Cagdas ulusal (milli) hareketimiz hara ve hansi sonuclara? sorqusunu cavablamada incelemeleri onem dasiyan ve yer teleb eden koken(esas) qonular : ...

Bir basqa milletle, unitar bir dovlet ve olkede ki belli bir siyasal ekonomik cugrafi qabsami buruyub(ehate edib) ve sinirlandirir, arba(beraber), normal, qarsiliqli xeyir veren ve her terefin genis cixarlarina tus gelen bir formada yasamaq, o milletin derin anlamda: toplumsal ve pesiko-politikal yapim, tutum, durum ve davranisindan asilidir. Birge yasamaga, o milletin sistimlesmis, derinden ulusal kulturunde yer almis ve o milletin insanlarin damalarina dibli sizmis ve daha onun pesikolojik ozsalligina(karakturuna) cevirilmis paralel millete nisbet qarsiliqli sayqi ve bu milletin a-dan tutmus z-ina, herseyinin qalmasi(beqasi) ki hec, gelisib, genisib, dircelib ve ucalmasila bir defelik barismasidir.

Insanliqdan ve insafdan azacak pay almis bir ulusa, siralanan gerceklerle barismaq sorunun(meselenin) qolay (asan) hissesidir. O yerinde, bunlara imkan ve meydan yaranmasina, hec bicimde, aciq veya ortulu qarsi cixmayib ve bu serayitin yaranmasina urekden candan olkedasliq edib yardimci olmaqda sanila bilecek caba gostermesidir. Ustelik sanilanlarin cagsal(tarixi) davami olmalidir. Bu davsarins ve ehval ruhiyeni, qarsi millet Farsa nisbet, Azerbaycan Turku bugun Iran adlanan olkede ve vaxile Afqanistan, Pakistan ve Industanin hisselerinde uzun seneler hakim olduqlari zaman done done gerceklesdirib ve sergilemisler. Elecede basqa yerlerde zaman zaman boyuk hokumetler ve emraturluqlar quran Turk ozge milletlere nisbet sozu geden davranis ve ehval ruhiyenin edaletle surub ve surdureni olmasina tarix ayin sayin taniqdir(sahiddir).

Minler il edaletli hakimiyetlerimiz qabsaminda ozun, kulturun, dilin , o az ekonomu ve varin qoruyub ve qoynumuzda besledib gelisdirdiyimiz Fars govmi, ozgelerin firildagila eline dusen son 80 - 90 illik hakimiyetinde, bu untar bir olkede yasayacaq gereken(lazimi) koken davranislarin hansisin bize veya Iran qabsaminin basqa Fars olmayan milletlerine nisbet sergilemisler!? Das cekme ve sabotajdan basqa arada bir sey varmi?

Bunlarin bele yavasda olsa, gelisib ve emele varmasina o milletin olusmus veya olusdurlmus kulturunde, dunyaya baxim(oz demisleri- cahanbini) ve yasayam felsefesinde serayit ve zemin vari mi! Bir ulusun tarixsal yapimi onun gelecek tutum ve edeceklerin formalasdirar ve ulusal davranisindan xeber verer. Insaf ve edaletli olmaq ve sanilan arba(beraber) olaraq birge yasamaq gerekenlerden, yasanilan siyasal cugrafi qabsamda (cercivede) nece dane cagsal-tarixsal orenkler(numuneler) tapib sergilemek olar o Fars milletinin adina? Bunlar bellenib ve durulma isteyen ve ayni zamanda qonunu agirladan duyunlerdirler.

Umumiyetle tarixen Farslarin sanda azinligi, onlarin daginiqliqlari ve kok qopuqluqlari ve bunlardan dogan tarixsal kimlik kirizi(bohrani) ve sorusu, onlarin yerlesdikleri bolgelerin umumiyetle ekonomik yoxsulluqu ve bunlardan neticelenen ozun kicik hiss edme duyunu( heqaret oqdesi veya kompleksi) , bu kimi insan toplumlarinda yayqin olan tekin, olnlarida telqin edile bilecek bir etnik kimlik ve ulusal varliqa meruz qoymus. Bu tarixisal durum oz icinde bir etnik hoviyetsiligi dasima kimi zaman zaman bosluqlara neden olmasila, bu bosluqlari dordurma hevesinde olan her yerli ve yersiz furset ariyanlara meydan olmus. Oten 250 ilin icinde dunya guclerine cevrilmis olkelerin oz cixarlari duzeninde ve tusunda feallasan oriyentalistlere bolgede daha bir yem demek...

