وري
حؤکومتي
قالسايدي
ايندي اؤز آنا
ديلينيزده
اوخويوردونوز
سيز ده"-
دئيه ردي.
آتامين سؤيله
ديکلريني
آنالايا
بيلمزديک.
حتّی آتامين
ساوادسيز
اولماسي
اوچون بئله
دانيشديغيني
دوشونرديک،
چونکو
دويغولاريميزا
بيلميرم نئجه
يئرلشميش
اولان
سووئتلره
تمايول
عاغليميزي
باشيميزدان
آلميشدي. آتام
هر زامان بيزه
دئيه
ردي
کي، روسلارا
گووَنمه یين،
حتّی بير دفعه
ماکسيم
قورکي نين "آنا"
رومانيني
اوخورکن، نه
اوخودوغومو
سوردو.
رومانين
يازاري نين
روس
اولدوغونو
سؤيله
ديگيمده
کيتابي
اليمدن آليب و
چوخ غضبلي بير
شکيلده
توالئته
آتميش و "ائششک
آدام
اوخويورسانسا
گئت
اينگيليسلرين
يازديقلاريني
اوخو، روسدان
خئيير مي گه
لر؟"- دئميشدي.
آتامين بو
سؤيله
ديکلريني هئچ
آنلاماق دا
ايسته
ميرديم.
سوسياليزم
سئوداسي
باشيميزي
دولدورموشدو.
بيچاره
آتامين،
يازيب-اوخوماسي
اولمايان
آتامين سؤيله
ديکلريني
آنلامام
اوچون نه قدر
عؤمرومو بوش
شئيلره حصر
ائده جکديم. دَگرلي
حياتيمي
ايتيره جکديم.
مؤوضوعيا
کئچمه دن
اؤنجه يئري
گلميشکن بونو
دا سؤيله مه
دن
کئچه بيلميه جه یم.
آرتيق
9-جو
کلاسدا
اوخويوردوم.
ياي تعطيليني
کنده
گلميشديم.
آتامین
اؤلدويو ايل
ايدي. تصادوفن
آتامي چيمرکن
گؤردوم. آتام
مني گؤرموردو.
گؤزلريم
آتامين
گؤتونون
اوستونده کي
قاپ-
قارا
چوروک اته
توخوندو. بير
آز دا ياخينا
گئتديم.
آتامين بير
اومباسي نين
اوستونده
قاراقانجيم
اتين
چورودويونو
گؤردوم. داها
سونرا
آتامدان نه
قدر اورايا نه
اولموش دئيه
سوردومسا دا
جاواب وئرمه
دي. مجبور
اولدوم
آنامدان
سوروشام.
آنام، يازيق
آنام " پيشه
وري
دئوريلديکدن
سونرا آتاني
او قدر
ووردولار کي،
يئرييه
بيلميردي.
سونرا دا
بوراخيب
دئديلر کي،
ايندي گئت
ياخشي رقص
ائدرسن. او
زاماندان بري
گؤتونون
اوستونده کي
ات چورويوب
قاليب اوردا."-
دئدي. آنامين
بو سؤيله
ديکلري آتامين
اينتيقاميني
آلما
دوغوسونو
عاغليما اکدي.
او گوندن
صونرا آتاما
سادجه آتام
اولاراق
دئييل، ميللي
قورتولوشوموزون
عسگري کيمي
باخماغا
باشلاميشديم.
آنجاق
قورتولوشون
نه
اولدوغونو،
نئجه
اولدوغونو
بيلميرديم. شعورآلتيمدان
بير شئيلر
ايچيمده
ائنئرژي تؤره
ديب مني ايره
لي
یه
دوغرو ايته
له
ييردي. آنجاق
هله ده بو گونه
قدر آتامين
اينتيقاميني
آلماما
آشاغيليغي
نين ايچينديم.
اوَت
ديرلي
اوخوجوم!
اردبيلده
قارداشيملا
بير يئرده اؤز
ائويميزده
قاليب درس
اوخويوردوق.
