گونآل آیقار

منیم اوسطوره لریم

               ایچینده کیلر:

-         قارغانمیش تورپاقدا باغیران مزار

-         سنين خاطيره لرين

-         وئریملی یاشاییش

-         عاشوراسیز اویانیش

-         اوزای توپلانتیسی

1- قارغانمیش تورپاقدا باغیران مزار

" بيزيم گوناهيميز ندير" — دئيه قادين کندين بولاغيندان ائوينه دوغرو آغلايا- آغلايا گئدير. ديريلر جاواب وئرمَز اولموشلار، چونکو هر کس اؤز ايشينده، اؤز گونده ليک چؤرَگيني قازانماق اوچون چابالاماقدادير. گونده ليک چؤرَگيني قازانان کند آداملاري آجيندان سانجيلانانلارا هئچ دؤنوب باخماق دا ايستميرلر. نييه ده باخسينلار کي!؟ پايلاشماغا آرتيق بير شئيي يوخدور کي. قبريستانليقدان بير سس گلير. قبيرين بيري چاتلايير و "بو تورپاق قارغانميشدير، بورادا اينسانلارا يئته جک بوللوق هئچ زامان اولماميشدير. من يئنيجه اؤلموشم، آنجاق 1000 ايل مندن اؤنجه اؤلَنلَر ده تورپاغين آلتيندا منه ديديلر کي، بورادا هئچ زامان بوللوق اولمادي، هر زامان آجليق اولموشدور. دئييرلر کي، بو تورپاقدان کؤچوب قورتارماق لازيمدير. زاواللي قادين سن ده آغلاما، اوشاقلارينا سؤیله کي، بو کنددن کؤچسونلر. باشقا کنده کؤچمه سينلر، اوزاقلارا گئتسينلر، چوخ اوزاقلارا..." — دئيه مزاردان يوکسَلن اؤلونون سسي باغيرير. سونرا دا عئيني اؤلونون سسي داغلاردان عکس اولوناراق، تکرارا- تکرار ائشيديلير. کندين آداملاري بو سسي تانيييرلار. کندين کناريندا اوچوق بير داخمادا ياشايان قوجا بير قادين "بو کي، تزه اؤلموشدو، يازيغين سسينه نه قدر آجي يوکلنميشدير" — دئيير. بولاقدان الينده کوزه ائوينه طرف آغلايا- آغلايا گئدن قادين حَيَطلرينه چاتار- چاتماز بؤيوک اوغلونا "اؤلولر ده بيزيم بو کنددن کؤچوب گئتمه ميزي ايسته ييرلر، نه زامان کؤچه جه یيک. نييه کؤچمک اوچون بير ايش گؤرموورسن، ايسته ييرسن ماللارين تَزَگيني مي يئييب دولاناق؟" — دئيير. اوغلو اوتانديغيندان نه دئيه جگيني بيلمير. سادجه "گئده جگيميز يئره چاتماق اوچون پولوموز يوخدور" — دئيير. 

  گؤيده کي  قارا بولودلار کندين اوزَرينه ياخينلاشديقجا کندين ياشليلاريني قورخو بورويور. 88 ياشيندا بير کيشي "يازيق اولدوق، بو گلن قارا بولودلار دولو گتيرير، زَميلري دولو وورجاق" — دئيير. ياشلي کيشي نين صيفتينده کي  قورخونو گؤرَن 8 ياشينداکي چيلپاق چوجوق آغلايا- آغلايا تَنديرده چؤرَک پيشيرَن گنج آناسي نين يانينا قاچير. آج قالميش کؤپکلر گؤزلريني تنديرده پيشن چؤره يه زيلله ميشلر. اينسانلارين زورلا چؤرَک تاپديقلاري يئرده کؤپکلره چؤرک وئرَن کيمدير. آج کؤپکلرين آغيزلاري نين سويو آخير. قبريستانليقدان گلن سس ده سوسوشدور. گؤي گورولتوسو هر طرفي سارميشدير  .   

2- سنين خاطيره لرين

  بير زامانلار بؤيوک بير هوسله، ذؤوقله خاطيره لريني، گونده ليکلريني يازاردين. بير نئچه خاطيره دفتري يازدين. بعضي خاطيره لرينده هئچ بير يئنيليک اولماسا دا، نه قدر گؤزلميش خاطيره يازماق. ان بؤيوک رومانتيزم، ليريزم، ان بؤيوک اثر حياتين ايچينده، حياتين گونده ليک نبضينده چيرپينماقدا ايميش. اينسانين اؤز خاطيره لري ايچينده ذؤوق آنلاييشي دَييشير. آنجاق بونو آنلامادان کئچيب گئديريک. خاطرات دفتريني اوخويورام. سانکي دامارلاريمين ايچينده قانيما قاريشيب آخان عشقين حرارتي چئوره مي ايسيدير.  

  قار ياغير ديشاريدا. قار ياغير ياواش-ياواش. اوخوماقدا اولدوغوم سنين ده خاطيرنده کئچن ايل ايلک قارين ياغديغيني يازميسان! 

  دفترلريني بوراخيب گئتدين. سنين يازديغين خاطيره لر منيم اوچون کشف ائتديگيم بير خزينه دير. بير نئچه يئرده منيم ده آديمي چکميسن. ساز هاواسي دينله ييرم. بيليرسن مي ندن؟ چونکو عاشيقانه بير شرقي دينله مک دويغوسو کئچير ايچيمدن. ان سئوديگيم ساز هاواسيني سن ده سئوه ر اولموشدون، خاطيرلاييرسانمي؟ من خاطيرلاييرام کي هانسيسا بير دفترينده ساز هاواسيندان نئجه خوشلانديغي نين سببلريني يازميشدين. داها چوخ بئتهووني، موتسارتي، شتراوسو دينله ديگين بير دؤنمده ساز هاوالاريني دينله مه يه احتيياج دويموشدون.  "فيکرت اميروف، شور موغامي اساسيندا شور سئمفونيسيني بسته له دي. ساز هاوالاري اساسيندا دا سئمفونيک اثرلر ياراداجاق صنعت آداملاري پئيدا اولار يقين کي" — دئييردين. ساز هاوالارينا قولاق آسديغيندا شورلا- ياغي قاريشديريب دورومله يئمک لازيمدير، یا دا پئندیر- چؤره ک یئییلمه لیدیر. بو دا سنين فيکرين ايدي. آنجاق سببيني آنلاتماميشدين، آنلاداجاغینی سؤیله میشدین، سؤیله مز اولدون و چکیب گئتدین. خاطيرات دفترينده بو حاقدا دا يازميسان.  

  هردن سنين خاطيرات دفتريني تکرار اوخوماغيم گلير. هر دفعه  ده سونسوز سئوگي ايله دولورام اوخودوقجا. سن اوزاقلارا طرف يول گئديرسن. بؤيوک هدفلر آرخاسينجاسان. منسه ياخينليقلاردان اوزاقلارا گئده جک گوجوم يوخ. ايندي وارديغيم و ياخينليق اولاراق گؤرونن دوروموم کئچميشده منيم اوزاقليغيم اولاراق ال چاتمازليق ايدي. "ال چاتماز ساده ليک" دئييردين سن بونا. من اوزاقليغيما ياخينلاشيب، قوووشموشام. ياخينليغيمدا سنين خاطيره لريني اوخويورام. سن داها اوزاقلارا گئده جکسن. آي دولانيب ايل اولاجاق، داغلار آراميزدا يول اولاجاق. بلکه بو اوزاقليق آيريليغيني آنلاداجاق بير شرقي ده سؤيله يه جه یيک. بعضي خاطيره لريني اونوداجاقسان. سن اؤز اوزاقليغينا ياخينلاشديغيندا سنه مکتوب يازاجاغام. اونوتدوغون بعضي خاطيره لريني سنه خاطيرلاداجاغام. بو زامان گؤزلريندن حسرت دولو بير بير داملا قوپارسا نه موتلو منه.

