گونتاي
گنجالپ
ائلچي بَيله
اوز- اوزه
Elçibəylə üz-üzə
گيريش
باکي نين
درينليگيني
آختاريرديم.
يازارلارلا،
شاعيرلرله
تانيش
اولوردوم. بو
تانيشليق سوره جينده
اؤزونو پئيغمبر
آدلانديران و
آتا لقبيني
سئچميش اولان
آصيف
افندييئوله
تانيش اولدوم.
8 آي اونونلا
علاقه ساخلاديم.
ماراقلي
سؤزلر
دانيشيردي.
دئمک اولار
کي، آصيف
افندييئوين
بوتون
اثرلريني
اوخودوم. آصيف
افندييئوين
نسيمي،
فوضولي و تصوووفله
باغلي سؤيله
ديکلري نين
هئچ بير
ائپيستئمولوژيک
طرفي يوخ ايدي.
خوصوصن
فوضوليني
آنلايا بيلمه
ديگي اوچون
اؤز
خياللاريني
اونون آدينا
يوکله ييردي،
دانيشيقلاريندا
و
يازيلاريندا.
دئموکراسيني
قطعي شکيلده
قبول
ائتميردي،
چونکو هم
دئموکراسييه،
هم ده ديني
ايقتيدارا
قارشي
اولاراق "آتاليق"
اوصول
ايداره سيني
گليشديرميشدي.
آتا دا خالق
طرفيندن
سئچيلمير،
اؤز-اؤزونه
يئتيشيردي.
آنجاق
يئتيشمه ديگي
زامان
توپلومون
نئجه ايداره
اولاجاغي حاقدا
دا بير بوشلوق
وار ايدي آصيف
افندييئوين
سياسي فلسفه
سينده. آيريجا
ايقتيصادي
پروقراميندا
دا "مينيمال (حداقل)ائکونومي"
پرینسيپيني
دييشيلمز
شرط کيمي
ايلکه لري
ايچينه
يئرلشديرميشدي.
مينيمال
ايقتيصادي
سيستئمله
ائرمني
ايشغالينين
قارشيسي نئجه
آلينا بيلر
سواللاري
جاوابسيز
ايدي،
مرحومون
گؤروشلرينده.
گئرچکليکله
بوتون
باغلاريني
قوپارميش
اوتوپيک بير
دونيا گؤروشو
گليشديرميشدي.
خوصوصن
آذربايجان
تاريخيني و
تاريخي ائوره
لر ايچينده
موسيقي نين
رولونو،
ائوريم ائوره
لريني آنلايا
بيلمه ديگي
اوچون موسيقي
ايله باغلي
سؤيله ديکلري
و يازديقلاري
دا
يالنيز
اؤزونون
گليشديرديگي
فلسفه نين
اؤزلليکلريني
آنلاتماغا
يؤنه ليک ايدي.
يالنيز آصيف
افندييئوين
روس ديلينده
بير چوخ
معلوماتا
صاحيب
اولدوغونو
کيمسه اينکار
ائده بيلمز. بو
بيلگيلرين
فاناتيک
پرينسيپلره
تابع
توتولماسي
بير باشقا
قونودور.
آصيف
افندييئوله
بوتون
ايليشکيلريم
کسيلميشدي.
ايچ
کونترولوم
يوخ ايدي. ايچ
کونترولون
اولماماسي
نين ياخشي و
اولومسوز
طرفلري وار.
ياخشي طرفي
بودور کي، بو
ايچ کونترولو
ساغلاماق
اوچون دايمي
آختاريشدا و
حرکتده
اولماليسان.
دايمي حرکت
دوشونجه نين
گئرچک
تعريفيدير.
حرکت
اولمايان
يئرده
دوشونجه
مرکزلشه
بيلمز.
دوشونجه نين
مرکزلشيب
داغيلماسي و
بو سورجين
پئريوديک
شکيلده داوام
ائتمه سي
ديالئکتيگين
گئرچک
تعريفيدير.
اول سببدن ده
فيکير
آداملاري
دايمي بير حضورورسوزلوق
ايچينده
اولموشلار.
روحن چوخ
چتين دورومدا
ايديم. ديگر طرفدن
باکيداکي
ايقتيصادي
گرگينليک ده
بو روحي
گرگينليگيمه
آرتيريلميشدي.
کيتاب تاپا
بيلميرديم
اوخوماغا. روس
ديليني بيلمه
يَن
بير فيکير
آدامي اوچون
باکيدا
ياشاماق چوخ
چتيندير.
چونکو هئچ بير
فيکري قايناق
مؤوجود
دئييلدير آنا
ديليميزده.
بو، مني چوخ
اوزن بير
حاديثه ايدي.
عؤمرومون
معناسيز، علمسيز
و بيلگيسيز
کئچمه سي
روحومو
جهننمه
چئويرميشدي.
بؤيله بير
سارسينتي
ايچينده
باکيدا
فعاليت
گؤسترن هيند
مدنييتي نين
تبليغاتچيسي
کريشناايستلرله
تانيش اولدوم.
