R. G. COLLINGWOOD[1]:

تاریخ و فلسفه  آراسیندا

 بیر بیرلیک آراییشی

دوکتور کوبیلای آیسئوَنَر

حاضیرلایان: گونتای جاوانشیر

  20-جی عصر فلسفه سی، آرتیق گئنَللیکله، دیزگه (منظومه) اولوشدورما گیریشیملرینی بیر کنارا بوراخاراق، چئشیدلی بیلیم داللارینداکی آراشدیرما یؤنتَملری نین نلر اولماسی گرکدیگی اوزَرینده دورموش و اؤنَردیگی یؤنتَملر آراجیلیگییلا دا، ایلگیلی بیلیم دالی نین قونوسونو اولوشدوران اولقولاری آنلاما و آچیقلامانین نئجه اولاجاغینا ایلیشکین بیر دوشونجه  ائتکینلیگی اولما ایشله وینی عهده لنمیشدیر. بو عصرده تاریخین نه اولدوغو اوزَرینه یاپیلان فلسفی دارتیشمالار، بیلیم چئوره لرینده اؤنَملی بیر یئر قاپلامیش و سوسیال بیلیملر اوچون گئنیش بیر اوفوق آچمیشدیر. قونویلا ایلگیله نن بوتون قورامچیلار، صنعت، دین، تاریخ، پولیتیکا و بیلیم سورونلارینی چؤزمک اوچون بؤیوک بیر چابا خرجله یَرَک، اینسانین یاپیب ائتدیکلری نین آنلامینی قاورایابیلمک آماجییلا، "آنلاما"، "یوروملاما"، "آچیقلاما" کیمی قاوراملاردان یارارلانمیشلار. تاریخ فلسفه سی، دئنه یجی گَلنَگین ده ائتکیسییله، اینگیلتَره' ده یاخشی ایلگی چکمه میشدیر. والش "تاریخ فلسفه سی اوزرینه بیر مقدمه" آدلی یاپیتیندا، بو ایلگیسیزلیگی، " تاریخ فلسفه سی اوزَرینه یازی یازان بیری، ان آزیندان اینگیلتَره' ده، ایشه، قونوسونون وارلیغینی حاقلی چیخارماقلا باشلامالیدیر"، سؤزلرییله وورغولامیشدیر. گئرچکدن ده، 19. عصرده، اولقوجولوغون ائگئمن بیر فلسفی آنلاییش اولاراق قبول گؤرمه سی، آوروپا' دا، تاریخین یا دا داها گئنَل بیر دئییمله تاریخسل آنلاییشین گئری پلانا ائدیلمه سینه ندن اولموشدو. 

  بو آنلاییشا ایلک قارشی چیخیشلار، 19. عصر سونوندا، اؤزَللیکله ده هئگلین اؤلوموندن همن سونرا آلوولانان ایده آلیست ائییلیمله بیرلیکده اورتایا چیخمیشدیر. اولقوجولوق، فلسفی بیر دیزگه اولماقلا بیرلیکده، بیلیمسل بیلگینی اؤن پلانا چیخارمیش و بو ندنله، اولقوجولوغا قارشی یاپیلان هر سالدیری بیلیمه قارشی یاپیلمیش بیر سالدیری اولاراق آنلاشیلمیشدیر. اویسا گئرچکده، بو سالدیریلار بیلیمه قارشی دئییل، بیلیمی تَک بیر بیلگی تورو اولاراق گؤرَن فلسفی آنلاییشا قارشی یاپیلمیشدیر. اینگیلتَره' ده، Bradley، بو یئنی آخیمین اؤنجوسو 