3- وئریملی یاشاییش

                 وئریملی یاشاییش حاققیندا هئچ دوشوندونمو؟ وئریملی یاشام وئریمسیز یاشاملا اؤلچولدویونده داها یاخشی آنلاشیلیر. یاشام بوشلوق ایچینده اولدوغو زامان اینسانین جانی سیخیلیر. بو سیخینتی ویجدان عذابی دئییلدیر. ویجدان عذابی ائدیلن خطالار، اخلاقسیزلیقلار نتیجه سینده اینسانین ایچ دونیاسیندا باش قالدیران اعتیراضدیر. بو، حیاتین بیر ایشه، بیر معنایا حصر اولونمادیغی اوچون قارانلیغا گؤمولوشودور. بو بوشلوق ایچینده قیوریلما اینسانین گرکسیزلیگینی اؤزونه آنلادان بیر دورومدور. یوخسوللار بو روحسال بوشلوق ایچینه چتین دوشرلر. چونکو اونلارین یاشامینی فقر چوخ مشغول ائدیر. حتّی بعضی فقیرلر صداقتله آقالارینا، اربابلارینا، صاحیبلرینه باغلی اولماغی بیر ایمتییاز سایارلار و بو اونلارین حیاتینا بیر نؤوع آنلام قازاندیرار. صاحیبلرینه باغلانما دویغوسو اونلارا تاپشیریلان ایشلری تام- تامینا یئرینه یئتیرمه لرینه یاردیمچی اولور.

 اینسان امَک فعالیتینده بولوندوغو موددتجه روحی بوشلوق ایچینه دوشمز. یوخسوللار، چالیشماقدان دوشونمه یه زامان تاپمایانلار بوشلوغا اوغراماز، اوغراتیلمازلار. امَک بونا مانع اولار. بو امگین آدینی کؤله لیک قویانلار دا وار، لاکین کؤله لر اؤز حیاتلاریندان ممنوندورلارسا، باشقالاری نین اونلارین حیات شکلینی تنقید ائتمه نین بیر معناسی یوخ.

اولوسلاردا دا بونا بنزر دوروم وار. سن منیم دئدیکلریمی قبول ائتمه سَن ده ایصرارلا سؤیله ییرم کی، اولوسلاردا دا بونا بنزر وضعییت وار. میللت کؤله لیکدن لذذت آلیر، اؤز دیلینی، کیملیگینی سئومَز اولورسا او میللت اؤز دوروموندان ممنوندور دئمکدیر. سن منیم سؤیله دیکلریمی قبول ائتمه دین و "بیریلری چیخمالی و فداکارلیق ائتمه لیدیر کی، میلت اویانسین"—  سؤیله دین. منسه "میلت هانسی تاریخده بئله آغیر یوخویا دالمیش کی، آییلماسی دا بکله نیلسین. هانسی دین، هانسی ایدئولوژی اونا یاتیرمیش کی؟ نییه یاتیردی کی، یاتارکن اونون یوخوسونون گؤزَتچیسی اولان دؤولتینی قوردو مو؟"— دئیه سوروردوم. سن منیم سواللاریما گولوردون. ایندی ایسه زیندانداسان. 

  من بؤیوک ایدئآللارین اینسانی دئییلم، بونو مندن اومما دئییردیم سنه. دئدیکلریمه ده اینانیرام. من بوندان آرتیق اویانا بیلمَرم. بو، منیم تام اویانیشیمدیر. بیر زامان آزادلیق گلسه، سنین دئدیگین سَوییه ده میللت آییلسا و سئچیم اولورسا گئدیب صاندیقدا گیزلینجه "من ایستیقلال ایسته ییرم"— راییمی آتاجاغام بو قدر. بوندان آرتیق مندن بیر شئی اومما دئمیشدیم.

