گونتای جاوانشیر 

میللی کیملیگین یوکسه لیشی و بابک خوررمدین  اولقوسو

  1. آیدینلانما حرکتی 

  2. شوبهه آرتارسا، هم یقین آرتار. 

  3. بابک خوررمدین دؤنه می. 

  4. ندن بابک خوررمدین؟ 

  5. مرتضی مطهری :  " بابک "  آدی.  

  6. بابک و کوراوغلو شخصیتلرینین عئینیلیگی 

  7. قالادا شرقی 

                                  1. آیدینلانما حرکتی  

  گونئی آذربایجان میللی حرکتی، میللتی اؤز وارلیغینین آیدینلیغینا بورومک آنلامیندادیر. بو، آذربایجان تاریخی باخیمیندان آیدینلانما چاغی اولاراق آنلاشیلمالیدیر. آیدینلانما چاغلاریندا میللتلر، دینی دوقمالارا، ائحکاملارا، فاناتیزمه قارشی دوشونجه پلانیندا موباریزه آپارمیشلار. او دوقمالار کی، اینسان معنویاتینی و اخلاقینی چارمیخا چکمیش، اینسانی سرت یاساقلاری ایله آشاغیلامیشدیر. بو موباریزه پروسئسینده داها اسکی تاریخلرده مؤوجود اولان تجروبه لردن ده یارارلانیلمیشدیر. اؤرنک اولاراق آوروپادا رئنئسانس و آیدینلاما حرکتلری اسکی یونان  فلسفی عاغلینا موراجیعتله باشلامیشدیر. حتّی ایسلامین دا آیدینلانما چاغی اولاراق تثبیت ائدیلن VIII عصرین ایکینجی یاریسیندانXI   عصرین بیرینجی یاریسینا قدرکی زامان دیلیمی اسکی یونان فلسفه سیندن و علمیندن یارارلاناراق گئرچکلشمیشدیر. بو دؤنمده داها (اوسسال - عقلی) مذهب اولان مؤعتزیله، اسکی یونانین ذهنی بیریکیملرینی، نایلیتلرینی عرب دیلینه ترجومه ائتمیشدیر. اینسان عاغلینا وئریلن بو اهمیت سببی ایله ایسلام دونیاسیندا فیکری پلاندا سیچراییش اورتایا چیخمیشدیر. مؤعتزیله کیمی بیر مذهبین رسمی دؤولت ایدئولوژیسی اولماسینین و داها سونرا دا اونون یاساق ائدیلیب و قارانلیق چاغا گؤمولمه نین سببینین بابک خوررمدینله ده علاقه لی اولدوغونو سؤیله مک مومکوندور. آذربایجاندا تبریز مرکزلی آیدینلانما چاغینین باشلادیغی بیر دؤنمده میللی دیلده بیلگیلنمه و عقلی ایمکانلاری گئنیشلتمه احتییاجی اورتایا چیخمیشدیر. بو احتییاجا سبب اولان نه ایمیش؟ بو سوالین بیلینن و بیلینمه یَن جاوابلاری اولا بیلر. بیلینن جاواب بوندان عیبارتدیر کی، آیدینلانما و ذهنی ایمکانلاری درینلشدیرمه بوتون میللتلرین یازقیسیدیر (عاقیبتیدیر). بو یازقینی یاشامایان توپلوملار تاریخدن سیلینمه یه محکومدورلار. آنجاق بللی زامان- مکان شرطلرینه گؤره آیدینلانما سورجی فرقلی میللتلرده موختلیف تاریخلرده باشلامیشدیر.  

2. شوبهه آرتارسا هم یقین آرتار

  آیدینلانمانین زامانینی بللی ائدن ایسه "شوبهه" اولموشدور. نه زامان فلسفی شوبهه بیر میللتین عاغلینا گیرمیشسه، آیدینلانما دا او آندان اعتیبارن اورتایا چیخمیشدیر. شوبهه، ذهنی و عقلی درینلشمه نین دینامیکاسیدیر. آیدین اینسانین میسسیونو توپلومدا شوبهه اویاتماقدان عیبارتدیرسه، آیدینلانمانین دا اساسیندا شوبهه جی بیر دئوینگنلیک (حرکتلیلیک) دورماقدادیر. شککاکیت، تکامولون یول گؤستریجیسیدیر. بونو بؤیوک فیلوسوف و شاعیر حسئین جاوید  "شئیخ صنان" آدلی  درام اثرینده بو شکیلده آنلاتماقدادیر: 

" شوبهه آرتارسا، هم یقین آرتار

معریفت نورو شوبهه دن پارلار

شوبهه دیر هر حقیقتین آتاسی

شوبهه دیر اهلی-حیکمتین آناسی. "

  بو گون وطنیمیزده درین فلسفی بیر شوبهه اینسانلارین عاغلینی ایشغال ائتمیشدیر. بو شوبهه بؤیویوب، گئنیشله ییب توپلومون بوتون قاتمانلارینا (لایه لرینه) ائندیکجه جاواب وئریلمه سی گرَکَن سواللار اورتایا چیخیر. بو سواللارا وئریلن جاوابلار پروسئسینده میللی دوشونجه تاریخی ده آراشدیریلیر. تاریخده کی  بعضی تجروبه لردن یارارلانما احتییاجی اورتایا چیخیر. تورک میللتینین دینی دؤنَمه گیریشی تحقیق و تدقیقله گئرچکلشمه میشدیر. ایسلامین قبوللنمه سی ایکی یوللا اولموشدور:  

1. یازیب- اوخوماسی اولمایان و غنیمت اوچون ساواشیب آدام اؤلدورن، قرآندان یالنیز " قتلوا فی سبیلل آلله!" ("اؤلدورون آللاه یولوندا!") و "قتلوا لا یومنون!" ("اؤلدورون مؤمین اولمایانلاری!") کیمی آیه لری آداملاری  اؤلدوروب، ماللارینی آلماق اوچون ازبر بیلن ایشغالچی موسلمان- عرب اوردولارینین قیلینجی حسابینا ایسلام قبول ائدیلمیشدیر.  

2. ایسلام حاققیندا بیلگیسی اولمایان، آنجاق بؤیوین دؤولتینین سیاسی منافعیی اوزوندن موسلمانلاشیب و تورک میللتینین ده موسلمانلاشماسینا امر وئرن تورک سولطانلاری حسابینا موسلمانلیق سورعتله یاییلمیش و تورک میللتینین کیملیگینی هضم ائتمه یه باشلامیشدیر. تورک کیملیگینین منطیقیندن یولا چیخاراق، بیر میللی پروژه ایله ایسلامی قبول ائتمک داها دا فایدالی اولا بیلردی. اؤرنک اولاراق ایلک موسلمان تورک دؤولتینین سولطانی ساتوق بوغرا ایسلامین هنفی مذهبینی قبول ائتدیکدن سونرا گؤردویو ایلک ایش تورکجه اولان آدینی دییشدیریب و عربجه آد آلمیشدیر. ساتوق بوغرا آدینی آتیب، آبدولرهمان آدینی ترجیح ائتمیشدیر (!). گویا بو وسیله ایله موسلمانلاشمیشدیر. بیر چوخ بو کیمی اؤرنکلرده اولدوغو کیمی، تورک میللتی ایسلامی اؤز (جؤوهر) اولاراق دئییل، ظاهیر اولاراق قبول ائتمیشدیر. هئچ بیر زامان دا ایسلامی جؤوهر اولاراق آنلایا بیله جگی سانیلمیر، چونکو ایسلامین دیلی عربجه دیر. عرب دیلینین گرامرینه بلد اولمایان آدام قرآنین نه ظاهیری ائستئتیکاسینی، نه ده مضمونونو آنلایا بیلر. هر بیر اینانیشین و یا دوشونجه نین اؤز (جؤوهر) اولاراق قبول ائدیلمه سی اوچون اونون آراشدیریلماسی، تحقیقدن سونرا قبول ائدیلمه سی گرکمکده دیر. اصلینده ایسه نه محمد، نه علی، نه ابوبکر و نه ده بو کیمی آدلارین ایسلاملا بیر علاقه سی یوخدور، چونکو ایسلام گلمه دن اؤنجه ده اونلارین آدی بو شکیلده ایدی، ایسلامدان سونرا بو ایسیملر اونلارا وئریلمه میشدیر. بو آدلارین هامیسی عرب دیلینین، عرب کیملیگینین گؤسترگه سیدیر. ایسلامی کیملیک داها سونرا بو آدلارا یوکلنمیشدیر. حتّی موسلمان اولمایان محمد پئیغمبرین آتاسینین آدی عبدالله ایدی. بو آدلار دینی کیملیک دئییل، عرب کیملیگی داشیماقدادیرلار.  