بيزيم
ائويميزه
دئمک اولار
کي، او
زامانکي
تشکيلاتلارين
ان گوجلو تمثيلچيلري
اوغراييرديلار.
هر کس بيزي اؤز
تشکيلاتينا
چکمه يه
چاليشيردي.
ائويميزه گلن
هر کس بيزده ان
چوخ او زامان
تئز-تئز
ياييملانان
تورکجه
درگيلر
گؤررديلر.
تورکجه اولان
درگيلره
هاميسي
ايستيثناسيز
اولاراق
آشاغيلاييجي
گؤزله باخار و "
بونلاري
پانتورکسيت
فاشيستلر
چيخاريرلار"- دئيرديلر.
آنجاق بو
سؤزلرين هئچ
بيريسي مني
تورکجه کيتاب
اوخوماقدان
آلي قويمازدي.
بير
گون مکتبدن
ائوه
گلديگيمده
گؤردوم
ائويميزده
چوخ
ياراشيقلي
بير گنج آدام
قارداشيملا
صؤحبت ائدير.
تانيش
اولدوق، آدي روستم
ايدي. روستم
چوخ ساوادلي
ايدي.
مارکسين،
ائنگئلسين،
لئنينين و
ديگرلري نين
اثرلريني
اوخوموشدو.
روستم دئمک
اولار کي،
آرتيق هر هفته
بيزه گلمه يه
باشلادي. او،
چوخ منطيقلي
دانيشديغي
اوچون بيزه
تئز- تئز
اوغرايان
باشقالاريني
فيکرن
سوسدوروردو.
بيزي خرجه
سالماسين
دئيه، بعضن
ده
يئمک آليب
گتيريدي اؤزو
ايله. بو
شکيلده بيزيم
دوستلوغوموز
داوام ائتدي.
روستم
به
يين
آتاسي بير دَگيرماندا
ايشله ييردي.
چوخ کاسيب
عاييله
ايديلر. بير
گون
قاپيميزين
زنگي چاليندي.
آچديغيمدا
روستم به
يله
چوخ گؤزل بير
خانيم
قارشيمدا
ايدي. ائوه
گيرديلر.
قيزين آدي ثورييا
ايدي. قيز دا
باشلادي اؤز
تشکيلاتلارينین
ايدئولوژيسيني
بيزه تبليغ
ائتمه يه. فهله
صینیفینین
نئجه
قورتارماسي
حاققيندا
دانيشيردي. او
زامان من
آرتيق 8-
جی کلاسدا
اوخويوردوم.
بير چوخ شعر
ازبرله
ميشديم، باکي
راديوسوندان
دينله يَرک.
ثورييانين
گؤزلليگي چوخ
خوشوما
گلميشدي. فهله صنیفیندن تام
جيددي
شکيلده
دانيشديغي
يئرده اونا "سيز
نييه
بو قدر
گؤزلسينيز؟"-دئيه
سوردوم. قولاق
آسین سیزین گؤزلليگينیزه
بير شعر
اوخويوم.
سؤزونو کسيب و صمد
وورغونون "گؤزلر"
شعريني
سؤيله ديم:
يئنه
قيلينجيني چکدي
اوستومه
قورباني
اولدوغوم او
آلا گؤزلر
يئنه جللاد
اولوب دوردو
قصديمه
قلم قاش
آلتيندان
پييالا گؤزلر.
گرده
نين
مينادير،
بويون تاماشا
آي
دا حسد
چکر او قلم
قاشا
بير جوت
اولدوز کيمي
وئريب باش- باشا
يانيب شعله
ساچير ماحالا
گؤزلر.
دونيادا هر
حؤکمو بير
زامان وئرير
دونن فرمان
وئرن بو گون
جان وئرير
ايللر خسته سييم
يارام قان
وئرير
سيز مني
سالدينيز بو
حالا گؤزلر.
شعري
بيتيرديکدن
سونرا ثورييا
سوسقون -
سوسقون
منه باخيردي.
سونرا دا
بيردن بيره
آغلاماغا
باشلادي. "حياتيمدا
بو قدر گؤزل
سؤزلري کيمسه
منه سؤيله
مه
ميشدي"-
دئدي.
داها سونرا دا
بير نئچه دفعه
بيزه
اوغرادي ثوریيا
خانيم. اونا شعر
اوخويوردوم
هر گلديگينده.
آرتيق اؤزو ده
دئييردي کي،
من شعر
دينله مه يه
گليرم سيزه.
ايران-عراق
ساواشي
باشلار- باشلاماز
بوتون سياسي
تشکيلاتلارين
عوضولريني
ياخالاييب
گوللله
ييرديلر.
ثورييا و
روستمدن خبر
چيخمادي.
ائشيتديک کي،
قاچميشلار
تئهراندا
گيزلنميشلر.
بيزيم ده ائوي
گليب
آختارديلار.
هئچ بير
تشکيلاتا
رسمي
عوضوييتيميز
يوخ ايدي.
ائويميزده
بير نئچه
تورکچه کيتاب
وار ايدي،
اونلاري دا
آپارديلار.
اؤلکه ده
هامي بير-
بيريندن
قورخماغا
باشلاميشدي.
چونکو بير هئچ
اوغرونا
آدامي گوللله
ييرديلر.
شهرين ان
تانينميش ایکی
سیاسیلریري؛ موهنديس
رحماني و
موهنديس
عاديل
قورباني نين
گولللنديگيني
دويدوق. چوخ
قورخوردوق.
حتّی مکتبي
بوراخيب کنده
گئتمک فيکري
ده کئچدي
عاغليميزدان.
آنجاق حاديثه
لر ائله
گتيردي کي،
توتوقلانماديق.
آرتيق نه ثورييا
خانيمدان خبر
وار ايدي، نه
روستم به
يدن،
نه ده بيزه گلن
ديگر تشکيلات
منسوبلاريندان.
روستم به
ي و ثورييا
خانيم او
زامان ان
راديکال سول
تشکيلات
اولان "پئيکار"آ
منسوب
ايديلر.
اورتا
مکتبي بيتيردیم.
اونيوئرسيته
يه گيرديم.
اونيوئرسيته
دن
ديشلاديلار
عسگرلييه
گئتديم. آرتيق
يئتيشکين بير
گنج
اولموشدوم.
دوشونجه
لريمين
مرکزينده "ميللي
کيمليک"
فلسفه سي
يئرلشمه يه
باشلاميشدي.
بعضي شعرلريم
تبريزده کي
قزئتلرده
چاپ اولموشدو.
بوتون
ايراندا
اولان تورک
ميللي
شخصييتلري
ايله
ايرتيباطيم
گليشميشدي. 1988- جي
ايلده
عسگرليگيمي
بيتيديم. 1 ايل
سونرا
عسگرليک
وثيقه مي
آلماق اوچون
يئنه ده خيدمت
ائتديگيم
يئره گئتديم.
کوردوستانين
مرکز شهري
اولان سنندج´دن
عسگرليک
وثيقه مي آليب
گئري
دؤنوردوم.
تئهرانين
"آزادي"
مئيدانيندا
بير نفرين مني
آديملا
آرخادان
چاغيرديغيني
دويدوم. دؤنوب
گئري
باخديغيمدا
تانييا بيله جه
یيم
بيريسيني
گؤره بيلمه
ديم و يولوما
داوام ائتديم.
يئنه ده
آرخادان
آديملا
چاغريلديم.
دؤنوب
باخديغيمدا
يئنه ده تانيش
بيريسيني
گؤره بيلمه
ديم. بو زامان
آغ ساچلي
بيريسي نين
گوله-گوله
منه
ياخينلاشديغيني
گؤردوم.
ياخينلاشدي،
ال اوزاديب
منيمله
گؤروشرکن ده
تانييا بيلمه
ديم. سونرا "تانيمادين؟"
- دئدي. "يوخ،
باغيشلايين،
تانيماديم"-
دئديم.
" روستمم،
روستم " - دئدي.
تانيميشديم
آرتيق.
روستمين
بوينونا
ساريلديم.