  زینداندا سنین روحی دورومونون نئجه کئچدیگینی بیلمیرم، آنجاق من تئز- تئز روحی بوشلوغا دوشوردوم. بوشلوغا دوشوشون انگللنمه سینی تاپدیم. بیلیوردا پییادا گئدیرم، چوخلوجا رقص و ایدامان ائدیرم. ان اؤنَملیسی ده تورکجه یازماغی، اوخوماغی ترجیح ائدیرم. اوزون زاماندیر کی، تورک دیلیندن باشقا آیری دیلده کیتاب اوخومورام. اورهان پاموکون فارسجایا ترجومه ائدیلمیش کیتابلارینی سئومه دیم، تورکجه سینی اوخویورام. تورکجه اوخوماق منه لذت وئریر. خاطیرلاییرسان می سنه "بیر زامان زیندانا دوشسَن یوکسَک سَسله موغام اوخویارسان."— دئمیشدیم. چونکو سنین سَسین چوخ گؤزلدیر، یاخشی موغام اوخویورسان. سن موغام اوخوسان زیندانبانلار اینسانلاشا بیلرلر. زیندانبانی موسلمان اولان بیر زینداندا قالماقدان بؤیوک بدبختلیک یوخدور. چونکو نورمال حیاتدا بو قدر قدار و قان ایچن اولان موسلمان ایندی گؤر زینداندا آدامین باشینا نه اویون آچار. خاطیرلاییرسان می او زنگانلی قیز بیر دفعه  بیزه نه دئدی؟ "بیر موسلمانین قادینی اولماقدانسا اینتیحار ائتمک داها یاخشیدیر!"— دئمیشدی. او زامان سن منه دئدین کی، بو قیز عاغلینی ایتیرمیش چوخ ایفراطا وارمیشدیر. آرزو ائدیرم کی، زینداندان داها تئز چیخاسان. یقین کی، زینداندان چیخدیقدان سونرا سن ده "بیر موسلمان اؤلکه ده یاشاماقدان، اونون زیندانینا دوشمکدنسه اینتیحار ائتمک مین دفعه  یاخشیدیر" — سؤیله یه جَکسن. سن ده دیگرلری کیمی موسلمان اؤلکه سیندن چیخیب گئده جکسن. نییه ده گئتمه یه سن کی؟ سن ده اینسانسان، اینسان کیمی اؤز دوشونجه لرینین ایجابی یاشاماق سنین ده حاققیندیر. بو حاققینا چاتماغی آرزو ائدیرم. آنجاق ایسلام اؤلکه لریندن، بو یانار جهننملردن جانینی قورتاراجاق اولسان سن ده دیگرلری کیمی هئچ بیر زامان یالان دانیشمازسان. دئمزسَن کی، خالقین اعتیقادینا حؤرمت ائتمه لیییک. خالقین اعتیقادی و اینانجی اینسان آزادلیغینا حؤرمت ائتمیرسه اونون نه یینه حؤرمت ائدیلمه لیدیر؟ حؤرمته لاییق اولمایانا نییه حؤرمت ائدسن؟ ابوطالیب اوغلوعلی ایله خمئینی نین نه فرقی وار؟ هر ایکیسی ده قاتیل اولموشلار. بونلاری سؤیله مه یه سنین جسارتین اولسون. سن سیاسی داورانمازسان. حقیقت اوغرونا موباریزه آپارارسان. چونکو سن اؤزون بیلیرسن کی، سییاست اینساندان اکثریتین جهالتی ایله آنلاشماغی، راضیلاشماغی ایسته ییر. حقیقت بونلارین هامیسیندان یوکسکدیر.

     وئریملیلیک، آیدین بیر اینسان اوچون حیاتینی بیلگییه و حقیقته حصر ائتمه معناسیندا اولمالیدیر منجه. ندن بیز وئریملی اولا بیلمیریک بیلیرسنمی؟ چونکو بیر آزجیق فرقلی دوشونجه ایله راستلانیلدیغیندا آداملارین عاقیبتی یا زیندان، یا اعدام، یا دا فرار اولموشدور. بئله بیر وضعیتده نئجه وئریملی اولماق اولار؟ دینین نفسی اینسان حیاتیندان کسیلمه دیکجه آزادلیغین نئجه بیر نعمت اولدوغونو آنلایا بیلمه یه جه ییک. صون کلیسا و صون جامی ییخیلیب، یئرینده مدنی حادیثه لر گئرچکلشدیگینده حیات اؤز آنلامینا قوووشاجاق و وئریملیلیک ایمکانلاری آرتاجاقدیر. ایسلام جهننمیندن قورتولسان بو جهننمده یاشاماغا محکوم ائدیلمیش بیزلری اونوتما. بیزیم اؤزگورلوک دویغولاریمیزدان، ایسته ییشیمیزدن یوغرولان سئوگیلریمیزی گئجه لر ائولرینده تعقیب قورخوسو یاشامادان اویویان اینسانلارا چاتدیرارسان. دین چامورونا باتمیش بیز یازیق اینسانلارین قلبینده آزادلیق عشقی سؤنمه میشدیر. بیز ده وئریملیلیک گوجوموزو بو حیاتدا گئرچکلشدیرمک ایسته ییریک، ایستعدادیمیزی اؤزوموزله مزارا آپارماق ایسته میریک .

4- عاشوراسیز اویانیش

                 بو يول بير چوخ کندي بير- بيرينه باغلايير. لوت، سرت و بدبخت ايقليمين يازيق اينسانلاري ياشايير بو کندلرده. اونلار هئچ بير زامان ياشاييشين نه داديني، نه ده معناسيني آنلامازلار. اونلار سادجه گونده ليک احتيياجلارلا ياشارلار. ديققت، هوس، ايستک و چاليشمانين قايه سي، آنجاق گونده ليک ماددي احتيياجلارين تامين اولونماسينا اوداقلانار. بو گونون فؤوقونده هئچ بير شئي يوخدور اونلار اوچون. اونا گؤره ده حياتداکي ايدئاللاري هر زامان بو گونه قاپاليدير. اونا گؤره ده بو ايقليمده 50 ايل اؤنجه ايله بوگونکو ايستکلرين ماهييتينده هئچ بير دَييشيکليک اولماميشدير. يقين کي، 50 ايل سونرا دا بير دَييشيکليک اولماياجاقدير. آنجاق بير زلزله اولسا، مثلن بورادا کيچيک بير گؤل اورتايا چيخسا بير يئنيليک اولا بيلر. ياخشي، ايندي بيز زلزله نين اولماسي اوچون دعا مي ائدک؟ بورايا گلن آرابالار دا اوزاق اؤلکه لرده دوزلميشدير. ژاپونييانی تانيييرسان هر حالدا. اورادا دوزلميشدير. ژاپونييانين ايقليمي بيزيمکي کيمي دئييلدير. اورادا باغ، اورمان، مئيوه لر، دنيز و گؤللر وار. بيزيم اينسانلارين صيفتلريني ايقليمين کوبودلوغو معناسيزلاشديرميشدير. قوراقليق و قورو کولکلر اينسانلارين صيفتينه عذاب و درد يوکله ميش، گؤزلليکلري سيلميشدير. اونا گؤره ده هر کس ديگري نين خايني اولموشدور. هر شئيين ياراديجيسي آللاهديرسا، دئمک خاينليک، حسد کيمي دويغولاري دا آللاه ياراتميشدير. آللاهين وارليغيندا خاينليک دويغوسو باش قالديرديغي زامان بو ايقليمي ياراتميشدير يقين کي. ندن بو ايقليمين اينسانلاري آللاها ايطاعت ائتسينلر کي؟ ايطاعت يئرينه مثلن زحمت چکيب بير قويو قازيب سو چيخارا بيلرلر. تارلالاريني سووارار، مئيوه اکرلر و اوشاقلارمئيوه اوزونو گؤرمه لری اوچون يايدا چرچيلرين گليشيني گؤزله مزلر. بو کندلرده اوزاقلاردان گلن چرچيلر آرپا-بوغدا قارشيليغي مئيوه ساتيرلار. يانليش مي دئييرم؟ عيبادته حصر اولونان اينسان ديققتي و حياتي، ياراديجيليغا حصر اولونسا داها ياخشي اولماز مي؟ بو قدر دين عاليملري نين يئرينه بير نيوتن اولسايدي داها ياخشي اولماز مي ايدي؟ بو ايقليم اينسان خيالي نين و عاغلينين قاتيليدير. دين ده گلميش اؤز قاتيلليک و جللادليق حيسسيياتيني بو ايقليمين قدارليغي ايله بيرلشديرميشدير. يوللاري بو قدر پوزوق، ايرتيباطلاري بو قدر فقير اولان بو میللت علی اوغلو حسینین اؤلدورولمه سي حاقدا معلوماتي نئجه الده ائتميشلر؟ کربلاداکي ساواشين سبب و نتيجه سيني دوشونمه دن و تاريخي گئرچکليگين ماهييتينه وارمادان ائشيديلن خبره آغلاشما ايله موناسيبت گؤسته ميش بو زاواللي ايقليمين دوشونجه دن محروم اولان اينسانلاري. ابوتاليب اوغلو علي آز مي اؤلدوردو اؤز رقيبلريني و دوشمنلريني؟ ابوتاليب اوغلو علي اؤلدورنده ياخشيدير، شئمر بن زيلجوشن اؤلدورن پيس؟ قاتيلليک هر دورومدا پيسدير. امويلر ابوتاليب اوغلو عليدن اونون اوغلونو اؤلدوره رک اينتيقام آلديلار. علي نين اوغلونو اؤلدورنلرين چوخلاري نين آتاسي، عميسي و ديگر ياخينلاري علي طرفيندن اؤلدورولموشدور. بو بير اينتيقام ساواشي ايدي، حاق-عدالتله بير ايلگيسي يوخد ایدی.  

                 او زامان ندن بو جاماعت ناخير- ناخير ايلده بير يول عاشورا گونو آدي آلتيندا مَله شيرلر؟               سن هئچ بير زامان منيم سواللاريمي جيدييه آلمادين. آنجاق بيلميش اول کي، بو سواللار اؤز جاوابيني تاپمايينجا سنين چاغداشلاشما دئديگين مرحله  مومکون اولماياجاق. چاغداشليق، اينسانين عاغليندا سوالين يارانماسي دئمکدير، سوال سوروشانين باشي نين بدندن آيريلماسي دئمک دئييلدير. سن دئييرسن کي، بيز ميللي اولاق سونرا دا بو ايشلر اؤز-اؤزونه حلل اولاجاق. من بونا اينانميرام. ميللي مسئله ايله فيکري مسئله ني بير يئرده بوتون اولاراق حلل ائتمه يه چاليشماق لازيمدير. منيم سواليم وار. من ده بئله بير اينسانام کي، جاوابدان داها چوخ سوال مني ماراقلاندير. تورکچه لرين ايچينده ان گؤزه لي بیزیمکی دئييلدير. بونو باکي نين ساوادسيز میللتچيلري اويدورموش. اينان بونا کي، بيزيم ديليميز تورکچه لرين ان گئري قالميشيدير. بيليرسن مي نييه؟ چونکو عاشورا کولتورو بيزيم ديليميزي چوخ چيرکين و مسخره دوروما سوخموشدور. ديل، سادجه مرثيه  و نؤوحه ده اؤزونه يئر ائتميشدير. مرثيه  و نؤوحه ده ده درينليک اولماديغي اوچون ديليميز یوزلاشمیش، يوبازلاشميش، ایچ درینلیگی بوشالمیشدیر. ساختا و غئيري- اخلاقي دئييملري ديليميزه سوخموشدور حسينين "سئوداسي!". عاشورا کولتورو بو ديلي اؤز سويوندان، تاريخي خاطيره لريندن آييرميشدير. اونا گؤره ده ديققت ائتسن يئني نسل تورکيستان و آنادولو آغزيني دیله قاريشديرماغا چاليشير. اکسیکلیی بو شکیلده برطرف ائتمه یه چالیشیرلار. بيليرسن مي بو نه دئمکدير؟ بلکه بو او دئمکدير کي، يئني و چاغداشلاشماق ايسته ين نسلده عاشورا کولتوروندن قاچيش وار. بو قاچيش نه قدر گوجلو اولسا يقين کي، بيزيم ديليميز ده مرثيه  و عاشورا کولتوروندن آيريليب، فلسفه يه، علمه گيرمه يه نايل اولاجاقدير. ديل ده فلسفه يه گيرمه ديکجه، علمين موختليف ساحه لرينده تجروبه قازانماديقجا اونا ديل دئمک دوغرو دئييلدير اصلینده. چونکو ديل، سادجه گونده ليک احتيياجلارين برطرف ائديلمه سينه حصر اولورسا، او، آنجاق ايشاره لردن عيبارتدير، او ديلين قاوراملاري اولماز. قاورانلار ذهني احتيياجين نتيجه سيدير. عاشورا کولتورو ذهني احتيياجي ائله محو ائتميش و روحلاردا دوشونجه سيزليک قومسالليغي ياراتميش کي، اورادا سؤيود آغاجي نين دا اکيلمه سي مومکون دئييلدير. بو قارا کابوسو میللتينيزين دوشونجه سيندن يوخ ائتمه نين يولونو آختارماليسينيز. گئرچک قورتولوش بودور. 

5- اوزای توپلانتیسی

مکان هر آن دَييشير. آنجاق بير ائوين ايچينده اوتوران چوخلو عاييله عوضولري دَييشمير. عاييله عوضولريندن علاوه  تانينماز آداملار دا وار. عجب ايشدير، بو تانينماز آداملار کيمديرلر کي، بو قَدر دوغما آداملار کيمي اوتورموشلار بيزيم مجليسده. ديگر تانينماز، آنجاق تام دوغما گؤرونَن اوچ ياراشيقلي کيشي ده وار. بونل&#