بوتون
وئدالاري(هیند
اینانج
کیتابلاری)
آذربايجان
تورکجه
سينه
ترجومه
ائتميشلر. Bhaqvad-Qita-نی پولسوز
اولاراق هدييه
ائتديلر منه.
بو کيتاب
اولماسايدي،
بلکه ده
اينتيحار
ائدرديم.
حياتيما
آنلام
قازانديران،
روحومو
ساکيتلشديرن
و ايچيمه
آيدينليق
گتيرن بو
کيتاب اولدو.
يوخسول بير
محلله ده
حياتيمي
آيدينلادان
وئدالار ايدي.
مهاتما
گاندي
کيمي بير اولو
اينساني
يئتيشديرن
هيند
مدنييتينه
اؤز روحومون و
ويجدانيمين
درينليگينده
بورجلولوق و
ميننتدارليق حيسسي
داشيييرام. بو
گون
کئچميشيمه
باخارکن،
دوشونورم کي،
کريشناايستلر
قدر بيزيم
ميللي
کيمليگيميزه
خيدمت ائدن آز
که
سيم
وار. هيند
مدنييتيني
بيزيم
ديليميزه
چئويريب نفيس
شکيلده چاپ
ائتمه لري
تورکچه ميزه
ان بؤيوک
خيدمت
اولموشدور.
کيتابي
اوخوماغي
اؤزونه ياساق
ائتميش،
اونون-بونون 5-6
سؤزونو
ازبرله ييب
اؤزونو
اؤنملي
سيياستچي
سايانلاردانسا
باکيدا
فعاليت
گؤسترن
کريشناايستلر
داها چوخ
خيدمت
ائديرلر
بيزيم
ميللي
ديليميزه،
ميللي
کيمليگيميزه.
هيند مدنييتي
نين آنا
ديليميزه
ترجومه
اولماسي اؤزو-اؤزلوگونده
ديليميزين گلیشمه
سي
باخيميندان
چوخ اؤنملي
بير حاديثه
دير.
داها سونرا
گئجه گوندوز
ايچيمه
قاپيليب
مؤولاناني،
فوضوليني، حافيظي،
عطاری
و بو
کيمي موتصَوويفلرين
اثرلريني
اوخويوردوم.
باکيدا
تورکييه
ليلرين
آچديغي
جاميلر منيم
اوچون چوخ
فايدالي
اولدو. تورک
ديلينه
ترجومه
ائديلميش
شرقين
بؤيوکلريني
دئمک اولار
کي، تورک
جاميلريندن
آليب اوخودوم.
تورکييه ده
ديني طريقت
اولان
نورچولارين
دا باکيدا
کيتابخانالاري
نين آچيلماسي
آيريجا بير
فورصت اولدو.
نورچولارين
کيتابخاناسيندا
بوللوجا
سوسيولوژي و
پسيکولوژي
کيتابلار وار
ايدي. عئيني
زاماندا
ايرانين
باکيدا
آچديغي کيتاب
ماغازاسيندا
دا اسکي
ادبييات
مؤوجود ايدي.
بلکه ده
ايرانين
باکيدا
گؤردويو ان
ياخشي ايش او
کيتاب
ماغازاسيني
آچماسيدير.
دؤرد ايل
حياتيم بو
شکيلده کئچدي.
آرتيق ياواش-ياواش
سياسي
بيلگيلريمين
ده آرتماسينا
احتيياج
دويماقدا
ايديم. بعضي
يازيلار
يازيرديم،
آنجاق هئچ بير
قزئت چاپ
ائتميردي.
ايندي ده چاپ
ائتمزلر.
سانميرام گله
جکده ده چاپ
ائتسينلر.
باکيداکي
سوسيو-پسيکولوژيک
موحيط چوخ
فرقليدير.
سوسيو-پسوکولوژيني
زورلاماق
اولماز.
يازيلاريمين
يايينلانماماسي
مني حدسيز
درجه ده
ناراحات
ائديردي.
چونکو
توپلومون
ايچينه
چيخماميش بير
يازي تنقيد ده
ائديله بيلمز.
تقدير و تنقيد
ايشيغيندا
يازيچي
اينکيشاف
ائدير. قلم
تجروبه
قازانير.
1996-
جي
ايلده بعضي
قزئتلرده
کيچيک سياسي
يازيلاريم
چاپ اولماغا
باشلادي.
خوصوصن "جومهورييت"
قزئتينده "گونئي
آذربايجان
تورک
جومهورييتينه
دوغرو..."
باشليقلي بير
نئچه ديزي
يازيلاريم
ياييلدي. بو
يازيلاري
ائلچي بَي
ده
اوخويورموش.
بير گون
جومهورييت
قزئتي
نين
باش
رئداکتورو
ياديگار بَي
ائلچي بَيدن
بير مساژ
وئردي منه.
ائلچی بَی "يازيلاريني
ديققتله
اوخويورام و
فيکيرلرين
منيم اوچون
ماراقليدير"- دئيه
يازميشدي.
