درگیری آذربایجانی ها بین منازعه ایران و آمریکا

اعتراض طرح ریزی شده روز سه شنبه فوران محرومیت طولانی مدت بزرگترین اقلیت قومی ایران را برجسته کرد در حالی که بعضی ها می گویند واشنگتن تلاش می کند با بهره برداری ازمساله اقلیتهای قومی تهران را تضعیف کند.

کریستین ساینس مانیتور 22 ما ی 2007

نویسنده: داریا وازمنDaria Vaisman

ترجمه: حسین علیزاده

آذربایجان- زمانی که روز سه شنبه آذربایجانی ها به خیابانهای آذربایجان در شمالغرب ایران ریختند، علامتهای رشد جنبش ملی گرائی را می شد از نزدیک مشاهده کرد- . شاید هم منازعه بزرگ بین واشنگتن و تهران برای بعضی ها قابل درک باشد.

در ظاهر آذربایجانی ها برای گرامی داشت اولین سالگرد اعتراضات بزرگی که جرقه آن از کاریکاتور توهین آمیزی که در آن سوسکی به آذری صحبت می کرد به پا خواسته اند، ولی در اصل اعتراضی است به محرومیت طولانی مدت آنها از حقوق فرهنگی، که از طرف فارسها هیچگونه احترامی به فرهنگ آنها گذاشته نشده است جائی که آذربایجانی ها به صورت تاریخی در خط مقدم تحولات و انقلابات بوده اند.

نگرانی تهران ازاین است که طبق بعضی گزارشها آمریکا می خواهد از تنشهای قومی تا حد امکان برای پیشبرد پروژه تغییر رژیم در ایران بهره برداری کند. اگرچه مقامات رسمی وزارت دفاع و دیگران در انظار عمومی این مساله را نفی کرده اند ولی آذربایجانی ها می گویند که آنها از این مساله بیشتر آسیب دیده اند.

احمد ابالی سرپرست تلویزیون "گون آزتی.وی" که برای آذربایجانی ها از آمریکا برنامه پخش می کند می گوید"مسئولان آمریکا بیشترین صدمه را به ما زده اند درحالی ما هیچ چیز از آمریکا دریافت نکرده ایم اما ایران ما را به خاطر حمایت آنها از ما سرزنش می کند"

هرش: آمریکا آذربایجانی ها را در ایران تجهیز می کند

سیمور هرش در آپریل 2006 با مقاله ای که در روزنامه نیو یورکر چاپ شد ادعا کرد که آمریکا عملیات مخفی را در ایران انجام می دهد و برای این کار افرادی از قومیت ها را به خدمت گرفته است که این مساله شامل آذربایجانی ها هم می شود که آمریکا با ایجاد تنشهای محلی می خواهد رژیم ایران را تضعیف کند.

آمریکا گزارش هرش را تکذیب کرد اگر چه چند اقدام خود درباره ارتباط با ایران وایرانیان را تصدیق کردند: تاسیس دفتر امور ایرانیان، تصویب بودجه 75 میلیون دلاری برای پیشبرد دموکراسی در ایران، نصب رادار برای رصد ایران در باکو و شهرهای مرزی نزدیک ایران و کمک به دولت آذربایجان برای ایجاد ایستگاه رادار در نزدیک مرزهای ایران برای اهداف دولتی و مانیتورینگ دریای خزر از این اقدامات است.

اما آقای هرش و دیگران از جمله آقای مسعود خدابنده آنالیست ایرانی در مرکز تحقیقات تروریسم درپاریس اذعان می کند که ممکن است وزرات امورخارجه آمریکا نسبت به بسیاری از فعالیت های "سیا" در منتطقه بی اطلاع باشد. در مقایل آقای ابالی می گوید مقاله هرش در زمان انتشارش بر اساس اطلاعات معتبر بوده است ولی امروزه وضعیت تغییر کرده است.

ضمنا آذربایجانی ها برای فاصله گیری از این گزارشها دچار مشقت و سختی شدند چرا که اعلام 75 میلیون دلار برای پیشبرد دموکراسی در ایران دستاویز حکومت ایران برای دستگیری و سرکوب بیشتر شده بود.

چالش آذربایجانی ها با تهران

در بین گروههای قومی بزرگ ایران، آذربایجانی ها نقش خیلی پیچیده ای در سیاستهای داخلی ایران دارند. آذربایجان بزرگ در سال 1828 به دو قسمت تقسیم شد. قسمت شمالی در سال 1991 به استقلال دست پیدا کرد ولی قسمت جنوبی جزئی از ایران باقی ماند

فعالیتهای انقلابی در ایران از اوایل سالهای 1900 با مرکزیت تبریز که از شهرهای بزرگ آذربایجان است شروع شد بعد از آنکه حکومت ملی آذربایجان در سال 1945 سرنگون شد آذربایجانی ها قدرت خود را برای ایجاد انقلاب اسلامی بکار گرفتند به امید اینکه به حقوق فرهنگی خود برسند ولی باز سرکوب شدند.

