AZERBAYCAN ÖYRENCİ HEREKATİNİN GELİŞİM SÜRECİ VE BUGÜNKÜ DURUMU

( Rıza Abbası’ni unutmayaraq)

Yazar : Atilla TURANLI

Toplumsal değişimleri gerçekleşdirmek üçün öyrencilerin çabaları her zaman önemli olmuşdur. Öyrenci hereketleri, toplumsal hereketin bütünü olmasalar da, onun en önemli temsilcileri içerisinde yer almakdadırlar. Azerbaycan öyrenci hereketi de bu gelişimden uzaq bir çizgi izlememişdir. Ancaq Azerbaycan öyrenci hereketinin diger oyrenci hereketlerinden ayıran en önemli noqta onun milliyetçi duruşudur. Bu yazı çerçevesinde Azerbaycan öyrenci hereketinin ortaya çıxış nedenlerini, geçrdiğiyi süreçleri ve bugunkü durumunu incelemeye çalışacayıq.

Bildiğiniz kimi Azerbaycan öyrenci hereketi uzun keçmişse sahip olmamasına baxmayaraq, bu gün milli hereketin en önemli faaliyet sahasını teşkil etmekdedir. Öyrencilerin, üniversitede qalıcı olmamaları nedeniyle öyrenci hereketleri her zaman öz içlerinde qopuqluqlar yaşarlar. Ancaq Azerbaycan öyrenci hereketi üçün ciddi olaraq bu sorundan bahs etmek doğru deyildir. Çünkü Azerbaycan öyrencisinin ideolojisi, xalqının ölüm-qalım savaşı olduğu üçün bu hereket içerisnde bir süreklilik ve devamlılıq görülmekdedir. Azerbaycan öyrenci hereketi, özünü milletin nüxbesi ve seçilmişi sayaraq, milli kültürünün, tarixini ve iqtisadını qorumaq ve onları yeniden düzeltmek amacını gütürmekdedir.

Yazının başlığından da belli olduğu kimi burada Azerbaycan öğrenci hereketinin gelişim sürecinin ve bu gün durduğu noqtanı incelemeye çalışacayıq. Bu nedenle Azerbaycan öğrenci hereketinin qısa tarixine baxmaqda yarar vardır.

Azerbaycan milli hereketini 1979 İran İslam Devriminden günümüze qeder araşdırdığımızda, üç ana dönemden söz ede bilerik. 1979-81 Devrim günleri, 1981-88 savaş dönemi, 1990- günümüze qeder. 1979-81 illeri arasında merkezi devletin otorite boşluğu nedeniyle Azerbaycan milli hereketi, özellikle yazınsal sahede önemli gelişmelere şahid olmuşdur. Gerçi o dönemde ortaya çıxan yayınlar bezi ideolojik içerik daşımaqdaydı., ama yayınların Türkçe olması ve Azerbaycan xelqinin “öz muqedderatını teyin etme haqqı” şuarı, Azerbaycan milli meselesini gündeme daşımışdır. 1981-88 illeri arasında, savaş nedeniyle ülke içerisinde Azerbaycan milli hereketi diğer siyasal hereketler kimi önemli adımlar atamamışlardır. Bu dönemin çalışmaları sadece edebiyat yayınları ile kısıtlı qalmışdır. Bu dönemlerde Azerbaycan öyrenci hereketinden ciddi bahsedebilmerik. Azerbaycan öyrenci hereketi bu illerde sadece öyrencilerin bireysel faaliyetleri ile devam etmişdir.

Azerbaycan öyrenci hereketi de 1990 inci illerden sonra özünü siyasal alana daşıma çabaları içerisine girmişdir. Quzey Azerbaycan’da Qarabağ bölgesinin Ermeniler terefinden işgal edilmesi Güney’de ciddi tepkilere neden olmuşdur. Bu işgale qarşı ve soyqırıma qarşı Azerbaycan öyrencisi sesinin protestolar şeklinde çıxartmışdır. Tebriz ve Tehran üniversitelerinde Azerbaycan öyrencilerinin gösterileri, Azerbaycan öyrenci hereketinin oluşum zeminesi hazırlanmışdır. Bu dönemden sonra Azerbaycan öyrencisi gücünün fergine vararaq, milli isteklerini gerçekleşdirmek üçün yavaş yavaş örgütlenmeye başlamışdır. Tebriz üniversitesinde öyrenci örgütlerinin ortaya çıxması, bu dönemden sonra Azerbaycan Milli Hereketi sürecinde öyrenci hereketinin ne qeder önemli olacağının göstergesiydi.