بيچاره روستم
نه قدر تئز
قوجالميش! سول
گؤزونده ده
پروبلئم
يارانميشدي،
ازيک
گؤرونوردو
سول گؤزو.
کئچيب
چمنليکده بير
اوتوراجاغين
اوستونده
اوتوردوق.
کئچميشي
خاطيرلاديق.
او منيم
اينديکي
دوشونجه
لريمله
ماراقلانيردي.
آنجاق من داها
چوخ سوال
سوروشوردوم:
-سيز هارا
گئتدينيز؟
-بيزي
تئهراندا
ياخالاديلار. ثوریياني
اعدام
ائتديلر.
-اعداممي
ائتديلر. واي،
واي واي.
دونيا
باشيما
ييخيلدي
سانکي، يازيق
ثورييا، گؤزل
ثورييا، گنج
ثورييا دئييب
آغلاييرديم.
آخي سنين
سوچون نه ايدي.
روستمين ده
گؤزلريندن
ياش آخيردي.
بيليرديم کي،
اونلار بير-بيريني
سئويرلر.
فرقلي
دوشوندويو
اوچون اعدام
ائديلميشدي
ثورييا. اونون
گؤزلليگي
گؤزلريمين
اؤنونده ايدي.
او زامان تزه
يازديغيم
بير شعري
زورلا تلففوظ
ائده رک
آغلاييرديم:
باهارين
اوستونه
جومور قارا
قيش
گؤزلليک
قلبينه وورور
يارا قيش
ايگيد ار
اوغلانلار
چکير دارا قيش
گلينلر ياس
توتور قيزلار
آغلايير.
-روستم، بس سن
هاردا ايدي؟
-مني ده
توتدولار. چوخ
ايشکنجه
وئرديلر. سول
گؤزوم آرتيق
گؤرمور.
يالنيز ساغ
گؤزومله
گؤرورم سول
اليني
جئبيندن
چيخاريب
گؤستره رک
داوام ائتدي-
سول اليمي ده
قاينار سودا
ساعاتلارجا
ساخلاييب بو
گونه
سالديلار.
روستمين
بارماقلاري
بيشيب بير-بيرينه
ياپيشميشدي.
بير گنج
قيزي اعدام
ائتميش، بير
گنج اوغلاني
دا بدبخت
دوروما
سوخموشدولار.
روستم به
يين
اوست-باشي دا
چوخ پيس گونده
ايدي. کؤهنه
پالتارلاري
اونو ديلنچي
کيمي
گؤستريردي. او
ياراشيقلي،
بويلو-
بوخونلو
گنج،
قارانليق
زينداندا و
ايشکنجه
آلتيندا
قوجالميشدي.
آرتيق اوندا
هئچ بير
سئويملي
گؤرونتو
قالماميشدي.
بو، منيم
روستم به يله
سون گؤروشوم
اولدو. 20 ايله
ياخيندير کي،
هاردا
اولدوغونو
بيلميرم.
دوشونورم کي،
گؤره سن او
يومولموش الي
ايله، کور
ائديلميش
گؤزو ايله
حياتيني نئجه
سوردورور؟
Güntay
Gəncalp
Rüstəm
Məndən
daha böyük olan qardaşım Ərdəbildə dərs oxuyurdu.
Kəndlərdə, yalnız 5 illik ibtidai sinif mövcud idi.
Mənim də artıq ibtidai sinifi qurtarmağıma az qala atam
Ərdəbildə şəhərin kasiblar yaşayan yerində
bir ev aldı. Atam Ev nisbətən şəhərə uzaq
olsa da uşaqlarımın öz evimizdə qalıb dərs
oxumaları daha yaxşıdır, deyirdi. Mən V sinifdə
ikən İranda inqilab oldu. İnqilabdan sonra rejimin özünü
toparladığı ana qədər azad bir ortam hakim idi ölkəyə.
Ona görə də müxtəlif sağ-sol təşkilatlar öz
bildirgələrini (bəyaniyələrini) yayırdılar. O
zaman atamın istəklərinə rəğmən biz sosializmə
meylli idik. Yazıb oxuması olmayan atam 1945-46-cı illərdə
rəqs öyrənmişdi. Çox gözəl rəqs edirdi atam.