ائلچي
بَگين
بو مساژي منيم
اوچون چوخ
سئوينديريجي
اولدو. چونکو
بئله دَيَرلي
بير اينسانين
يازيمي
اوخوماسي
منيم اوچون
علامتدار
حاديثه ايدي.
ائلچي
بَگين
بير چوخ
موصاحيبه
سيني
اوخوموشدوم.
دئمک اولار
کي، قزئتلرده
چيخان بوتون
موصاحيبه
لريني
اوخويوردوم.
1997-
جي
ايلده ائلچی
بَی باکي
يا
تشريف گتيردي.
باکي نين
سياسي
اورتامي چوخ
ايسينميشدي.
ائلچي بَگين
باکييا گليشي
ايله گونئي
آذربايجان مسئله سي
ده جيدي
شکيلده
ايجتيماعييته
يئرلشمه يه
باشلاياجاقدي.
هر زامان بو
شکيلده
اولموشدور.
بؤيوک
فيکيرلرين
آرخاسيندا
بؤيوک بير
ليدئرين
اخلاقي،
معنويياتي،
اينانجي و
ايراده سي
دورموشدور.
ليدئرلر هر
زامان
يئتيشمزلر.
پوليتيکاجي
اولماق ليدئر
اولماق
دئييلدير.
عومومييتله
ليدئر
پوليتيکاجي
دئييلدير.
چونکو
پوليتيکاجي
يالان دانيشا
بيلر، آنجاق
ليدئر يالان
دانيشماز،
خوصوصن ده اؤز
ميللتينه
هئچ بير
شکيلده يالان
دئيه بيلمز.
ليدئرين
بؤيوک اخلاقي
يالان
دانيشماغي
اؤنلر. ائلچي بَگين
باکييا گليشي
ايله منيم ده
آديم گوندمه
گيره
جکدي.
ايشي-گوجو
يالنيز کيتاب
اوخوماق
اولان،
يازديقلاريني
هئچ بير يئرده
چاپ ائتديره
بيلمه يَن
بير گنج
آدامين ائلچی
بَی طرفيندن
بو شکيلده
تقدير گؤرمه
سي البتته
سئوينديريجي
بير حاديثه
ايدي.
ائلچی بَی
باکيدا
ياشايان
گونئيليلرله
گؤروش تعيين
ائتميشدي. من
ده بو گؤروشه
قاتيليرديم.
بونو من ايسته مه
ميشديم،
ائلچی بَی
ايسته ميشدي.
چونکو منيم
ائله بير
ايستکده
بولونماق
اوچون
صلاحييتيمين
اولدوغونو
سانميرديم.
ائلچی بَی
بيزيم هر تک- تکيميزي
او اوزون بويو
ايله باغرينا
باسيب
اؤپوردو.
سادجه ال
گؤروشموردو.
ائلچي
بگين حضوروندا
اؤزومو
گوونده حيسس
ائديرديم.
حياتيمدا
ايلک دفعه
ايدي بو قدر
درين بير
موتلولوق و
آرخايينليق
ايچينده
ايديم. من بو
موتلولوغو و
گووه ني
يالنيز
کيتابلاردا
اوخوموشدوم.
ائلچی بَی
بؤيوک اينسان
ايدي.
بؤيوکلوک
ندير؟ بيز
اؤزوموزده
اولان
اؤزلليکلري
باشقاسيندا
گؤردويوموز
اوچون اونا
بؤيوک
دئميريک.
بؤيوک اينسان
او کسدير کي،
اوندا اولان
اؤزلليک
بيزده يوخدور.
آنجاق
اولماسيني
آرزو ائديريک.
ائلچی بَی ده
بو آرزو
ائتديگيميز
بؤيوکلوک وار
ايدي. او اوزدن
ده ائلچی بَی
بؤيوکدور و
اونون
بؤيوکلوگونون
آيدينليغي هر
زامان تورک
ميللتي
نين يولونا
ايشيق
ساچاجاقدير.
ائلچی بَیله
گؤروشدويومده
اؤزومو تقديم
ائدرکن، منه "
سنين قلمينه
بؤيوک
حؤرمتيم وار"-
دئدي. بو سؤز
منيم چوخ
درينليگيمه
يئريدي. ان چوخ
سئوديگيم
سؤزدور. اوزون
زامان ايدي
سانکي بکله
ديگيم بير
جومله ايدي.
صؤحبت زاماني
ائلچي بگين
ووجودوندان
قايناقلانان
گووَن
و سئوگي
دويغولاري
هاميميزين
روحوموزو
سارميشدي.
سانکي
بيرلشميش
آذربايجان
وطني نين
آرخايينليغي
ايچنده حيسس
ائديرديک
اؤزوموزو.
ائلچي
بگين
صيفتيندن،
داورانيشلاريندان،
باخيشيندان
قايناقلانان
ايشيق بيزه
راحاتليق
وئريردي.
بؤيوک بير
موجاديله يه
گيريشيميز
اوچون گوون
قايناغي
ايدي ائلچی
بَی.
بوتؤو
آذربايجان
بيرليگي قورولدو. هر
هفته
کئچيريلن
توپلانتيلاردا
دئمک اولار
کي، من معروضه
چي کيمي چيخيش
ائديرديم.
خوصوصن بعضي
تاريخي
حاديثه لرله
باغلي ائلچی
بَی
اؤزلليکله
مني
گؤرولنديريردي
معروضه اوچون.
بو دا منيم اوزَريمه
بؤيوک
مسئولييت
يوکله ييردي.
يوزلرجه
پروفئسسورون،
علملر
نامزدینين
اؤنونده
چيخيب معروضه
ائله مک
آسان ايش
دئييل. 1998-جي
ايلده 18
فئورال (29 بهمن)
حاديثه سي
ايله باغلي
معروضه چي
کيمي
دانيشديم. بو
معروضه لرين
هاميسي ويدئو-کاسئته
آلينيردي.
منيم معروضه مه
بير چوخ
اعتيراضلار
گلدي. بو
اعتيراضلارين
بير چوخونون
قيسقانجليقدان
اولدوغونو
بيليرديم. من
بو معروضه
مده
ايسلام
سونراسي فارسلارين
فارس
ميللييتچيليگي
مرکزلي
ايسلام
آراييشلاريندان
دانيشميشديم.
عادتن هر بير
معروضه نين
سونوندا
ائلچی بَی
دانيشار،
یئکون سؤزو
سؤیلردی.
بو معروضه نين
ده سونوندا
ائلچي
به يه
سؤز وئريلدي.
ائلچي
بگين
سؤيله ديگي
ايلک سؤز بو
اولدو: "بَيلر،
اعتيراضلارينيز
يانليشدير.
گونتاي به
يين
بو مقاله سي
درگيلرده چاپ
اولمالي و
تاريخ
اينستيتوتلاريندا
اؤيره نيلمه
ليدير. گونتاي
بيين باخديغي
بوجاقدان
ايسلام
سونراسي
تاريخيميزه
باخماليييق" -دئدي.
ائلچي
بگين
بو سؤزلري
هر
کسي يئرينده
اوتورتموشدو.
سونرا دا
سؤزلرينه
داوام ائله دي...
1997-
جي
ايلين 21 آذر
ايلدؤنومونده
ده معروضه چي
من ايديم.
معروضه مي
بيتيرديکدن
سونرا حوسئين
جاويده حصر
ائتديگيم بير
شعريمي
بؤيوک بير
جوشقو ايله
اوخودوم.
ائلچی بَی اؤن
سيرادا
اوتورموشدو. شعريمي
اوخويارکن
ائلچي
بگين
گؤزلريندن
آخان ياشي
گؤردوم.
باشقالاري
گؤرمه سين
دئيه الي ايله
ياناقلاريني
گؤرونمز حالا
گتيرميشدي.
بو شکيلده
موتلو بير
حياتيميز
داوام
ائديردي.
ائلچی بَیله
بيرليکده
ياشاييرديق
ميللت
اولاراق.
ائلچي
بگين
وارليغي
حياتداکي
عکسيکليکلريميزي
اونوتدورموشدو.
2000-
جي
ايل فئورال
آيي نين 25-
ده آذري-تورک
قادينلار
تشکيلاتي
نين باشقاني
يازيچيلار
بيرليگي نين
ناتوان
کلوبوندا
علمي
کونفئرانس
دوزنله ميشدي.
مؤوضوعنو
من اؤزوم
تعيين
ائتميشديم: "ميلت-دين-دؤولت".
تک معروضه چي
ده من ايديم.
معروضم
بيتديکدن
سونرا ايندي
پارلامئنتودا
ميلت وکيلي
اولان بيريسي
منه چوخ قابا
شکيلده "نييه
چيخيب اوردا
مونولوق
سؤيله ييرسن؟!"
- دئيرکن،
ائلچی بَی
اوزونو آداما
توتوب "هونرين
وار سن ده چوخ
بئله بير
مونولوق
سؤيله سنه ده
قولاق آساق" -
دئيه
يئرينده
اوتورتدو.
منيم
اوراداکي
معروضه
مدن
سونرا
تورکييه
دؤولتي
باکيدا گؤره
ولی
اولان دييانت
ايشلري نين تمثيلچيسيني
گؤره
ويندن
آلميشدي.
معروضه
مده
تورکييه نين
آذربايجاندا
يانليش ديني
پوليتيکا
يوروتدويو حاقدا
بيلگي
وئرميشديم.
بو شکيلده
ائنئرژيلي
بير حياتيميز
داوام
ائديردي.
آنجاق بو
موتلولوغون
عؤمرو چوخ
اولمادي. 2000- جي
ايل آوقوست
آيي نين 22-ده
ائلچی بَی
آنکارادا
وفات ائتدي.
اؤلوم خبريني
دويارکن
دونيا باشيما
دارالدي.
بوتون
آذربايجانليلارين
ائوينده عزيز
بير اينسان
اؤلموشدو.
اينسانلارين
بو قدر
صداقتله
آغلاماسينا
تانيق اولماق
دا گؤزل بير
شئيدي. ائلچی
بَی اؤلموشدو.