  اولموشدور.   The Pressuppositions of Critical History آدلی دئنه مه سینده، هئگلچی بیر یاخلاشیملا، تاریخ بیلیمی نین سورونلارینی اله آلیب، ائلئشدیرَل بیر باخیشلا دارتیشمیشدیر. Bradley- دن  سونرا، اوزونجا بیر سوره، بو قونودا ائتکیلی اولابیلمیش دوشونورلره راستلانمامیشدیر. 20. عصره گلیندیگینده، Oakeshott و Collingwood، Bradley- نی ایزله یَرَک، یئنیدن ایده آلیست بیر ائییلیمین اینگیلتَره' ده جانلانماسینی ساغلامیشلار. آماچ، اینسانین اورتایا قویدوغو بوتون دَیَرلری، اینسانی آنلاماق اوچون، آیدینلاتماقدیر. Collingwood، بوتون عؤمرو بویونجا، دین، بیلیم، صنعت، تاریخ و فلسفه کیمی بیلگی تورلری آراسیندا، اؤزَللیکله ده فلسفه  و تاریخ آراسیندا، اونلاری بیر بوتونون پارچالاری کیمی گؤرَرَک، ایلیشکیلر قورماغا چالیشمیش، و بونو، باتی اویقارلیغینی آنلامانین تک یولو اولاراق وارسایمیشدیر. آیریجا Collingwood، تاریخ و فلسفه  آراسیندا قورماغا چالیشدیغی اوزلاشمانی، هر ایکی بیلگی دالینی قورومانین تک چاره سی کیمی ده دوشونموشدور.  بیر چوخ باخیمدان هئگلین تاریخ گؤروشونو آنیمسادان Collingwood -ون بو گؤروشو، فرقلی بیلگی تورلرینی بیرلشدیرَن قاپساییجی بیر بیلگی تورو اولاراق، تاریخه اؤنجه لیک وئرمکده دیر. ساولارینی تمللندیرمک اوچون، دیلته Dilthey و -Corceون بَلیرله دیگی یولو ایزله ین Collingwood، آنلاما یؤنتَمی و بونون تاریخله اولان ایلیشکیسی اوزَرینده 

  دورموشدور." بؤیله جه ، کندیسینی، کندی دئییشییله، "تاریخسل دوشونمه ایله اورتایا آتیلمیش اؤزَل سورونلارا دئیینَن اؤزَل بیر فلسفی آراشدیرما دالینا آدامیشدیر." بو آنلامییلا Collingwood -ون تاریخ فلسفه سی، تاریخسل یاسالاردان، دونیا گؤروشلریندن یا دا گله جگه یؤنه لیک قورقولاردان دئییل، داها چوخ، برادلی، دیلته و جروج' دا اولدوغو کیمی، تاریخسل بیلمه نین نئجه اولاناقلی اولدوغونا ایلیشکین بیر بیلگی قورامیندان اولوشماقدادیر. بو آنلاییش دوغرولتوسوندا، Collingwood، هر نه قَدَر، ایلک دؤنَملرینده، معللیمی Cook Wilson' un  ائتکیسینده قالیب، فلسفه  سوروشدورماسی اوچون بیلیمسل آراشدیرما آلانینی اویقون بیر آلان اولاراق گؤرموشسه ده، داها سونرا، تاریخه و صنعته اولان ایلگیسیندن اؤتورو، بو دوشونجه لری گؤزآردی ائتمک آنلامینا گلن گئرچکچی یاخلاشیمیندان اوزاقلاشمیش (چونکو، اونا گؤره،تاریخی گؤزآردی ائتمک دئمک، کئچمیشده دارتیشیلمیش اولان فلسفه  سورونلارینی گرَگی کیمی قاورایاماماق دئمکدیر) و تاریخسل اولایلاری گئنَل بیر دیزی یاسایلا آچیقلامایلا چالیشان اولقوجو گؤروشه قارشی چیخاراق، توم یاشامین اینسانلارین تاریخسل ائیله ملری اولاراق گؤروله جه گی بیر فلسفی آنلاییشی اؤنگؤرموشدور. بو، عئینن بیلیمین دوغانی آچیقلاماسی کیمی، فلسفه نین ده تاریخی آنلاماسی و آچیقلاماسی آنلامینا گلمکده دیر. ایشته، Collingwood-ون فلسفه دن بکله دیگی بودور. Collingwood -ون سورولاری، گلنَکسل تاریخ فلسفه سی نین سورولاریندان چوخ فرقلیدیر. او، ایلکین، "تاریخسل بیلگی نئجه اولاناقلیدیر؟" سوروسونو سورموشدور. 

  هوگان' آ گؤره، Collingwood، بو سورونو یانیتلاماق اوچون، ذئهنین 

  تاریخسللیگینی گؤزاؤنونده بولوندوراجاق بیر بیلگی فلسفه سی اؤنَرمک زوروندا اولدوغونون فرقینه وارمیشدیر. بونون سونوجوندا Collingwood، تاریخی، "ذئهنین بیلیمی؛ ذئهنین اؤز-بیلگیسی و کندی کندینی اولوشدورمانین کندیسی" اولاراق تانیملامیشدیر. Collingwood بورادا، "ذئهنی سورغولامانین دوغرو یولونون، آنجاق تاریخین یؤنتَملرییله اولاناقلی اولدوغونو"گؤسترمک، ایسته مکده دیر. تاریخ، اوستونه دوشن گؤره وی یئرینه گتیرمک اوچون، کندی یؤنتَمینی گلیشدیرمک و دوغا بیلیمی نین جانسیز یؤنتَملریندن قورتولماق زوروندادیر. اییرمینجی عصر فلسفه سی، Collingwood –آ گؤره، کانتین دوغا بیلیملری اوچون یاپمیش اولدوغو ائلئشدیری نین عئینیسینی تاریخسل بیلیملر اوچون یاپاجاق اولان بیر تاریخسل منطیق ائلئشدیریسی یاپماق زوروندادیر. Collingwood، تاریخ و فلسفه  ایلیشکیسی اوزَرینده

 دوردوغو ایلک کیتابی، Religion and philosophy آدلی اثرینده، دین و فلسفه نی اؤزدئشلشدیرمیش و بونو، دونیانین بیر یوروملانیشی اولاراق اله آلمیشدیر. Collingwood -آ گؤره، بو، دونیانین فلسفی بیر قورامیدیر. "" ینسان دوغاسی نین بیلیمی"، اولایلارین "ایچی" و "دیشی"، " سورو و یانیت منطیقی" و "کئچمیش دوشونجه نین ایندیکی زاماندا یئنیدن جانلاندیریلماسی" کیمی قوراملارینی بو یاپیتدا دیله گتیرمیشدیر. اونا گؤره، بو کیتاب، " خریستییان اینانچلارینی، بیر دوگما اولاراق سونما دئییل، فلسفی بیر سورونو ائلئشدیرل بیر بیچیمده چؤزمه آتیلیمی نین بیر سونوجودور. بونون اوچون، دین و فلسفه  آراسینداکی چوخ یاخین بیر ایلیشکینی، حتی اؤزدئشلیگی گؤسترمه یه چالیشیر. عئینی شئیی، دین و تاریخ، تاریخ و فلسفه  آراسینداکی ایلیشکینی گؤسترمک اوچون ده یاپار. بو سورونا دئیینیرکن، Collingwood، تاریخه ایلیشکین اولاراق قاپساملی آچیقلامالاردا بولونمامیش، سینیرلی بیلگیلر وئرمیشدیر. 

  بو یاپیتیندا تاریخی، "درجه درجه آرتان اولقوسال بیر دئنه ییم" اولاراق تانیملامیشدیر. "صاف تاریخ" اولاراق آدلاندیردیغی بو تاریخ، بو ندنله، 

  فلسفه  اولماقسیزین واراولاماز، باشقا بیر دئییشله، فلسفی اولمایان تاریخ دییه بیر شئی اولاماز. Collingwood بئله سؤیلر: تاریخ اولدوقچا قارماشیق یاپیداکی فلسفی اؤن قبوللری اولماقسیزین ایره لیله یه بیلمز. او قانیتلارا دایانیر، بو ندنله، قانیتی دَیَرلی قیلماق اوچون ائپیستئمولوژیک وارساییملار اوره تیر؛ آنلامی اخلاقسال دَیَرلرله قاریشمیش اولان تئرمینلرده کی، تاریخسل اؤزَللیکده کی ائیله ملری بَتیملر و مه یدانا گلن اولایلارین 

  اولاناقلی اولوب اولمادیقلارینی بَلیرلر، بو ایسه، آنجاق بعضی گئنَل مه تافیزیکسل سونوچلارین دَیَری آنلاشیلاراق یاپیلابیلیر... عئینی بیچیمده، فلسفه ده تاریخ اولماقسیزین اولاناقسیزدیر؛ هر قورام اولقولار اوزَرینه بیر قورانی اولمالیدیر و اگر اولقولار یوخسا، قورام دا اولامایاجاقدیر:

