فارس جبهه میللیچیلری نین تاپیندیقلاری محمد مصدق السلطنه اینگیلیس و آمریکا منافعینه خیدمت ائتمیش فراماسون مو، یوخسا بیر چوخلاری نین خیال ائتدیکلری میللی شخصیت؟

(یازی اهمیتلی اولدوغو اوچون بعضی اسکیکلر گئده ریله رک بیر داها یاییملانماسی مصلحت گؤرونور.)

محمد مصدق السطنه نین شخصیت باخیمیندان کیم اولدوغو و نه ائتدیگینه داییر فراماسون مسلکی نین نه اولدوغونو و ایران ممالیکی محروسه سینده نه زاماندان ایشه باشلادیغینی و نه اوچون اینگیلتره منافعینه ایران ممالیکی محروسه سیندن اولان بیر چوخ فراماسونلارین خیدمت ائتمک مجبوریتینده قالدیقلارینی آچیقلاماق لازیم گؤرونور.

فراماسون

فراماسون اینگلیسچه freemason و آلمانجا Freimaurer "آزاد بنّا، داش یونان ایشچی باشی". freemason دئییمی 18. اینجی چاغدا کیلیسالارا داش یونان ایشچیلره باشچیلیق ائدن و ایش بیلن شخصه وئریلمیش آد ایمیش – ایشچی باشی. بو سؤزون فارسچا فراماسون یازیلماسی اینگیلیسچه اولان واریانتیندا -free سؤزجوگونو آلمانجادا frei- (fray) واریانتی ایله بیر آرایا گتیره رک فارسچا "فرا-" + -ماسون= فراماسون" دئیه اویدورما بیر سؤزجوک اورتایا قویموشلار. اینگیلسچه freemasonry و آلمانجا Freimaurerei " Deismus (لاتینجه dues "الله" سؤزجویونه باغلی) دئیه بیر دونیا گؤروشونو ایچرمکده دیر. بو گؤروشه اساساً دونیانی یارادان وار، آنجاق بو یارادان دونیاداکی باش وئرمیش و وئره جک اولایلارا هئچ بیر اتگی و تأثیری یوخدور. بو گؤروشه اینانان اینسانلارین اولوشدوردوقلاری محفیللر اینگیلیسجه freemasonry و آلمانجا Freimaurerei آدلانار. بو گؤروش صاحابلاری اینسانلارین ذاتی اخلاق دگرلرینه اساسلاناراق بیر اینسانچیل حرکتی اولوشدورمالیدیرلار. دئمک، اینسانلیغین ذاتی اخلاق دگرلرینه اؤنم وئره جکلر دئیه بو محفیللره باغلی اولانلار اؤزلرینی فراماسون "آزاد بنّا (منظور توپلوم اوچوندور)" آدلاندیرمیشلار.  

فراماسونری

یون آیی نین ییرمی دؤردو 1717 ایلینده لندن شهرینده فراماسون محفیللری بیرله شیرکن فرانسه، آلمان مملکتلرینده ده فراماسون محفیللری وار ایمیش. 1717 میلاد ایلینده مودئرن فراماسونلوق لندن شهرینده رسمی بیچیمده اورتایا چیخمیش. او تاریخدن باشلایاراق فراماسونلار یون آیی نین ییرمی دؤردونو "یوحنّا گونو" دئیه بایرام کیمی آغیرلایارلار (عزیزلرلر).

فراماسون محفیلی نین هدفلری:

1.                 آزادلیق: آزادلیق مسئله سی گئرچکلشمه لیدیر (حیاتا کئچمه لیدیر).

2.                 ائشیتلیک (برابرلیک): اینسانلار آراسی صینیف آیریمی یاپیلمادان قانون قارشیسیندا ائشیتلیگه (برابرلیگه) واریلمالیدیر (یئتیشیلمه لیدیر).

3.                 قارداشلیق: امنیت، گوونج، مالی کؤمک، سورون یوکلنمک (مسئولیت داشیماق) و بیر بیرلریله اورتاق دیل تاپماق یولو ایله قارداشلیغا واریلمالیدیر (یئتیشیلمه لیدیر).

