نیقابلی دوگماتیسم  و آشیل دابانیمیز*

سید حیدر بیات

heydarbayat@yahoo.com

 

هر بیر آیدین حرکتچی، اؤزونو میللتی‌نین گرکلری اساسیندا تعریف‌له‌مه‌لی‌دیر. یانی باشقا میللتلرین آراسیندا اولان ضییالی‌لارلا بیزیم چوخلو فرقی‌میز اولمالی‌دیر. مثلن انگلیس یا آلمان یا فرانسه کیمی هر بیر شئی اؤز یئرینده اولان اؤلکه‌لرین ضیالی‌لاری ایله بیزیم دوروموموز باشقادیر. او اؤلکه‌لرین ایچینده اولان هر بیر قوروپ اؤز ایشینی گؤرور، دؤولت، کلیسا، ضیالی‌لار، یازارلار و...

بئله بیر اؤلکه‌لرده هر کس اؤز ایشینی گؤررکن، آیدین‌لار (روشنفکرلر) هر دوشونجه‌نی ایره‌لی سوردوکده، او دوشونجه، توپلومون ایچینده اولان تئزلرله اولوشوب بیر سنتئزه  چئوریلیر. یئنه‌ده او توپلوملاردا هر بیر شئی اؤز تاریخی سوره‌جینده آددیملاییب گلیشیب یئتیشمیش‌دیر. اونا گؤره‌ده اوردا بیر آیدین هر دوشونجه‌نی اورتایا قویسا، بئله یانلیشدا اولسا توپلوما بیر ضرری اولمایاجاقدیر. نییه کی موختلیف دوشونجه، سییاست، دین و میللتچی‌لیک آدالاری اونا قارشی دورا بیله‌جک‌لر.

سؤز بوردادیر کی اساسن ایران‌دا تورک توپلومودا بئله بیر دوروما صاحیب‌دیرمی؟

باشقا بیر تعبیر ایله یازساق بیر آذربایجان آیدینی بیر فرانسه‌لی آیدین کیمی فیکیرلشه بیله‌جک؟

بوردا بیر تاریخی اؤرنک وئرمه‌لی‌یم. انگلیسده سلمان رشدی آدلی بیریسی ایسلاما اهانت ائتدی، سوئدده ایسه بیر قزیته ، تورکیه‌ده‌ ده عزیز نسین  بو ایشی گؤردو. طبیعی‌دیر کی بو اهانتلره قارشی ایسلام دونیاسی دا ساکیت دایانماییب و اعتراضا قالخدی.  آنجاق بو اعتراضلارین هانسی‌سیندا انگلیس یا سوئد یا تورکیه میللتینه و اؤلکه‌سینه اهانت اولدو، و اونلارین میللی کیملیک‌لرینیه سورون یاراندی؟ جاواب "هئچ بیریسینه" دیر.

آذربایجان‌دا ایسه رافیق تاغی بو ایشی گؤردو، آمما آذربایجان میللتینه اهانت اولوب و اونلارین میللی کیملیک‌لرینه و ها بئله اؤلکه‌لرینه قارشی تپکی‌لر اولدو.

بو تپکی‌لرین سببی نه‌دیر؟ و بیزیم آشیل دابانیمیز یا یئرلی تعبیریله تپه‌گؤزوموز نه‌دیر؟

بونون نده‌ن‌لری چوخدور، آمما ان باشدا گئدن سببلردن بیریسیده بودور کی بیزده هئچ بیر شئی اؤز یئرینده دئییل. اولوشموش میللت اولساقدا گلیشمه‌میش بیر میللتیک. بیزیم اوخولوموز، مچیدیمیز، بیلیم‌یوردوموز، توپلومسال آراشدیرما مرکزی‌میز، استراتژیک آراشدیرما مرکزی‌میز و... میز، ... میز، ... میز یوخدور. اونا گؤره‌ده هئچ بیر نسنه‌‌یه حاضیر دئییلیک.
بوردا بیر آیدین‌-ین گؤره‌وی نه اولا بیلر؟ و اساسن بیر آیدین هر نوع توپلومسال و باشقا میللت‌لرین ایچینده ده اولان گله‌نک‌لره یوخ دئیه بیلر. بیر فیرانسیز آیدینی هر بیر گله‌نه‌یی دانا بیلر، نییه کی اونون دانماسی توپلوما ضررلی دئییل. مثلن ائولنمه‌یی دانان غرب اؤلکه‌لرینده چوخدور، سیمون دوبووار بو ایشه عملی اولاراق قارشی چیخمیشدی، آمما اساسن آذربایجانلی بیر قادین آذربایجانین هامی یئرینده (کیچیک شهرلرده یا کندلرده) ارسیز یاشایا بیلر؟ اؤزلجه عرب اؤلکه‌لرینده سرگی‌یه قویولموش ایرانلی قیزلاری بورادا خاطیرلامالی‌ییق.

باشقا بیر میثال ایسه: غربده چوخلاری کلیسایا قارشی‌دیرلار. ایراندادا بئله اولماق اولار؟

ان آشیری آنتی دین اینسانلار گؤرموشوک کی آتالاری یا آنالاری یا یاخین اقربالری دین یولوندا میلیونلار پارا خرج ائدیب‌لر. سؤز بوردادیر کی بو اینسانلارین آنتی دین اولماقلاری نه‌یه یارایاجاقدیر. هر انسان هر بیر عقیده‌نی ایره‌لی سورمه‌یه آزاددیر. آمما هر بیر میللتچی‌ده بئله اولا بیلر. بیر میللتچی‌نین آنتی دین اولماسی یا اجتماعی گله‌نک‌لره قارشی چیخماسی یالنیز اونو میللتیندن اوزاق سالیب و میللتیده اوندان اوزاق سالار. من بونو نیقابلی دوگماتیسم آدلاندیریرام. یانی بیر حرکتچی اؤز دوشونجه‌لری قاندالیندا اسیر اولوب و میللتی‌نه قارشی چیخیر. عین حالدا بو دوشونجه‌لرده مودئرن‌لیک ایددیعاسی اولدوغونا گؤره، بو مودئرن‌لیک ایددیعاسی دوگماتیسمی گیزله‌دیب نیقاب آلتیندا ساخلاییر.

منجه بیز هر عقیده یه صاحیب اولساق، توپلومون گئنل و چوخلاری منیمسه‌ین گله‌نکلرینه هله‌لیک قارشی چیخمامالي بلکه ده اونلاری اؤز میللتیمیزن صلاحلارینا دوغرو یؤنلتمه‌لی‌ییک. بیز هئچ بیر تورکه سن عزادارلیغا گئتمه دئیه بیلمه‌ریک، یانی سؤزوموز یئره دوشه‌ر، آمما هر بیر تورکه اؤز دیلینده نوحه اوخو، پیلاکارد یازدیر، مکه قوناقلیق کارتی چاپ ائت دییه بیله‌ریک.

 

 

  نیقابلی دوگماتیسم دوکتور سروشون فارسجا یازدیغی بیر مقاله نین آدی‌دیر، او مقاله‌نین قونوسونو ایندی اونوتموشام آنجاق بو آدی اوردان بؤرج آلمیشام، آشیل دابانی‌نین یئرینه دده‌قورقوددا اولان تپه گؤز کاراکتئریندن ده قوللانماق اولار. فارسلار اسفندیار گؤزوده دئییرلر بو نئچه ایلده.

 

--------

www.hbayat.com