  بو اوزدن تاریخ و فلسفه ، Collingwood اوچون، ائپیستئمولوژیک اولاراق 

  بیربیرلرییله بوتونویله ایلیشکیلیدیر. گئرچک بیر آنلاما اوچون، تاریخ فلسفه نی گرکسَر، اولقولار اوچونسه فلسفه  تاریخی گرکسَر. هر ایکی دوشونسل ائدیم (عمل)  اوچونسه Collingwood، سونوچدا بونلارین اؤزدئش اولدوقلارینی وورغولایاراق، شونلاری سؤیلر: فلسفه یه بنزَین تاریخ؛ گئرچک بیر دونیانین بیلگیسیدیر...تاریخ a parte objecti  - بیلمه یی ایسته دیگیمیز تاریخسل آراشدیرمانین گئرچکلیگی- بیر بوتون اولاراق وارلیقدان باشقا بیرشئی دئییلدیر؛ بو دا ذاتن فلسفه نین نسنه سیدیر. تاریخ a parte objecti - تاریخچی نین ائدیمی - اولموش و اولماقدا اولان هر شئیین سوروشدورولماسیدیر؛ و بو دا فلسفه دیر... تاریخ و فلسفه  بو ندنله عئینی شئیدیرلر. بو ایفاده لر، بیزی، کیتابین ان دارتیشمالی سونوجونا، یعنی، تاریخ و فلسفه نین اؤزدئش اولدوغو سونوجونا گؤتورمکده دیر. 

  Collingwood - ون، تاریخ و فلسفه  آراسینداکی ائتکیله شیمه ایلیشکین بو دوشونجه لری نین،  جروج-ون گؤروشلریندن قایناقلاندیغی آچیقدیر. Collingwood-ون ساوی، تاریخ و فلسفه نین آلانی نین، بوتون وارلیغی قوجاقلامیش یا دا "اولموش و اولماقدا اولان" هر شئیی قاپسامیش اولماسینا دایانماقدادیر. بورادا قارشیمیزا چیخان سورون، بو ساوین تاریخ و فلسفه  نین هر ایکیسی نین ده دوغاسینا اویقون اولوب اولمادیغیدیر.   

  Collingwood،Speculum Mentis-ده، بؤیله  بیر سورونون فرقینه وارمیشجاسینا، تاریخ و فلسفه  اؤزدئشلیگی نین اولاناقلیغینی آچیقچا رددائدر و فلسفی بیر یانیلقیدان داها چوخ بیر شئی اولمایان بو گؤروشو ائلئشدیریر. اونا گؤره، تاریخسل یارقیلارین عکسیکلیگی قبول ائدیلمه لی و بوتونسللیگی آچیقلاماق آنلامینا گلمه دیکلری گؤرولمه لیدیر. Collingwood، تاریخ و فلسفه آراسینداکی فرقلیلیگی وورغولارکن، فیلسوفون، تاریخچی نین بیلمه دیگینی بیلدیگین ایددیعا ائتمکده دیر. چونکو اونا گؤره فیلسوفون اولقولار اوزَرینه اولان بیلگیسی، اولقولارین کندیسینه اورگانیک اولاراق باغلیدیر. Rotensterich، Collingwood-ون بو ساوی نین، "تاریخسل ائیله م کندی کندیسی نین بیلینجینده دیر" کیمی، کئچئرسیز بیر وارساییم اوزَرینه قورلموش اولدوغونو بَلیرتیر.   

Collingwood -آ گؤره، فرقلی تینسل آلانلار اولان تاریخ و فلسفه  آراسیندا 

  بیر قوشوتلوق واردیر. عئینن تاریخین دیگر آلانلار آراسیندا بیر آلان اولماسی 

  و کندیلرینی آچان توم آلانلار اوچون بیر آلتیاپی اولوشدورماسی کیمی، فلسفه ده، دیگر آلانلار آراسیندا بیر آلاندیر و اونون طرفیندن ساریلمیش توم 