4.                 آنلاییش: فعال بیچیمده باشقالارینی ائشیتمگه چالیشماق و دوشونجه آیریلیقلارینا آنلاییش گؤسترمکله آنلاییشا واریلمالیدیر (یئتیشیلمه لیدیر).

5.                 اینسانلیق: اوسته سؤز قونوسو اولان بوتون آنا تمللر اینسانلیق قونوسونو (موضوعسونو) ایچریرلر.

فراماسون محفیلی نین هدفی بو پرینسیپلری گونلوک یاشاییشلاریندا یاشاماق و دونیادا یاخشیلیغی گوجلندیرمکدیر اولمالیدیر.

فراماسون محفیللری نین سیمگه و  علامتی

فراماسون محفیللری نین سیمگه سی پرکار و گؤنیه دن عیبارتدیر. پرکار محفل و فراماسون توپلومونو، گؤنیه ایسه بنّالیغی (فراماسونلارین اؤز توپلوملاریندا اوینایاجاق روللارینی) تمثیل ائدر.

سکی (درجه)

فراماسونلوق 3 سکی یه بؤلونه رک گؤی-یوحنا (ماوی-یوحنا) فراماسونلوغو آدلانار. بو 3 سکی آشاغیداکیلاردیر:

-          اؤیرنجی

-          یولداش

-          اوستاد

فراماسونلوقدا سیلسیله یوکسکلیگی دئییل، شخصیتین گلیشمه سی اوچون گئدیلن یولون اؤلچوتو (اندازه سی) بلیرله نر.

اؤیرنجیلیکده اؤزونو تانیما سورجی بوتونلشر. شخص اؤز یئترسیزلیگی ایله تانیش اولار. بئله لیکله بو یئترسیزلیکلر تانیناراق آرادان قالدیریلار. اؤیرنجی سیمگه سی چیگ داش (خام و یونولمامیش داش) اولاراق قبول اولونموشدور. بللی بیر سورجدن سونرا شخص یولداشلیق (همراه) سکی سینه یوکسله رک آلتی یوزلو داش (سنگ مکعب) سیمگه سینی الده ائتمیش اولار. زامان گئدیشی ایله یولداش اؤزونه حاکیم اولمانی منیمسه یه رک یونولموش اینسالیق معبدینه قویولاجاق داش بیچیمینی آلدیقدان سونرا اوستادلیق سکی (درجه) سینه یوکسلمیش اولار. اوستادلیغین سیمگه سی تابلو (Reißbrett) دئیه تانینمیشدیر. اوستاد گرک اینسان یاشاییشی نین کئچری (فانی و موقتی) اولدوغونو بیله رک هر هانکی بیر معبدی بوتونلشدیره جک اؤز سیمگه سینی اؤرنک (نمونه) ائتمه گه چالیشسین.

فراماسون محفلینده گئییم سیمگه لری

1. فیته (لنگ)
2. بویون آسقی سی (آویز گردن)
3. الجک (دستکش)

اوسته کی شکیل 18 اینجی چاغدا فراماسونلوق محفلی نین عضو قبول ائتمه تؤرنلریندن (مراسیملریندن) بیر  اؤرنکدیر.

اوسته کی گئییملره بنزر گئییملردن شکیللر ایران ممالیکی محروسه سینده کی فراماسونری محفللرینه باغلی اولان شخصیتلردن ده اسماعیل رائین حاضیرلایاراق اؤز کیتابلاریندا سرگیله میشدیر. اونلاردان ان قاباریق اولان شکیل سید جمال الدین اسد آبادی ذات عالیدندیر.

سیاست

حزب سیاستی یئریتمک، مذهب یوخسا میللیتلر اوزره قارشی دورما یاراتماق و اختلاف سالماق فراماسونلوق اؤیرنیمینه گؤره یاساق ساییلار. بو قاداغا فراماسونلوغون اسکی قانونلاریندا دا یازیلی اولاراق ایفاده اولونموشدور. فراماسونلوغون اسکی قانونلاری لندن شهری نین بؤیوک محفلی طرفیندن James Anderson واسیطه سی ایله حاضیرلانمیش و 1723 ایلینده یایینلانمیش و بوگونه دک بوتون فراماسون محفللری نین اساس قانونو ساییلار. عضولره خیطاب اولاراق اساسنامه لرده اوخویوروق:

"...یارالاما عملی و آزاد دانیشمانین قارشیسی آلینما احتیمالی اولارسا، سیز گرک هئچ نه ائدیب، دئمه یه سینیز. دئمک، بو عمل بیزیم بیرلیگیمیز اوچون ضررلی اولاراق بیزی هدفیمیزدن اوزاق سالابیلر. بو ندنلره (سببلره) گؤره محفلده مذهب، میللت و سیاست اوزره قارشی دورما یاراتماغا ایجازه وئریلمیر"(1).

ایران ممالیکی محروسه سینده کی فراماسون محفللری

ایران ممالیکی محروسه سینده فراماسونلوغون تملینی قویماغا چالیشان میرزا  ملکم خان، ایصفهاندا دوغولموش و داش یونان ائرمنی یعقوبون اوغلو اولموش. ملکم فرانسه مملکتینده درسینی اوخودوقدان سونرا ایران ممالیکی محروسه سینه گئری دؤنه رک قانون آدلی درگینی یایینلاماغا باشلامیش. ملکم "مجمع آدمیت" آدلی فراماسون محفلی نین قوروجولاریندان اولموش. چوخ زامان کئچمه دن بو محفلین فعالیتی دوردورولموش. "مجمع آدمیت" محفلی نین آردینجا "جامع آدمیت"  آدلی فراماسون محفلی عباسقلی خان (میرزه ملکم خانین مریدی) طرفیندن قورولاراق محفلین ایچریسینده فراماسونلوغا ضید اولان داورانیشلار سونوجوندا بو محفل ده 1325 ه.ق تاریخینده فعالیتینی دوردورموش. بو محفله فتح الله خان اکبر، عبدالحسین خان سردار محیی، ابولفضل میرزا عضدالسطان و محمد مصدق السطنه و ساییره عضو اولموشلار.

اوسته گؤروندوگو کیمی ایران ممالیکی محروسه سینده کی فراماسون محفللری فراماسونلوق قانونلارینی چئینه یه رک فراماسونلوقدان اؤزلری اوچون بیر مصونیت وسیله سی کیمی فایدالانماغا چالیشمیشلار. بو دا اؤزلویونده اولمامیش. اونلار خاریجده کی فراماسون محفللرینی اؤزلری اوچون بیر لوبی کیمی قوللانماغا دوشوندوکلری اوچون اؤزلری ده ایستر ایستمز او لوبیلر اولان خاریجی مملکتلرین عامیلینه چئوریلمیشلر دئیه دوشونمه لی ییک. بو مسئله یالنیز فراماسونلوق اوچون دئییل، ایسلامدان عبا اوغورلایان ماللالارین دا سایی آز دئییل.

اوسته کی محفللری ایزله گن سونراکی محفللر ایسه خاریجی لوبیلر و خاریجی دؤلتلردن آسیلی اولدوقلاری اوچون گیزلی و یئرلی آلتی محفیللر ماهیتی نی الده ائتمیشلر. آشاغیدا محمد مصدق السلطنه نی ده نئجه بو فراماسونلوق مصونیتیندن یانلیش فایدالاندیغینی آچیق شکیلده گؤسترمگه چالیشاجاییق. ایندیسه زامان کئچمه دن محمد مصدقی ایزلمگه داوام ائدک.