Bəzən ailə hamısı bir yerdə olduğunda atam
elə rəqs edərdi ki, ləzzət alardıq atamızın
bu estetik hərəkətlərindən. Sonra da köksünü ötürərək
Ruslar xəyanət etdilər bizə, Pişəvəri hökuməti
qalsaydı indi öz ana dilinizdə oxuyurdunuz siz də-
deyərdi. Atamın söylədiklərini analaya bilməzdik.
Hətta atamın savadsız olması üçün belə danışdığını
düşünərdik, çünkü duyğularımıza bilmirəm necə
yerləşmiş olan sovetlərə təmayül ağlımızı
başımızdan almışdı. Atam hər zaman bizə
deyərdi ki, ruslara güvənməyin, hətta bir dəfə
Maksim Qorkinin Ana romanını oxurkən, nə oxuduğumu
sordu. Romanın yazarının rus olduğunu söylədiyimdə
kitabı əlimdən alıb və çox qəzəbli bir
şəkildə tualetə atmış və eşşək
adam oxuyursansa get ingilislərin yazdıqlarını oxu, rusdan
xeyir mi gələr?- demişdi. Atamın bu söylədiklərini
heç anlamaq da istəmirdim. Sosializm sevdası başımızı
doldurmuşdu. Biçarə atamın, yazıb-oxuması olmayan atamın
söylədiklərini anlamam üçün nə qədər ömrümü boş
şeylərə həsr edəcəkdim. Dəyərli
həyatımı itirəcəkdim. Mövzuya keçmədən öncə
yeri gəlmişkən bunu da söyləmədən keçə
bilməyəcəyəm. Artıq XI sinifdə oxuyurdum. Yay
tətilini kəndə gəlmişdim. Atamın öldüyü il idi.
Təsadüfən atamı çimərkən gördüm. Atam məni görmürdü.
Gözlərim atamın götünün üstündəki qap-qara çürük
ətə toxundu. Bir az da yaxına getdim. Atamın bir ombasının
üstündə qaraqancım ətin çürüdüyünü gördüm. Daha sonra
atamdan nə qədər oraya nə olmuş deyə sordumsa da
cavab vermədi. Məcbur oldum anamdan soruşam. Anam, yazıq
anam Pişəvəri devrildikdən sonra atanı o
qədər vurdular ki, yeriyə bilmirdi. Sonra da buraxıb
dedilər ki, indi get yaxşı rəqs edərsən. O
zamandan bəri götünün üstündəki ət çürüyüb qalıb
orda.- dedi. Anamın bu söylədikləri atamın intiqamını
alma duğusunu ağlıma əkdi. O gündən atama sadəcə
atam olaraq deyil, milli qurtuluşumuzun əsgəri kimi baxmağa
başlamışdım. Ancaq qurtuluşun nə olduğunu,
necə olduğunu bilmirdim. Şüuraltımdan bir şeylər
içimdə enerji törədib məni irəliyə doğru
itələyirdi. Ancaq hələ də bu günə qədər
atamın intiqamını almama aşağılığının
içindəyəm.
Əvət
dəyərli oxucum!
Ərdəbildə
qardaşımla bir yerdə öz evimizdə qalıb dərs
oxuyurduq. Bizim evimizə demək olar ki, o zamankı təşkilatların
ən güclü təmsilçiləri uğrayırdılar. Hər
kəs bizi öz təşkilatına çəkməyə çalışırdı.
Evimizə gələn hər kəs bizdə ən çox o zaman
tez-tez yayımlanan Türkcə dərgilər görərdilər. Türkcə
olan dərgilərə hamısı istisnasız olaraq aşağılayıcı
gözlə baxar və bunları pantürksit faşistlər çıxarırlar-deyərdilər.
Ancaq bu sözlərin heç birisi məni Türkcə kitab oxumaqdan alı
qoymazdı.