  آلانلارین هامیسی نین دیزگه سل چاتیسینی اولوشدورور. آلانلارین آرخا پلانی اولاراق تاریخ، آلانلارین توپلامی اولاراق فلسفه ایله قوشوتلوق گؤستریر. تاریخده کی فرقلی تین آلانلاری بوتونویله ایچه آلینمیشلار، اویسا فلسفه ده آچیقچا ساریلمیشلار. Collingwood، "صنعتده، دینده، بیلیمده و تاریخده، گئرچک نسنه نین دایما ذئهنین کندیسی اولدوغونو و یالنیزجا گؤرونوشده کی نسنه نین ذئهندن باشقا بیر شئی اولدوغونو" ایددیعا ائدَر. ایچسل اؤز و دیشسال گؤرونوش آراسیندا بیر چلیشکی ایچرمه یَن ذئهنسل آلان، فلسفه دیر. بو آنلامییلا فلسفه، تاریخه قارشیت بیر بیچیمده، "دونیا تینی"نین بیر پارچاسی اولاراق کندی کندینی قاورایان، دوشونجه دیر. فلسفی ائیله م(فعالیت)، ایلگیلندیگی دونیایا یابانجی و اونون دیشیندا دئییل، ترسینه او دونیانین ایچینده دیر و بو ندنله، تاریخه بنزمز.   

  Collingwood، بو گؤروشلرینی "The nature and Aims of a philosophy of history"  آدلی دئنه مه سینده داها دا کسکینله شدیرَرَک، تاریخسل دوشونجه نین  سینیرلی، فلسفی دوشونجه نین ایسه سینیرسیز اولدوغونا دئیینیب، تاریخ و فلسفه آراسینداکی فرقلیلیکلری بلیرگینلشدیرَر. Collingwood- آ گؤره، هر تاریخچی، تاریخه کندی آچیسیندان باخار و باشقا هیچ کیمسه نین گؤرمه دیگی بعضی سورونلاری گؤرور. بو ندنله، تاریخچی، هر سورونا کندینه اؤزگو بیر باخیش آچیسییلا یؤنه لیر و دولاییسییلا دا اونو، کندینه اؤزگو بیر یؤندن قاورار. بو آنلامییلا، "هیچ بیر تاریخچی گئرچگین بیر یؤنوندن داها آرتیغینی گؤره بیلمز. بو دا، تاریخسل سوروشدورمانین آصلا توکنمه مه سی و کیچیک بیر تاریخسل آلانین اینجه لنمه سی نین بئله، هر یئنی تاریخچی نین اللرینده یئنی بیر بیچیم آلماسی آنلامینا گلیر. 

بو یانییلا تاریخسل بیلینچ، Collingwood اوچون، ایده آل آنلامدا بیرئیین  بیلگیسیدیر. بو اوزدن تاریخ، صنعتدن و بیلیمدن فرقلیدیر. ایکی صنعتچی،  هرهانگی بیر نسنه نی بیربیرینه قارشیت آنلاملاردا یوروملایابیلیرلر؛ آنجاق،  ایکی تاریخچی هرهانگی بیر نسنه نی بیربیرینه قارشیت اولاراق یوروملارلارسا، ان آزیندان بیر طرفده بیر یانلیش اورتایا چیخار. یعنی تاریخ، Collingwood-آ گؤره، بوتون ذئهنلر اوچون بیر و عئینی اولان بیر نسنه یه صاحیبدیر؛ یینه، عئینن تاریخ و صنعتین اؤزدئش اولمادیغی کیمی، تاریخ و بیلیم ده اؤزدئش دئییلدیر. بونلارین ایکیسی ده بیلگی اولاراق آدلاندیریلمالیدیرلار، چونکو بونلارین هر ایکیسی ده، دوغرو و یانلیش ایلیشکیسینه دایانیرلار؛ آنجاق، بیلیمسل دوشونمه  سویوت بیر دوشونمه، تاریخسل دوشونمه  سوموت بیر دوشونمه دیر. بو ندنله بیلیمین نسنه سی نین بیر اولقو دئییل ده، سویوت بیر تیپ یا دا بیچیم اولماسی، بیلیمین یارقیلاری نین هر زامان قوشوللو اولماسینی گرکدیریر: Collingwood بئله سؤیلر: 

  بیلیمده اولامسال (کاتئقوریک) قونوشما بیچیملری (بوتون بالینالار مه مه لی