1992-95 illeri Azerbaycan öyrenci hereketi üçün önemlidir. Çünkü bu dönemlerde Azerbaycan öyrencisi ülkede basqın olan şerayite baxmayaraq, siyasi sahede hereket eden ilk conbiş olmuşdur.

1995 ilinde radyo-telvizyon qurumunun anketine qarşı gerçekleşen toplu öyrenci gösterileri Azerbaycan öyrenci hereketinin dönüm noqtasını oluşdurmuşdur. Tebriz ve Urmiye üniversitelerindeki Azerbaycan öyrencilerinin protestoları Azerbaycan öyrencisnin siyasal yaşama addım attığını göstermişdir. 19 ordibeheşt’in de “Azerbaycan öyrenci günü “ olaraq adlandırılması tam yerinde bir hereket olmuşdur.

1998 ilinden sonra Azerbaycan öyrencisi hereketini siyasi edebiyat yaratmaya doğru sürüklemişdir. Bu dönemden sonra öyrenci dergilerinin kültür ve edebiyatla başlayıp, siyasi ve sosyal alanları da qapsaması güney Azerbaycan öyrenci hereketinin literatürünü teşkil etmişdir. Bu doğrultuda öyrenci teşkilatların ortaya çıxması ve milli isteklerini örgütlü bir şekilde istemesi Azerbaycan öyrenci hereketinin tam anlamıyla oluşduğunu göstermişdir. Hatta asmek kimi öyrenci kökenli teşkilatlar Azerbaycan milli hereketini insan haqları çerçevesinde faaliyet eden en önemli teşkilat haline gelmişdir.

Öyrenci-Toplum İlişkisi

Öyrenciler tolumun oxumuş ve seçilmişleridir. Ne qeder öyrenci-toplum ilişkisi sıxı olursa, o qeder toplumlar öyrencilerin apardığı mücadeleye özlerini yaxın his ederek, ona destek verebilirler. Bu güne qeder milli hereket ve toplum arasında ciddi qopuqluqlar ve mesafeler olduğu söylenmekdeydi. Azerbaycan öyrenci hereketi milli hereket içerisinde ağırlığını ortaya qoyduqdan sonra milli hereket ve toplum arasındaki mesafe azalmaya başlamışdır. Öyrenciler, toplum ve milli hereket arasındaki olması gereken ilişkiyi qurmayı başarmışlardır. Keçen ilin xurdad ayında milli ayaqlanmalar öyrenci ve toplumun ne qeder iç içe olduğunu göstermişdir. Bildiğimiz kimi xurdad ayı qiyamlarının kökeninde Azerbaycan öyrencilerinin devamlı gösterileri yatmaqdadır. Bu olaylarda Azerbaycan öyrencisi, toplumu öz milli haqlarını müdafe etmek üçün meydanlara çekmeyi başarmışdır.

Azerbaycan öyrencisi ve toplum arasındaki ilişkide diğer bir mesele de Azerbaycan toplumunun artıq öyrencisine duyduğu güvendir. Toplum Azerbaycan öyrencisinin mücadelesini öz mücadelesi olaraq görmekdedir. Elbette bu ilişkinin qurulması ve güven meselesinin ortaya çıxması rahat olmamışdır. Azerbaycan öyrencisi keçtiyimiz 15 il erzinde toplumu yanlış olaraq bilgilendirmeyerek bu güven duygusunun ortaya çıxmasında önemli rol oynamışdır. Dünya anadili günü münasibeti ile toplum ve öyrencinin ilk defa olaraq birlikde hereket etmesi güven duygusundan qaynaqlanmaqdadır.

Bu Günkü Durum

Yuxarıda devrimden sonra Azerbaycan öyrenci hereketinin ortaya çıxışını ve gelişim sürecini qısaca anlatmaya çalışdıq. Burada Azerbaycan öyrenci hereketinin günümüzdeki durumunu ve qarşı qarşıya olduğu sorunları incelemeye çalışacayıq.

Azerbaycan öyrenci hereketinin en parlaq dönemi, öyrencileri dergilerinin geniş bir şekilde yayınlandığı dönemdir. Ancaq son iki ildir öyrenci dergilerinde bir düşüş gözükmekdedir. Bunun en önemli nedeni ülkede siyasi fezanın ağırlığı gösterilse de, Azerbaycan öyrenci hereketinde bir gelişme ve yeni ihtiyacları da göstermekdedir. Öyrenci dergileri milliyetçi öyrenciler ve diğer öyrenciler arasında bir iletişim aracıydı. Yazı bazı dönemlerde öyrenci dergileri üniversite içerisinde 5-10 öyrenci terefinden bir ihtiyac olaraq ortaya çıxmışdır. Ancaq bu gün üniversitelerde 5-10 öyrenci deyil, yüzlerce öyrenci öz milli istekleri üçün mücadele vermekdedir. Bu dönemden sonra yine ülkenin ağır siyasi fezasi nedeni ile gözlenen değişimi ve gelişimi göstermemişdir. Azerbaycan öyrenci hereketinin siyasl ve sosyal sorunlarını incelemeyen dergilerin düşüşü qaçınılmazdı.

Günümüzde Azerbaycan öyrencisinin qarşı qarşıya olduğu en önemli meselelerden birisi sistematik ve uzun süreli bir şekilde örgütlenmemesidir. Bu sorunun nedenini yine ağır fezaya bağlayanlar olsa da, Azerbaycan öyrencisi şerayite uygun yeni bir formul tapmaq zorundadır. Bunun çıxış yolu olaraq Azerbaycan öyrencisinin yeniden hereketini tanımlayaraq, siyasi eyilimlerden uzaq yolunu ve hedeflerini ortaya qoymalıdır.

GELECEK BİZİMDİR

Bütün hereketler çalışmalarını geleceye yönelik ortaya qoyarlar. Planlarını, hedeflerini ve hedefe götürecek araçlarını geleceye doğru seçerler. Azerbaycan öyrenci hereketinin son illerde menimsediyi bir şuar vardır. “ Gelecek Bizimdir” suarı, Azerbaycan öyrenci hereketinin gelecek felsefesini teşkil etmekdedir. Bu şuar siyasal partilerin propaganda şuarına benzese de Azerbaycan öyrenci hereketi üçün daha geniş anlam daşımaqdadır. Azerbaycan öyrencisi bu şuar altında bir terefden geleceye kesin umud gözü ile baxmaqda, diğer terefden de bu şuarı gerçekleşdirmek üçün özünü milletini qarşısında mesul his etmekdedir. Bu nedenle “ gelecek bizimdir” şuarı Azerbaycan öyrenci hereketi üçün bir yaşam felsefesidir. Hereketini, planlarını, araçlarını ve en önemlisi hedeflerini bu şuarın çerçevesinde oluşdurmaya çalışır.

Sonuç olaraq; Azerbaycan öyrenci hereketi ortaya çıxışından günümüze qeder ciddi gelişmeler göstemişdir. Milli hereketi., kültürel saheden siyasal saheye daşınmasında önemli rol oynamışdır. Milli isteklerimizi demokratik faaliyetler içerisinde ortaya qoymayı başarmışdır. Gelinen bu nogtada ise var olan sorunlara baxmayaraq, varlığını ve ağırlığını sürdürmek istemektedir. Azerbaycan Türk milletinin milli isteklerine el tapması doğrultusunda öyrenci hereketi ideolojisini oluşdurmaya çalışmakdadır. Bu günden sonra bu hereketin güçlenmesi ve inhirafa çekilmemesi üçün bütün Azerbaycan Türk öyrenclerinin daha geniş qatılımları gerekir. Çünkü “ GELECEK BİZİM OLMALIDIR”.

GELECEK BİZİMDİR

29.04.2007