Bir
gün məktəbdən evə gəldiyimdə gördüm evimizdə
çox yaraşıqlı bir gənc adam qardaşımla söhbət
edir. Tanış olduq, adı Rüstəm idi. Rüstəm çox savadlı
idi. Marksın, Engelsin, Leninin və digərlərinin əsərlərini
oxumuşdu. Rüstəm demək olar ki, artıq hər həftə
bizə gəlməyə başladı. O, çox məntiqli danışdığı
üçün bizə tez tez uğrayan başqalarını fikrən
susdururdu. Bizi xərcə salmasın deyə, bəzən
də yemək alıb gətiridi özü ilə. Bu şəkildə
bizim dostluğumuz davam etdi.
Rüstəm
bəyin atası bir dəyirmanda işləyirdi. Çox kasib ailə
idilər. Bir gün qapımızın zəngi çalındı. Açdığımda
Rüstəm bəylə çox gözəl bir xanım qarşımda
idi. Evə girdilər. Qızın adı Sürəyya idi. Qız
da başladı öz təşkilatlarının ideolojisini bizə
təbliğ etməyə. Fəhlə sinifinin necə qurtarması
haqqında danışırdı. O zaman mən artıq XIII
sinifdə oxuyurdum. Bir çox şeir əzbərləmişdim,
Bakı radiosundan dinləyərək. Sürəyyanın gözəlliyi
çox xoşuma gəlmişdi. Fəhlə sinifindən tam ciddi
şəkildə danışdığı yerdə ona Siz
niyə bu qədər gözəlsiniz?--deyə sordum. Qulaq asın
sizin gözəlliyinizə bir şeir oxuyum. Sözünü kəsib
və Səməd Vurğunun Gözlər şeirini söylədim:
Yenə
qılıncını çəkdi üstümə
Qurbanı
olduğum o ala gözlər
Yenə
cəllad olub durdu qəsdimə
Qələm
qaş altından piyala gözlər
Gərdənin
minadır, boyun tamaşa
Ay
da həsəd çəkər o qələm qaşa
Bir
cüt ulduz kimi verib baş-başa
Yanıb
şölə saçır mahala gözlər
Dünyada
hər hökmü bir zaman verir
Dünən
fərman verən bu gün can verir
İllər
xəstəsiyəm yaram qan verir
Siz
məni saldınız bu hala gözlər.
Şeiri
bitirdikdən sonra Sürəyya susqun susqun mənə baxırdı.
Sonra da birdən birə ağlamağa başladı.
Həyatımda bu qədər gözəl sözləri kimsə
mənə söyləməmişdi-dedi. Daha sonra da bir neçə
dəfə bizə uğradı Sürəyya xanım. Ona şeir
oxuyurdum hər gəldiyində. Artıq özü də deyirdi ki,
mən şeir dinləməyə gəlirəm Sizə.
İran-İraq
savaşı başlar-başlamaz bütün siyasi təşkilatların
üzvlərini yaxalayıb güllələyirdilər. Sürəyya
və Rüstəmdən xəbər çıxmadı. Eşitdik ki,
qaçmışlar Tehranda gizlənmişlər. Bizim də evi
gəlib axtardılar. Heç bir təşkilata rəsmi üzviyətimiz
yox idi. Evimizdə bir neçə Türkçə kitab var idi, onları
da apardılar.
Ölkədə
hamı bir-birindən qorxmağa başlamışdı. Çünkü
bir heç uğruna adamı güllələyirdilər. Şəhərin
ən tanınmış iki siyasiləri; Mühəndis Rəhmani
və Mühəndis Adil Qurbaninin güllələndiyini duyduq. Çox
qorxurduq. Hətta məktəbi buraxıb kəndə getmək
fikri də keçdi ağlımızdan. Ancaq hadisələr
elə gətirdi ki, tutuqlanmadıq. Artıq nə Sürəyya
xanımdan xəbər var idi, nə Rüstəm bəydən,
nə də bizə gələn digər təşkilat
mənsublarından. Rüstəm bəy və Sürəyya xanım
o zaman ən radikal sol təşkilat olan Peykara mənsub
idilər.
Orta
məktəbi bitirdim. Universitəyə girdim.
Universitədən dışladılar əsgərliyə
getdim. Artiq yetişkin bir gənc olmuşdum. Düşüncələrimin
mərkəzində milli kimlik fəlsəfəsi yerləşməyə
başlamışdı. Bəzi şeirlərim
Təbrizdəki qəzetlərdə çap olmuşdu. Bütün İranda
olan Türk milli şəxsiyətləri ilə irtibatım
gəlişmişdi. 1988-ci ildə əsgərliyimi bitidim. 1 il
sonra əsgərlik vəsiqəmi almaq üçün yenə də
xidmət etdiyim yerə getdim. Kürdüstanın mərkəz şəhri
olan Sənəndəc´dən əsgərlik vəsiqəmi alıb geri dönürdüm. Tehranın
Azadi meydanında bir nəfərin məni adımla arxadan
çağırdığını duydum. Dönüb geri baxdığımda
tanıya biləcəyim birisini görə bilmədim və yoluma
davam etdim. Yenə də arxadan adımla çağrıldım. Dönüb
baxdığımda yenə də tanış birisini görə
bilmədim. Bu zaman ağ saçlı birisinin gülərək
mənə yaxınlaşdığını gördüm. Yaxınlaşdı,
əl uzadıb mənimlə görüşərkən də tanıya
bilmədim. Sonra Tanımadın?- dedi. Yox, bağışlayın,
tanımadım- dedim. Rüstəməm, Rüstəm- dedi.
Tanımışdım artıq. Rüstəmin boynuna sarıldım.
Biçarə Rüstəm nə qədər tez qocalmış! Sol gözündə
də problem yaranmışdı, əzik görünürdü sol gözü.
Keçib çəmənlikdə bir oturacağın üstündə
oturduq. Keçmişi xatırladıq. O mənim indiki düşüncələrimlə
maraqlanırdı. Ancaq mən daha çox sual soruşurdum:
-Siz
hara getdiniz?
-Bizi
Tehranda yaxaladılar. Sürəyyanı edam etdilər.
-Edammı
etdilər. Vay, vay vay.
Dünya
başıma yıxıldı sanki, yazıq Sürəyya, gözəl
Sürəyya, gənc Sürəyya deyib ağlayırdım. Axı
sənin suçun nə idi. Rüstəmin də gözlərindən yaş
axırdı. Bilirdim ki, onlar bir-birini sevirlər. Fərqli düşündüyü
üçün edam edilmişdi Sürəyya. Onun gözəlliyi gözlərimin
önündə idi. O zaman təzə yazdığı bir şeiri
zorla tələffüz edərək ağlayırdım:
Baharın
üstünə cumur qara qış
Gözəllik
qəlbinə vurur yara qış
İgid
ər oğlanlar çəkir dara qış
Gəlinlər
yas tutur qızlar ağlayır.
-
Rüstəm,
bəs sən harda idi?
-
Məni
də tutdular. Çox işkəncə verdilər. Sol gözüm artıq
görmür. Yalnız sağ gözümlə görürəm sol əlini
cebindən çıxarıb göstərərək davam etdi- Sol
əlimi də qaynar suda saatlarca saxlayıb bu günə saldılar.
Rüstəmin
barmaqları bişib bir-birinə yapışmışdı.
Bir gənc qızı edam etmiş, bir gənc oğlanı da
bədbəxt duruma soxmuşdular. Rüstəm bəyin üst-başı
da çox pis gündə idi. Köhnə paltarları onu dilənçı
kimi göstərirdi. O yaraşıqlı, boylu-buxunlu gənc,
qaranlıq zindanda və işkəncə altında qocalmışdı.
Artıq onda heç bir sevimli görüntü qalmamışdı.
Bu,
mənim Rüstəm bəylə son görüşüm oldu. 20 ilə
yaxındır ki, harda olduğunu bilmirəm. Düşünürəm
ki, görəsən o yumulmuş əli ilə, kor edilmiş gözü
ilə həyatını necə sürdürür?