محمد مصدق نئجه فراماسون محفلی ایله تانیش اولموش مسئله سی

مصدقین خانیمی، ملکم خان لوژونا (محفلینه) باغلی اولان میرزین العابدین آغانین قیزیدیر. سیدحسین امامی، تهران امام جمعه سی، مصدقین خانیمی نین قارداش اوغلوسو دا فراماسون محفلی نین رئیسلریندن بیری ساییلیرمیش. مصدقین باجی سی اری، عضدالسلطان دا فراماسون تشکیلاتینا باغلی اولموش و محمد مصدقی "آدمیت" لوژو ایله تانیش ائتمیش. مصدق بو واسیطه ایله شاهزاده فرمانفرما، اینگیلیسلرین ال آلتیلاریلا ایلیشگی قورماغا چالیشمیش. حسین فاطمی نی نظردن قیراغا قویارساق، پهلوی شاهلاری زامانی وزارت پوستلاریندا اوتوران ذاتلارین اکثریتی فراماسون اولموشلار.

مصدق تیر آیی نین اونو 1286 تاریخینده 25 یاشیندا مشروطیت فرمانی صادیر اولدوقدان بیر ایل سونرا اینگیلتره محفلی نین قولو اولان "آدمیت" فراماسونلوق محفلینه عضو اولاراق قارشیدا گؤردویونوز آندنامه یه قول چکمیش. بو مسئله یه آیدینلیق گتیرمک اوچون و بیر چوخ آیریلاری نین دا کئچمیشده اینگیلیس سؤمورگه چیلیگی قارشیسیندا سوسدوقلارینا داییر اسماعیل رائین یازدیغی 4 جیلیدلیک کیتابلاری گؤزدن کئچیرمک لازیم گؤرونور. اورادا بو ذاتلارین مأموریتلری سونا چاتدیقدان و دونیالارینی دگیشدیکلریندن سونرا اونلار اوزره بیلگی و معلوماتلار وئریلمیشدیر. حیاتدا اولان اینگیلیس فراماسونریسینه باغلی اولان ذاتلار اوزره ایسه اونلارین مصونیتلری قورونماسی اوچون بیلگی و معلومات وئریلمه میشدیر. بو مسئله یه اسماعیل رائین کیتابلاری نین بیرینجی جیلیدینده یئترلی ایضاحات وئرمگه چالیشمیشدیر (2). اوسته کی آندنامه محمد مصدقین "آدمیت" آدلی فراماسون محفلینه عضو اولدوغونو سرگیله مکده دیر (3).

بو محفلین قوروجوسو میرزا عباسقلی خان آدمیت، میرزا ملکم خانین یانچیسی (طرفداری)  اولموشدور. مصدق کیچیک ایستیبداد (استبداد صغیر) زامانی "اینسانیت" محفلینه عضو اولارکن محمدعلی شاها باغلی دؤولت شوراسینا دا عضو اولموش و اؤز جان و مالینی قوروسون دئیه اینگیلیستانین ائلچیلیگی نین منشی سی ایله ده ایلیشگیلرینی سوردورمه گه چالیشمیش. محمدعلی شاه مجلیسی توپا باغلیقدان سونرا مصدق اونون مشاویرلریندن اولموش. بئله لیکله محمدعلی شاهین اجازه سی ایله1287 شمسی ایلینده آوروپایا تحصیل آلماغا گئتمیش. مصدق ایران ممالیکی محروسه سینه گئری دؤندوکدن سونرا احمد قوام السلطنه مالیه وزیری اولارکن اونا معاوینلیک ائتمیش، سونرا فارس ولایتینه والی اولارکن ایران ممالیکی محروسه سی نین گونئیینده کی اینگیلیس دؤلت مأمورلاری ایله دوستلوق ائتمه گه باشلامیش. بئله لیکله مشیرالدوله اونو وظیفه سیندن اوزاقلاتماق ایسترکن اینگیلیس کونسولو و منطقه ده کی اینگیلیس پولیسی نین باشچیسی اینگیلتره نین تهرانداکی بؤیوک ائلچیلیگیندن مصدقین فارس ولایتینده والی قالماسی اوچون واسیطه چی اولماسینی ایسته میش. میستئر نورمان، اینگیلیس بؤیوک ائلچیسی نین نوامبر آیی نین دؤردو 1920 تاریخینده ایران ممالیکی محروسه سی حاکیمیت باشچیلیغینا یازدیغی مکتوبدان اوخویوروق:

"... فدايت‏شوم ‏پس از استعلام از صحت مزاج و تقديم ارادت زحمت‏مى‏دهد كه از قرار تلگرافى كه كنسول انگليس مقيم ‏شيراز مخابره كرده‏اند آقاى مصدق‏السلطنه از سقوط كابينه قبلى و تشكيل كابينه جديد قدرى مضطربند كه‏مبادا اين كابينه در مواقع لازم همراهى و مساعدت‏مقتضى از ايشان ننمايند و گويا خيال استعفا دارند. ازقرار راپورتهايى كه از كنسول انگليس در شيراز مى‏رسدحكومت معظم له در شيراز خيلى رضايت‏بخش بوده ‏اگر حضرت اشرف صلاح بدانند بد نيست كه دوستانه‏تلگرافى به معزى اليه مخابره فرموده خواهش كنيد كه ‏به حكومت‏خود باقى بوده و از اين خيال منصرف شوند. ايام شوكت مستدام باد، مستر نورمان" (4).

مصدق بو دؤنمده اینگیلیسلر ایله مخالفت دئییل، اونلارین منطقه ده کی سؤمورگه چی حضورو ایله ده هئچ بیر مخالفت ائتمه دیگی نین یانی سیرا اونلاری یاخشی و متمدن اینسان دئیه قلمه آلمیش. مصدق اون دؤردونجو مجلیسده تهراندا میللت وکیلی اولارکن اینگیلیسلر اوزره بو ایفاده لری سرگیله میش:

"... من مامورين بسيار شريف و وطن‏دوست ازانگلستان ديده‏ام. من مذاكراتى در شيراز و در تهران بااينها دارم. ديگر از اشخاصى كه من هرگز فراموش‏نمى‏كنم و هيچوقت مراحم و محبتهاى او را از نظر دور نمى‏كنم سرپرستى لورن وزير مختار انگليس است كه‏حقيقتا مرد بزرگ و وطن‏پرستى است كه هر وقت من را مى‏ديد و من راجع به مملكتم با او صحبت مى‏كردم و ازمصالح ايران به او نظرياتى مى‏گفتم مى‏گفت من به شما تحسين مى‏كنم كه شما وطن خود را دوست دارى" (5).

اوسته کی آدرئسده کی سسلنن مقاملار اؤزونو تبلیغ ائتمه نین یانی سیرا مصونیت آلتیندا اولدوغونو دا حاکیمیت داییره لرینه بیر داها ائشیتدیرمک مقصدی گودورموش دئیه دوشونمه لی ییک.

مصدق رضاخانین حاکیمیت چئوریلیشی ایله مخالفت و اؤز ایشیندن اوزاقلاشماق و ساکیت قالماق دئییل، بیر فعال عنصر کیمی یئنیدن سیستیمه گیره رک رضاشاه زامانی قوام سلطنه حاکیمیت باشچیسی اولارکن خورداد آیی نین ییرمی دؤردو 1302 ایلینده خاریجی ایشلر ناظیرلیگی پوستونو اؤز عهده سینه آلمیش (6). بونلارین یانی سیرا ایران ممالیکی محروسه سی نین ائتنیک بؤلگه لرینده کی چتینلیکلری آرادان قالدیرماق اوچون رضاخان، سردار سپه نین حیمایتی ایله آذربایجان والیسی اولاراق 28 بهمن 1300 تاریخینده لاهوتی قیامینی قان دنیزینده بوغماغا چالیشمیش (7). رضاخان حاکیمیت باشقانی (نخست وزیر) اولماق ایسترکن مصدق مجلیسین بئشینجی دؤنمینده میللت وکیلی اولاراق رضاخانین باشقانلیغی نی اونایلایاراق (تأیید ائده رک) اونلا امکداشلیق ائدر (8) و 8 مشاوردن بیری اولاراق رضاخانا اؤز حاکیمیتینی تثبیت ائتمک و بوتون قوشون بیرلیکلری نین باشقانلیغینی الده ائتمک اوچون 26 بهمن‏1303 تاریخینده اونا مشاورلیک ائتمیش (9). یئری گلمیشکن دئییلمه لیدیر: مصدق ایجتماعیتی آلداتماق اوچون اؤزونو اینگیلیس حاکیمیتینه مخالیف گؤسترمگه چالیشسا دا اینگیلیس و رضاخان علیهینه هئچ بیر آددیم آتمامیش. بئله لیکله زامان گئدیشی ایله رضاخان دیکتاتورلوغو قوام السلطنه، وثوق الدوله، سردار اسعد، شیخ خزعل و حتی مصدقی سیاست صحنه سیدن اوزاقلاتسا دا، مصدقین توخونمازلیغی اؤز وارلیغینی قوروموش. بئله لیکله مصدق دؤنه دؤنه خاریجی اؤلکه لره مسافرت ائتمیش حتی دؤولت رئیسلیگیندن رضاخان آذر آیی نین اون اوچو 1319 ایلینده  متین دفتری نی اوزاقلاتماق ایسترکن اینگیلیستان دؤولتی نین عامیلی اولان سوئیسلی ائرنئست پرون نون کؤمگی ایله مصدق متین دفتری نین پوستونو قورویا بیلمیش خبری ده تاریخده ثبت اولموش گؤرونور (10).

مصدق اینگیلتره نین دارسی شیرکتی ایله تهران حاکیمیتی آراسیندا "قرارداد نفت جنوب" آدلی آنلاشمانی نظره آلمایاراق اینگیلتره یه خوش خیدمتلیک ائدیم دئیه اینگیلیسلره رقیب چیخمیش سؤیئتلر بیرلیگینه قوزئی نفتی (نفت شمال) نین امتیازینی قاپدیرماماق اوچون  تهران دؤولتی مجلیسسیز خاریجی دؤولتلره هئچ بیر امتیاز وئرمه حاققی اولماسین طرحی نی میللی شورا مجلیسینه، شورا مجلیسی نین اون دؤردونجو دؤنمینده، تکلیفی ائتمیش. بیلیندیگی کیمی مصدقچیلر بو مسئله نی اؤزلری اوچون بؤیوک بیر افتخار حئساب ائدیرلر. بئله لیکله، بو ذاتلار 1933-اونجو ایل اینگیلتره دؤولتی ایله تهران آراسیندا باغلانمیش نفت آنلاشمالارینی گؤرمزدن حرکت ائدیرلر. او آنلاشمالارا اساساً اینگیلتره ایران نفتی اوزره بؤیوک امتیازا مالیک اولموش. یالنیز نفت قایناقلاریندان فایدالانماق دئییل، نفت شیرکتی واسیطه سی ایله اینگیلتره ایران ممالیکی محروسه سینده دؤولت ایچره دؤولت یاراتماغی حیاتا کئچیرمه گه چالیشمیش. ایران ممالیکی محروسه سی نین متفق دؤلتلر واسیطه سی ایله ایشغال ائدیلدیگینی، آمریکا نفت شیرکتلری (11) و سؤیئتلر بیرلیگی نی نفت اوزره رقیب دئیه اینگیلتره قارشیسیندا اورتایا چیخدیقلارینی نظره آلارساق، سؤیئتلر بیرلیگی و آمریکا شیرکتلرینه نفت امتیازی تانیماق اینگیلتره نین نفت اینحیصارچیلیغینی خطره سالاجاق بیر مسئله کیمی ایران ممالیکی محروسه سینده سورقو و سوآل آلتینا آلینیرمیش. مصدق و مجلیسین چوخو اینگیلتره مئییللی اولدوقلاری اوچون مصدق تکلیف ائتدیگی طرح (نفت امتییازینی مجلیس واسیطه سی ایله باشقا بیر دؤولته وئرمه مسئله سی) اینگیلتره ایستعماری نین کؤنلونجه اولموشدور دئیه دوشونمه لی ییک. آنجاق بو تکلیفین عکسینه اولاراق غلامحسین رحیمیان قوچان میللت وکیلی اینگیلتره یه وئریلمیش نفت ایمتیازی نین لغو ائدیلمه سینی مجلیسه تکلیف ائتدیکده محمد مصدق بو تکلیفی ایمضا ائتمکدن بویون قاچیراراق بو قراردادی "بین المللی قرارداد" آدلاندیراراق لغو اولونماسینی ایمکانسیز قلمه آلماغا چالیشاراق غلامحسین رحیمیانین "لغو قرارداد نفت جنوب" آدلی تکلیفینی اثردن سالماغا چالیشمیش (12).

هژیرین فداییان ایسلام آدلی قوروپ طرفیندن تئرور اولماسی نتیجه سینده کاشانی، خلیل طهماسب، بقائی توتولوب دوستاغا آتیلارکن محمد مصدق احمد آباد کندینه ظاهیرده سورگون ائدیلمه سینه باخمایاراق چوخ زامان چکمه دن تهرانا گئری دؤنه رک مجلیسه یول تاپدیقدان سونرا آیت الله کاشانی طرفیندن یازیلمیش مکتوبو، نفت هئچ بیر خاریجی مملکت دئییل، ایرانا عایید اولماسینا داییر مجلیسده قرائت ائتمیش. اوسته گؤروندوگو کیمی بو مصونیتی محمد مصدقه یارادان اونون فراماسون اولدوغو اولموشدور.  بئله لیکله چوخ زامان کئچمه دن مصدق فارس ولایتینده اینگیلتره کؤمگی ایله والی قالدیغی کیمی مجلیسده کی عامیللر واسیطه سی ایله ده نفت کمیسیونو رئیسلیگی نین عضولوگونه سئچیلمیش مسئله سی اورتایا چیخیر (یئری گلمیشکن دئییلمه لیدیر: تیر آیی نین اوتوزو 1330 تاریخی نین سونراکی گونلرینه دک کاشانی و مصدق آراسیندا هئچ بیر اینجیکلیک و ناراحاتلیق اولمامیش. مصدق گیزلیجه شاهی مسافرته گؤندرمک ایسترکن کاشانی بو مسئله یه ناراحات اولاراق مصدق علیهینه اعتیراض میتینگلری دوزنلتمیش).

اوسته سؤز قونوسو اولان نفت کمیسیونو زامان گئدیشی ایله نفتین میللی اولما طرحینی مجلیسه تقدیم ائده رک بو مسئله میللی شورا مجلیسی و سنا مجلیسی طرفیندن قبول اولونموشدور (بو مسئله اینگیلتره نین یاخین و اورتا دوغودا تأثیری نین آزالماسی و ایکینجی تازا نفس گوجون، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری نین، بؤلگه ده ماراق داییره لری نین گئنیشلنمه سی ایله ایضاح ائدیلمه لیدیر). دئمک، فارس جبهه میللیچیلری نین مصدق آدینا نفتین میللی اولماسی اوزره هالای هیرنا، قاوالا قاچدی و توز کولک یولا سالمالاری و بو مسئله قارشیسیندا ایجتماعیتین سوسماسی بیر یاندان فارس جبهه میللیچیلری نین شیاد اولمالاری، آیری بیر یاندان ایران ممالیکی محروسه سینده کی توپلوملارین بو کئچمیش تاریخی اولایلاردان خبرسیز قالماسی نین یانی سیرا هانکی آشامادا بو اولایلارین باش وئرمه لری نین آچیق گؤسترگه سی ساییلمالیدیر.

نفتین سؤزده میللی اولما و یا "الغای قرارداد نفت جنوب" مسئله سی بیرینجی دفعه محمد ساعد ماراغالی حکومتی و سونرا غلامحسین رحیمیان (قوچان میللت وکیلی) طرفیندن اورتایا آتیلماسی نین آلتینی چ&#