ايچيمه
قورخونج بير
اوموتسوزلوق
چؤکموشدو.
گؤزلريمين
ياشيني توتا
بيلميرديم. ان
چوخ دا
تنهاليغيمدا
آغلاييرديم.
بو سطيرلري
يازارکن ده
گؤز
ياشلاريمي
توتا بيلميرم.
هر زامان
ائلچي به
یي
آنارکن گؤز
ياشلاريم سئل
اولوب آخيب
گئدير.
بويونومدا
بير دوستلوق،
بير وفا بورجو
وار. ائلچی بَی
وفاسي. سئويرم
وطنيمي،
ائلچي
به یي
يئتيشديرن ميللتيمي،
وطنيمي
سئويرم.
ائلچي بَگين
وفاتيندان
سونرا
يوخولاريما
قاريشان
گرگينليک
سببيله اولسا
گرک، آرد-آردا
ائلچي بَه
یي
يوخودا
گؤروردوم. بير
دفعه ائلچي
بگين
ائوينده
يالنيز
ايکيميز
ايديک.
موختليف مؤوضوعلاردان
دانيشديق. سؤز
گلدي
اينسانين ايچ
دونياسينا،
معنويياتا و
يوخولارا.
ائلچی بَی
دئدي: "جاوانليغمدا
بير يوخو
گؤرموشدوم.
هئچ کسه دئمه
ميشم. سنه
دئييرم،
آنجاق سن هئچ
کسه دئمه." من
ده هئچ کسه
دئمه ديم.
ايندي ده
دئميرم ائلچي
بگين
يوخوسونو.
آنجاق ائلچي
بگين
اؤلوموندن
سونرا عئيني
يوخونو من ده
گؤردوم. او
يوخونو ائلچی
بَیله
آراميزدا
اولان سير
کيمي
آنلاديغيم
اوچون اؤزوم
گؤردوکدن
سونرا دا
کيمسه يه دئمه
ديم. دئمه
يه جه یم
ده، بلکه گله
جکده، يوز
ايللر سونرا
يوردوموزدا
باشقالاري
نين دا
يوخوسونا
گيرر او
حاديثه .
آنجاق
يوخولاريمين
بيرينی
بوردا
يازاجاغام: "کنديميزده
ائویمیزین
اوستونه
چيخميشام و
ساوالانين ذيروه
سينه، قارلي ذيروه
سينه باخيرام.
ائلچي
به یي
ذيروه
ده قارين
ايچينده
گؤرورم.
ساوالانين ذيروه
سينده کي
قار
اريديکجه
ائلچی بَی ده
اريیيب،
آخيردي. قار
سولاري نين
وارديغي
يئرده باغ-بوستان
گؤوَريردي.
ائلچي بگين
روحو
آذربايجانين
تورپاقلارينا
هوپور، بار-
برکت
گتيريردي.
"
27.06.2007
Güntay Gəncalp
Elçibəylə üz-üzə
Giriş
Bakının
dərinliyini axtarırdım. Yazarlarla, şairlərlə tanış
olurdum. Bu tanışlıq
sürəcində özünü peyqəmbər adlandıran və ATA
ləqəbini seçmiş olan Asif Əfəndiyevlə tanış
oldum. 8 ay onunla əlaqə saxladım. Maraqlı sözlər danışırdı.
Demək olar ki, Asif Əfəndiyevin bütün əsərlərini
oxudum. Asif Əfəndiyevin Nəsimi, Füzuli və təsəvvüflə
bağlı söylədiklərinin heç bir epistemolojik
tərəfi yox idi. Xüsusən Füzulini anlaya bilmədiyi üçün
öz xəyallarını onun adına yükləyirdi, danışıqlarında
və yazılarında. Demokrasini qəti şəkildə
qəbul etmirdi, çünkü həm demokrasiyə, həm də dini
iqtidara qarşı olaraq ATALIQ üsul idarəsini gəlişdirmişdi.
Ata da xalq tərəfindən seçilmir, öz-özünə yetişirdi.
Ancaq yetişmədiyi zaman toplumun necə idarə olacağı
haqda da bir boşluq var idi Asif Əfəndiyevin siyasi
fəlsəfəsində. Ayrıca iqtisadi proqramında da
minimal ekonomi prinsipini dəyişilməz şərt kimi
ilkələri içinə yerləşdirmişdi. Minimal iqtisadi
sistemlə Erməni işğalının qarşısı
necə alına bilər sualları cavabsiz idi, mərhumun görüşlərində.
Gerçəkliklə bütün bağlarını qoparmış
utopik bir dünya görüşü gəlişdirmişdi. Xüsusən
Azərbaycan tarixini və tarixi evrələr içində musiqinin
rolunu, evrim evrələrini anlaya bilmədiyi üçün musiqi ilə
bağlı söylədikləri və yazdıqları da yalnız
özünün gəlişdirdiyi fəlsəfənin özəlliklərini
anlatmağa yönəlik idi. Yalnız Asif Əfəndiyevin rus
dilində bir çox məlumata sahib olduğunu kimsə inkar
edə bilməz. Bu bilgilərin fanatik prinsiplərə tabe
tutulması bir başqa qonudur.
Asif
Əfəndiyevlə bütün ilişkilərim kəsilmişdi.
İç kontrolum yox idi. İç kontrolun olmamasının yaxşı
və olumsuz tərəfləri var. Yaxşı tərəfi
budur ki, bu iç kontrolu sağlamaq üçün daimi axtarışda
və hərəkətdə olmalısan. Daimi
hərəkət düşüncənin gerçək tərifidir.
Hərəkət olmayan yerdə düşüncə
mərkəzləşə bilməz. Düşüncənin
mərkəzləşib dağılması və bu sürəcin
peryodik şəkildə davam etməsi dialektiyin gerçək
tərifidir. Ol səbəbdən də fikir adamları daimi bir
hüzursuzluq içində olmuşlar.
Ruhən
çox çətin durumda idim. Digər tərəfdən Bakıdakı
iqtisadi gərginlik də bu ruhi gərginliyimə artırılmışdı.
Kitab tapa bilmirdim oxumağa. Rus dilini bilməyən bir fikir adamı
üçün Bakıda yaşamaq çox çətindir. Çünkü heç bir fikri
qaynaq mövcud deyildir ana dilimizdə. Bu, məni çox üzən bir
hadisə idi. Ömrümün mənasız, elmsiz və bilgisiz keçməsi
ruhumu cəhənnəmə çevirmişdi. Böylə bir sarsıntı
içində Bakıda fəaliyət göstərən Hind
mədəniyətinin təbliğatçısı Krışnaistlərlə
tanış oldum. Bütün Vedaları Azərbaycan Türkcəsinə
tərcümə etmişlər. Bhaqvad-Qitanı pulsuz olaraq
hədiyə etdilər mənə. Bu kitab olmasaydı, bəlkə
də intihar edərdim. Həyatıma anlam qazandıran, ruhumu
sakitləşdirən və içimə aydınlıq
gətirən bu kitab oldu. Yoxsul bir məhəllədə
həyatımı aydınladan Vedalar idi. Mahatma Qandi kimi bir ulu
insanı yetişdirən Hind mədəniyətinə öz
ruhumun və vicdanımın dərinliyində borcluluq və
minnətdarlıq hissi daşıyıram. Bu gün keçmişimə
baxarkən, düşünürəm ki, Krişnaistlər qədər
bizim milli kimliyimizə xidmət edən az kəsim var. Hind
mədəniyətini bizim dilimizə çevirib nəfis şəkildə
çap etmələri türkçəmizə ən böyük xidmət olmuşdur.
Kitabı oxumağı özünə yasaq etmiş, onun-bunun 5-6 sözünü
əzbərləyib özünü önəmli siyasətçi sayanlardansa
Bakıda fəaliyət göstərən Krişnaistlər daha
çox xidmət edirlər bizim milli dilimizə, milli kimliyimizə.
Hind mədəniyətinin ana dilimizə tərcümə olması
özü-özlüyündə dilimizin gəlişməsi baxımından
çox önəmli bir hadisədir.
Daha
sonra gecə gündüz içimə qapılıb Mövlananı, Füzulini,
Hafizi, Əttarı və bu kimi mütəsəvviflərin əsərlərini
oxuyurdum. Bakıda Türkiyəlilərin açdığı
camilər mənim üçün çox faydalı oldu. Türk dilinə
tərcümə edilmiş Şərqin böyüklərini demək
olar ki, Türk camilərindən alıb oxudum. Türkiyədə
dini təriqət olan Nurçuların da Bakıda kitabxanalarının
açılması ayrıca bir fürsət oldu. Nurçuların
kitabxanasında bolluca sosioloji və psikoloji kitablar var idi. Eyni
zamanda İranın Bakıda açdığı kitab mağazasında
da əski ədəbiyat mövcud idi. Bəlkə də İranın
Bakıda gördüyü ən yaxşı iş o kitab mağazasını
açmasıdır.
Dörd
il həyatım bu şəkildə keçdi. Artıq yavaş-yavaş
siyasi bilgilərimin də artmasına ehtiyac duymaqda idim. Bəzi
yazılar yazırdım, ancaq heç bir qəzet çap etmirdi. Indi
də çap etməzlər. Sanmıram gələcəkdə
də çap etsinlər. Bakıdakı sosio-psikolojik mühit çox
fərqlidir. Sosio-psokolojini zorlamaq olmaz. Yazılarımın yayınlanmaması
məni hədsiz dərəcədə narahat edirdi. Çünkü
toplumun içinə çıxmamış bir yazı tənqid də
edilə bilməz. Təqdir və tənqid işığında
yazıçı inkişaf edir. Qələm təcrübə qazanır.
1996-cı
ildə bəzi qəzetlərdə kiçik siyasi yazılarım
çap olmağa başladı. Xüsusən Cümhuriyət
qəzetində Güney Azərbaycan Türk Cümhuriyətinə Doğru...
başlıqlı bir neçə dizi yazılarım yayıldı.
Bu yazıları Elçibəy də oxuyurmuş. Bir gün Cümhuriyət
qəzetinin baş redaktoru Yadigar bəy Elçibəydən bir
məsaj verdi mənə. Elçibəy yazılarını
diqqətlə oxuyuram və fikirlərin mənim üçün maraqlıdır-deyə
yazmışdı. Elçibəyin bu məsajı mənim üçün
çox sevindirici oldu. Çünkü belə dəyərli bir insanın yazımı
oxuması mənim üçün əlamətdar hadisə idi. Elçibəyin
bir çox müsahibəsini oxumuşdum. Demək olar ki,
Qəzetlərdə çıxan bütün müsahibələrini
oxuyurdum.
1997-ci ildə Elçibəy Bakıya təşrif gətirdi.
Bakının siyasi ortamı çox isinmişdi. Elçibəyin Bakıya
gəlişi ilə Güney Azərbaycan məsləsi də ciddi
şəkildə ictimaiyətə yerləşməyə başlayacaqdı.
Hər zaman bu şəkildə olmuşdur. Böyük fikirlərin
arxasında böyük bir liderin əxlaqı, mənəviyatı,
inancı və iradəsi durmuşdur. Liderlər hər zaman
yetişməzlər. Politikacı olmaq lider olmaq deyildir. Ümumiyətlə
lider politikacı deyildir. Çünkü politikacı yalan danışa
bilər, ancaq lider yalan danışmaz, xüsusən də öz
millətinə heç bir şəkildə yalan deyə bilməz.
Liderin böyük əxlaqı yalan danışmağı önlər.
Elçibəyin Bakıya gəlişi ilə mənim də adım
gündəmə girəcəkdi. İşi-gücü yalnız kitab
oxumaq olan, yazdıqlarını heç bir yerdə çap etdirə
bilməyən bir gənc adamın Elçibəy
tərəfindən bu şəkildə təqdir görməsi
əlbəttə sevindirici bir hadisə idi.
Elçibəy
Bakıda yaşayan Güneylilərlə görüş təyin etmişdi.
Mən də bu görüşə qatılırdım. Bunu mən
istəməmişdim, Elçibəy istmişdi. Çünkü mənim
elə bir istəkdə bulunmaq üçün səlahiyətimin olduğunu
sanmırdım. Elçibəy bizim hər tək-təkimizi o uzun
boyu ilə bağrına basıb öpürdü. Sadəcə əl görüşmürdü.
Elçibəyin hüzurunda özümü güvəndə hiss edirdim. Həyatımda
ilk dəfə idi bu qədər dərin bir mutluluq və arxayınlıq
içində idim. Mən bu mutluluğu və güvəni yalnız
kitablarda oxumuşdum. Elçibəy BÖYÜK insan idi. Böyüklük
nədir? Biz özümüzdə olan özəllikləri başqasında
gördüyümüz üçün ona böyük demirik. Böyük insan o kəsdir ki, onda
olan özəllik bizdə yoxdur. Ancaq olmasını arzu edirik. Elçibəy
də bu arzu etdiyimiz böyüklük var idi. O üzdən də Elçibəy
böyükdür və onun böyüklüyünün aydınlığı
hər zaman Türk millətinin yoluna işıq saçacaqdır.
Elçibəylə
görüşdüyümdə özümü təqdim edərkən, mənə
Sənin qələminə böyük hörmətim var- dedi. Bu söz
mənim çox dərinliyimə yeridi. Ən çox sevdiyim sözdür.
Uzun zaman idi sanki bəklədiyim bir cümlə idi. Söhbət
zamanı Elçibəyin vücudundan qaynaqlanan güvən və sevgi
duyğuları hamımızın ruhumuzu sarmışdı.
Sankı Birləşmiş Azərbaycan vətəninin arxayınlığı
içndə hiss edirdik özümüzü. Elçibəyin sifətindən,
davranışlarından, baxışından qaynaqlanan işıq
bizə rahatlıq verirdi. Böyük bir mücadiləyə girişimiz
üçün güvən qaynağı idi Elçibəy.
Bütöv
Azərbaycan Birliyi quruldu. Hər həftə keçirilən
toplantılarda demək olar ki, mən məruzəçi kimi çıxış
edirdim. Xüsusən bəzi tarixi hadisələrlə bağlı
Elçibəy özəlliklə məni görəvləndirirdi
məruzə üçün. Bu da mənim üzərimə böyük
məsuliyət yükləyirdi. Yüzlərcə professorun,
elmlər namzədinin önündə çıxıb məruzə
eləmək asan iş deyil. 1998-ci ildə 18 fevral (29
bəhmən) hadisəsi ilə bağlı məruzəçi
kimi danışdım. Bu məruzələrin hamısı
video-kasetə alınırdı. Mənim məruzəmə
bir çox etirazlar gəldi. Bu etirazların bir çoxunun qısqanclıqdan
olduğunu bilirdim. Mən bu məruzəmdə İslam sonrası
farsların fars milliyətçiliyi mərkəzli islam arayışlarından
danışmışdım. Adətən hər bir
məruzənin sonunda Elçibəy danışar, yekun sözü söylərdi.