جنبش ملی گرائی فعلی که نیروی همه آذربایجانیان را یک جا جمع کرده از نبود اتحاد داخلی رنج می برد و از طرف حکومت ایران هم تهدید می شود.

صادق عیسی بی لی مسئول روابط عمومی شعبه باکو یکی از گروه های فعال آذربایجانی که در داخل ایران هم فعال است می گوید" ما می خواهیم به صورت علنی فعالیت کنیم نه مخفیانه اما حکومت ایران می گوید ما دشمن دولت ایران هستیم و به دنبال توسعه منافع کشورهای خارجی و آمریکا در ایران هستیم"

هنوز به طور کامل روشن نسیت دولت آمریکا چقدر از آذربایجانی ها حمایت می کند. سرمایه گذاری بیشتر درایجاد برنامه های رادیو و تلویزیون صورت گرفته است. خدیجه اسماعیل اوا مسئول برنامه آذربایجانی رادیو آمریکا برای آذربایجانی های داخل ایران می گوید فقط یک برنامه رادیوئی برای آذربایجانیهای داخل ایران پخش می شود "پنجره ای به آذربایجان ایران"که آنهم در هر هفته 10 دقیقه می باشد که این برنامه از طرف صدای آمریکا حمایت می شود که رادیو و تلویزیون رسمی دولت آمریکا است که این برنامه چند سالی است شروع شده است.

دولت آمریکا همچنین فعالین آذربایجانی را محافظت کرده است به عنوان نمونه محمود علی چهرگانلی چند سال پیش پناهندگی دریافت کرده است اگرچه او ادعا می کند که علاقه آمریکا به آذربایجانیها از طرف مقامات بالاتر به تدریج کم شده است.

سوانت کرنل مدیر تحقیقات انستیتو آسیا-قفقاز جان هاپکینز و متخصص مسائل آذربایجان می گوید" نگرانی همیشه در دولت آمریکا وجود داشته که بازها از این مساله(بهره برداری از اقلیتهای قومی در ایران) استفاده کنند ولی مخالفان جنگ فائق آمدند"

چرا آمریکا عقب نشست

بعضی از میانه روها بر اساس تجربه آمریکا در عراق و افغانستان که جنگهای فرقه ای در آن کشورها شایعه شده پیامهای احتیاط آمیزی به دولت آمریکا فرستادند.

پاتریک کلاوسون معاون مرکز تحقیقات انستیتو واشنگتن برای سیاست شرق نزدیک و متخصص مسائل ایران می گوید" به نظر من دولت آمریکا نسبت به تاثیر خود در سیاست داخلی ایران خیلی محتاط است زیرا دولت آمریکا در این زمینه ها(دخالت درمسائل دیگر کشورها) اشتباهاتی داشته است(عراق و افغانستان)"

تحلیلگران می گویند عقب نشینی آمریکا از نزدیکی به اقلیتهای قومی ایران چند دلیل عمده داشته است: ترس از دست دادن مخالفان فارس زبان که نمایندگان خوبی در جامعه آمریکا دارند(لابی فارس)، هدف غائی جنبش آذربایجان که استقلال کامل است و جلوگیری از حرکات خصومت آمیز در ایران بوده است.

یکی از مقامات رسمی آمریکا و آشنا به سیاست ایران می گوید" وقتی که کار ما شامل همه شهروندان ایرانی است، نمی توانیم به اقلیتهای قومی نزدیک شویم، چرا که این کار ما تایید اتهامات دولت ایران خواهد شد که می گوید ما در ایران می خواهیم انقلاب راه بیاندازیم "

آقای کرنل موافق این مساله است که" اگر شما بخواهید درباره ایران کارهای جدی و انقلابی انجام دهید باید با اقلیت آذربایجانی کار کنید، ولی آمریکا نمی خواهد ایران را تجزیه کند آمریکا می خواهد تغییرات از درون صورت بگیرد"

حال که آمریکا دست از حمایت از اقلیتهای قومی ایران کشیده است شاید نتایج مورد علاقه آمریکا بدون تغییر پایان یابد. احمد ابالی سرپرست تلویزیون "گون آز تی.وی" می گوید"این طور که من برداشت می کنم آمریکا امیدوار است اقلیتهای قومی متحد شوند اما داشتن منافع و امید برای انجام کاری، دلیل نمی شود که آمریکائی ها باید پول خرج کنند"

اصل مقاله را در این آدرس می توانید بخوانید: