İlahi Öpüş və ya Söz Azadlığı
Demokratiyanın Medikratiya terminiylə əvəzləndiyi
Qərb ölkələrindən Azərbaycana baxanda içərisi
siqaretin boz tüstüsüylə dolu bir otaq görsənir. Otağın
tən ortasında stulda oturmuş qoca bir kişi, əlində
təsbeh, gözü harasa dikilib, dərin xəyala gedib - bəlkə
də xəyalsızlğa. Divardakı İrəvan istehsalı
divar saatı dingildəyir, qoca - kardır deyəsən - eşitmir.
Otaqda ölümcül bir sükut, saatın əqrəbləri dayanmır,
saat dingiltisi əcəlin ayaq səsləridir. Qoca mürgüləyir
- bəlkədə ölüb...
İnqilabi gənclik enerjim olsaydı "68, may"
fransız solçu tələbələrinin fəaliyyətini
bir-bir olduğu kimi, heç bir koorrektə etmədən yaşamağa
çalışardım. Media nəzəriyyəçilərinin ahıl
çağında dərk etdikləri "Medianı idarə
edən cəmiyyəti idarə edər" prinsipinin
həqiqiliyini bu devrimçi gənclər 20-25 yaşlarında
dərk etdilər. Qəzetçiliyi öz layından çıxarıb
istədikləri formaya salmaqla 68-ci ilin mayında medianı güc
strukturuna çevirib qaranlıq, boz tüstülü otaqda tənha dayanıb
əcəlini gözləyən təfəkkürə qarşı
yönəltdilər. Onlar inqilabi dalğanı gənclərə çatdırmaq üçün yalnız dövlət
nəzarətindən çıxa bilməyən
qəzet və jurnallardan deyil, divar yazılarından, divar
qəzetlərindən, afişalar, karikaturala,
fəhlələrə ünvanlanan bülletenlərdən, bildirişlərdən,
hətta qaçaq radiodan da səmərəli istifadə
edirdilər.
68,May
hərəkatı əsasən fransız gənclərinin
məhsulu olsa da 60-cı illər də ABŞ-da insanların
ədalət və bərabərlik mübarizəsinin, Afrikada
millətlərin azadlıq və müsteqillik uğrunda çarpışmalarının,
Şərqi-Avropalıların Moskvaya yaşatdıqları
Praqa baharı-nın məntiqi nəticəsi idi. Belə
bir şərait yeni fikirlərin səpilib cücərdilməsinə,
yayılıb genişlənməsinə əlverişli olan
bir azad dünya yaratdığı üçün onlar həm o zaman,
həm də ondan sonrakı 38 il ərzində media sahəsində
əhəmiyyətli uğurlar qazandılar. Bu qrupu təmsil
edən gənclərin çıxardıqları Liberation bir
çox uğurlar qazanaraq bu günün Fransasında ən nüfuzlu 2-ci
qəzetdir (La Monde-dən sonra).
Sonralar
bu dalğa Fransanın hüdudlarını aşaraq ABŞ-da
Village Voice, Ispaniyada El Pais, Italiyada La Republica -nı
çıxarmağa nail oldu. Bir güclü tufan
kimi 68,May şərqə, xüsusilə da Azərbaycana heç
cür yaxınlaşa bilmədi və hal-hazırda da aradakı bu məsafə çox böyükdür. Çünki, şərq cəmiyyətlərində, eləcə
də ölkəmizdə toplumun mentalitet adı altında sahib
olduğu dəyərlərlə, yeni çağın oyanışından
çəkinən avtoritar-bürokratik hakimiyyətlərin həyata
keçirdikləri siyasətin dərin harmoniyası mövcuddur.
Bizim
cəmiyyətdə
fərqli düşünmənin hardasa ayıb sayıldığı,
hamı tərəfindən qeyd-şərtsiz qəbul olunan
və tabulaşmış kultlara qarşı müxalifətçilik
etmənin pozuculuq və "mənəvi terrorçuluq"
olaraq qiymətləndirildiyi bir ölkədə
səmərəli fikir alış-verişi və informasiya
əldə etmək azadlığı 0 nöqtəsində
dayanmaqdadır.
Devrimçi gənc yazaraların neşr etdirdiyi Alatoran
jurnalına, onlardan bir az loyal
gənclərin cıxardıqları Alma qəzetinə Azerbaycanın
yaşlı nəslinin və yaşlı təfəkkürlü,
dinamizmdən məhrum insanlarının qeyr-adi
məhəbbəti yuxarıda qeyd olunan abzasa bariz nümunədir.
Bu faktlara baxanda asanlıqla demək olar ki, Azad düşünmək,
Azad danışmaq, Azad informasiya əldə etmək
azadlığına bizim cəmiyyətdə qoyulan qadağa
avtoritar rejimin qanlı qadağasından daha qəddar və
daha acımasızdır.
Bergen şəhərində fəlsəfə
təhsili alan dostum Reginaya "Ölkəndə Kral olmaq
istəyirsən, ya media maqnantı?" deyə sual verəndə
mənim üçün yeni bir fikir dedi: "Normal cəmiyyətdə
media maqnantı olmaq güc strukturlarına, geniş oxucu ordusuna
sahibsən demekdir. Bu ordu cəmiyyətin "parazit"i deyil,
əksinə könüllü arxadaşdılar"
Oslo şəhərində eyni adlı aylıq jurnal
dərc olunur. Bələdiyyə büdcəsindən ayrılan
vəsait kar etmədiyindən onun oxucuları insanların sıx
istifadə etdiyi yerlərdə, metro, ovtobus dayanacaqlarında,
stadionlarda, bir sözlə hər yerdə bu məcmuəni könüllü
satırlar, "satırlar" demək çətindir, insanlara
dil tökərək jurnalı aldırır, səslərini yaşadırlar.
Əgər təsəvvür etsəniz ki bu mətbu orqan Norveç
cəmiyyətində az təminatlıların, üzürlülərin,
narkomanların, bomjların dərd-sərini gün işığına
çıxarır, indi fikirləşin həmin
təbəqənin jurnalın yaşaması üçün göstərdiyi
zəhmət sizcə inqilabdır, ya yox?
Fransiz gəncləri üçün media idarəçilik aparatından
əlavə həm də namus-qeyrət idi. Keçənlərdə
yazmışdım bu misalı: İki sevgili həmin illərdə
Eyfel qülləsinə çıxır. Polisin güclü
nəzarətini üzərlərinə çəkməmək üçün
başlayırlar öpüşməyə. Polisin fikirlərini yayındırdıqdan
sonra anında Eyfelden bir plakat asırlar. Sonradan heç nə olmamış
kimi yenidən sevişirlər. Plakatın üstünü isə özünüz
oxuyun: "Polisin mediaya nəzarəti evimizə və sevgimizə
nəzarətdir".
Bizi normal cəmiyyətdən ayıran məsafə işıq
surətiylə ölçülür. Bəli, nə vaxta qədər ki biz
namus-qeyrəti, şərəf-heysiyatı fərdin düşüncəsinə
maneəsiz təsir edən amillərdə deyil, qadının
bəkarətində, örpəyində, anti-freeloveda görəcəyik
həmişə də modern dəyərlərə
həsrətlə baxıb siqaretin boz tüstüsü içində qaranlıq
otaqda saatın dingiltisini - əcəlin ayaq səsini sayacağıq.
Diqqət: Bakıda bir-birini sevən 2 sevgili var - CASPER və DEMON. Eşitdiyimizə
görə bu sevgililər maraqlı bir aksiya keçirib diqqəti
Azərbaycanda beşiyindəcə həbs edilmiş qazetçiliyin,
medianın problemlərinə yönəltməyə çalışacaqlar.
Deməli onlar Qız Qalasına qalxıb öpüşəcək,
əllərinə düşən ilk fürsətdə Qaladan Bakı
Bulvarına açılan mənzərəyə böyük plakat yapışdıracaqlar.
Plakatdakı söz çox sadədir: "Oyanın insanlar, Namus
("azad söz") əldən gedir". Sonra yenidən öpüşəcəklər,
yenidən öpüşəcəklər, həmişə öpüşəcəklər...
abbasatilay@yahoo.com
Norway /
OSLO