Bu məruzənin də sonunda Elçibəyə söz verildi. Elçibəyin
söylədiyi ilk söz bu oldu: Bəylər, etirazlarınız
yanlışdır. Güntay bəyin bu məqaləsi
dərgilərdə çap olmalı və tarix institutlarında öyrənilməlidir.
Güntay bəyin baxdığı bucaqdan İslam sonrası
tariximizə baxmalıyıq-dedi. Elçibəyin bu sözləri
hər kəsi yerində oturtmuşdu. Sonra da sözlərinə
davam elədi...
1997-ci
ilin 21 Azər ildönümündə də məruzəçi mən idim.
Məruzəmi bitirdikdən sonra Hüseyn Cavidə həsr etdiyim
bir şeirimi böyük bir coşqu ilə oxudum. Elçibəy ön sırada
oturmuşdu. Şeirimi oxuyarkən Elçibəyin gözlərindən
axan yaşı gördüm. Başqaları görməsin deyə
əli ilə yanaqlarını görünməz hala gətirmişdi.
Bu
şəkildə mutlu bir həyatımız davam edirdi. Elçibəylə
birlikdə yaşayırdıq millət olaraq. Elçibəyin varlığı
həyatdakı əksikliklərimizi unutdurmuşdu.
2000-ci
il fevral ayının 25-də Azəri-Türk Qadınlar Təşkilatının
başqanı Yazıçılar Birliyinin Natəvan klubunda elmi
konferans düzənləmişdi. Mövzunu mən özüm təyin etmişdim:
Millət-din-dövlət. Tək məruzəçi də
mən idim. Məruzəm bitdikdən sonra indi parlamentoda
millət vəkili olan birisi mənə çox qaba şəkildə
niyə çıxıb orda monoloq söyləyirsən?!-deyərkən,
Elçibəy üzünü adama tutub hünərin var sən də çox
belə bir monoloq söylə sənə də qulaq asaq-deyə
yerində oturtdu. Mənim oradakı məruzəmdən sonra Türkiyə
dövləti Bakıda görəvli olan Diyanət İşlərinin
təmsilçisini görəvindən almışdı.
Məruzəmdə Türkiyənin Azərbaycanda yanlış
dini politika yürütdüyü haqda bilgi vermişdim.
Bu
şəkildə enerjili bir həyatımız davam edirdi. Ancaq
bu mutluluğun ömrü çox olmadı. 2000-ci il Avqust ayının
22-də Elçibəy Ankarada vəfat etdi. Ölüm xəbərini
duyarkən dünya başıma daraldı. Bütün Azərbaycanlıların
evində əziz bir insan ölmüşdü. İnsanların bu
qədər sədaqətlə ağlamasına tanıq olmaq
da gözəl bir şeydi. Elçibəy ölmüşdü. İçimə
qorxunc bir umutsuzluq çökmüşdü. Gözlərimin yaşını
tuta bilmirdim. Ən çox da tənhalığımda ağlayırdım.
Bu sətirləri yazarkən də göz yaşlarımı tuta
bilmirəm. Hər zaman Elçibəyi anarkən göz yaşlarım
sel olub axıb gedir. Boyunumda bir dostluq, bir vəfa borcu var. Elçibəy
vəfası. Sevirəm vətənimi, Elçibəyi yetişdirən
millətimi, vətənimi sevirəm.
Elçibəyin
vəfatından sonra yuxularıma qarışan gərginlik
səbəbilə olsa gərək, ard-arda Elçibəyi yuxuda görürdüm.
Bir dəfə Elçibəyin evində yalnız ikimiz idik. Müxtəlif
mövzulardan danışdıq. Söz gəldi insanın iç dünyasına,
mənəviyata və yuxulara. Elçibəy dedi: Cavanlığmda
bir yuxu görmüşdüm. Heç kəsə deməmişəm.
Sənə deyirəm, ancaq sən heç kəsə demə.
Mən də heç kəsə demədim. İndi də
demirəm Elçibəyin yuxusunu. Ancaq Elçibəyin ölümündən
sonra eyni yuxunu mən də gördüm. O yuxunu Elçibəylə aramızda
olan sir kimi anladığım üçün özüm gördükdən sonra da
kimsəyə demədim. Deməyəcəyəm də,
bəlkə gələcəkdə, yüz illər sonra yurdumuzda
başqalarının da yuxusuna girər o hadisə.
Ancaq
yuxularımın birini burda yazacağam: Kəndimizdə
evimizin üstünə çıxmışam və Savalanın
zirvəsinə, qarlı zirvəsinə baxıram. Elçibəyi
zirvədə qarın içində görürəm. Savalanın
zirvəsindəki qar əridikcə Elçibəy də əriyib,
axırdı. Qar sularının vardığı yerdə bağ-bostan
gövərirdi. Elçibəyin ruhu Azərbaycanın torpaqlarına
hopur, bar-bərəkət gətirirdi.
27.06.2007