Boylesi bir alandadir ki qarsi millet sisirdilmis, amma eslinde oradan burdan yamanmis bir yigma etnik veya ulusal kimlikge, onun bunun telqinile varis olur. Hec oz icunde uzunsure, saglam olmuyan telqinlerin ucubatinden ozunu boyuk gostermek icun basqalarin kicitmege can atir, bu arzuile ki dugunler ortulub bastirilacaq . Edebiyat alaninda bele, hakim milletlerin sexavet ve edaletinden yalnis istifade edmekle, Ferdosi tekin yari qondarma yari efsane simalar biruze getirir. Bu qondarma ve telqini sisirdilismis kimlik qondarma Fars ariyaciligi adina, iran adlanan olke basina getirilmis Pehleviler hakimiyeti dovrunden dahada hiz guturur ve systimlesmis dovlet siyasetine cevirilir.

Dovlet siyset ve planina cevrilmis qondarma kimlik "Fars ariyaciliqi" ve onun esasinda kimlik ve pesedo millet , "iran milleti" diye zoraki bir millet formulu, once siraladigimiz, birge siyasal cugrafi qabsamda ve olkede arba(beraber), paralel ve birge yasamaq sereyitinin demek olar hamisin kokden vurmus olur. Bu sisirdilib telqin olmus qondarma kimlik, umumiyetle uzun iller ve ozellilkle oten 80-90 illerde qarsi milletin meme yiyenden pepe yiyeninin, ammiden aydininin damarlarina oyle sizmis ki, daha desyisilmez bir etnik psikolojik yapim ve karaktura cevrilmis. yumusaqdeyisim(refom) da ola bilmez bir hale gelmis.

Bir ulusun ve etonusun (etnik qurupun) yaratdigi tarix, edebiyat, kultur enenleri veya genis anlamda uyqarligi(medeniyeti), qordugu hakimiyetler ve surudugu hokmler ve etdiyi emeller, qordugu ekonomik temeller ve unlarin tusu, bir sozile onun birer(ferdi) ve topdan davranisi, o ulus ve etonusun gelisib olusmus, ulusal ve etnik kimligin ve ozeyligin(sexsiyetin) sergiler. Vede onda olan basarilarin, qabilliyetlerin aynasi sanila biler.

Saymis oldugumuz birge yasamaq sertlerine ustelik, insaf, edalet, qarsiliqli xeyir veren davranis, yasayib yasadma rohu, ulusal eliaciqliq, umumi duzgunluk, seffafliq ve basqasinin hormetin ve kerametin sayqin tutma seciyeleri qarsi milletin uste siralanan alanlarinin hansisinda, deyeri olabilecek qeder, tapila biler!? Kimisi bilimsel(elmi) dozene(mentiqe) soykenip ve bunlarin qissa veya uzun trixinde bu kimi seciyelerinden bosqaba qoyula bilecek ornekler(numuneler) vere biler?...

Edebiyatina baxanda kesinlikle meyuslasiriq. Tarix ve kecmisine baxanda bu sertlere dayaq olacaq kifayet bir donem gormuruk. Kultur yapimina baxanda bir belli kohesiya ve originalliqin taniqi olmaq olmur. Qurmus olduqu hokumetler ve surmus oldugu hokumlerine goz gezdirende zulm ve yox edme modellerile uzlesirik. Yaptigi veya cehet verdigi ekonomik qoruntularila uzlesende umum bir anarsi ve basqalarini iflasa cekmek axislarila tanislasiriq. ulusal karaktur olmali Insaf, edalet, duzgunluk - sesffafliq, qarsiliqli sayqi ve demokartik ruhiye filandaki, Iran qabsaminin bogazina cesidli hakimiyet formalarinda suvasanlarda heyhat!, daha aciqlamaga ne gerek onsuzda bu deyerlerin(erzislerin) onlarin ulusal toplumsal ruhunda neqeder yer almalari dunyanin gozu onundedir.