                 بوتون بو تاریخه و اونون ماهیتینه قارشی آیدینلانما چاغینی یاشایان گونئی آذربایجانین سیال، دیالئکتیک ذکاسیندا شوبهه اورتایا چیخمیشدیر. شوبهه نین یارانماسی، اولایین اینکاری آنلامیندا دئییلدیر، اونون آراشدیریلماسی و موثبت ده یَرلرین تدقیقله قبول ائدیلمه سی و بیزی ایچیمیزدن محو ائدن دینی و غئیری دینی عنعنَلرین ایسه سؤکولوب آتیلماسی دئمکدیر. بو شوبهه اوزرینه پروفئسسور محمدتقی زئهتابی، ایسلام دؤنه می تاریخینی اینجَله مه یه احتییاج حیسس ائتمه میشدیر. چونکو تورک- ایسلام تاریخی ماهیتی اعتیباری ایله میللی شعورون اینکیشافینا خیدمت ائتمه مکده دیر. بو دؤنمین مضمونو عرب- فارس کیملیکلی،  سیاسی گؤوده سی ایسه ظاهیرن تورکلوگو ایفاده ائدن، ایتیریلمیش میللی حیاتدیر. دیگر طرفدن، زئهتابینین ایسلام اؤنجه سی تورک تاریخینه اؤنم وئرمه سینین بیر سببی ده بو شکیلده اولا بیلر کی، آیدینلانما چاغلاریندا دین اوتوریته سینین، دین تجاووزکارلیغینین داها اؤنجه سینه گئتمک طبیعی بیر احتییاجدیر. میللتلر، اؤزللیکله ائتنیک تاریخینی بیلمک ایسترکن، دینلرین، خالقلاری اوممت آدی ایله یوغوروب بیر- بیرینه قاریشدیرماسینا  اعتیراض اولاراق، دین اؤنجه سی تاریخه موراجیعت ائتمه یه احتییاج حیسس ائتمیشلر. اوممتچیلیک دؤنمینده تورک میللتی اؤز ائتنیک بیچیمینی ایتیرمه پروسئسینی یاشامیشدیر. ائتنوسون دیلی آرخا پلانا ائدیلمیش، ده یَرلری آشاغیلانمیشدیر. بو گون گونئی آذربایجاندا ائتنوسون فیکری و حیسسی بؤیومه سی سورجینده اوممتچیلیک دؤنمینده اورتایا چیخان آنتی میللی آلیشقانلیقلارا(عادتلره)، وردیشلره اعتیراض آکسیونو اورتایا چیخمیشدیر. بو اعتیراض، میللتین ان درین روحی، حیسسی و فیکری قاتلاریندان قایناقلانماقدادیر. آذربایجان- تورک میللتی اؤز میللی جوغرافییاسیندا تاریخینی آراشدیرارکن، چوخ قیسا مودتلی اولماسینا رغمن جسارت، شرف، بؤیوک میللت اولما اؤرنگی اولان بیر دؤنمله قارشیلاشماقدادیر.  

3. بابک خوررمدین دؤنه می

  میللی دؤولتیمیزین اولماماسی سببی ایله بو دؤنم اوزرینه ده فارس فاشیزمی ساختا تاریخ تئوریلری اویدورموشدور. فارس شووینیزمی اساس اولاراق بابکی  فیکری باخیمدان مزدکچیلیگه و عیرقی باخیمدان ساسانیلره باغلاماغا چالیشمیشدیر. بو تئز(ادعا) اوزرینه تبلیغاتلارینی یوروتمکده دیرلر. گویا بابکین آتاسی ساسانیلرین پایتاختی تیسفوندان قاراداغا گلمیش و سونرا دا بابک "ایران"لیلارین عربلره قارشی آپاردیغی موباریزه نین رهبرلیگینه یوکسلمیشدیر! البتته کی، هر اولایی ساسانیلره باغلاماق فارس شووینیست تاریخچیلرینین آلیشقانلیقلاریدیر. آنجاق اونلار بو سوالی عومومیتله اورتایا قویمورلار کی، بابکین آتاسی او زامان ندن مداییندن قاراداغا گلمیش و نئجه اولموش کی، قیسا بیر مودتده آذربایجان اهالیسینین کولتورو ایله قایناییب قاریشمیش، سونرا دا آذربایجان تورکلرینین  خیلافته  قارشی ساواشیندا حرکتین باشینا کئچمیش؟ آذربایجان خالقی ندن بیر یابانجییا گووه نیب اونو اؤزونه رهبر سئچمیشدیر؟ البتته کی، فارس فاشیزمینین بو اویدوروغونو آیدینلانما چاغینی یاشایان آذربایجان ذهنیتی قبول ائده بیلمز. تورکییه جمهوریتینین رسمی تاریخ کیتابلاریندا دا افشینین تورک، بابکین ایسه تورک اولمادیغی ساوونولماقدادیر. تورکییه ده شکیللنن بو تاریخ ذهنیتینین سببی آتاتورکون اؤلوموندن سونرا ایسلامچی تاریخ تئوریسینین آتاتورکچو تاریخ تئوریسینی دیشلاییب و تاریخ قوروملارینی ایشغال ائتمه چاباسینین نتیجه سینده اولسا گرک. اورتادا موسلمان اولان افشین و موسلمان اولمایان بابک وار. موسلمان تاریخچی، دینی سیمپاتیسیندن یولا چیخاراق افشینی ترجیح ائتمکده دیر. آنجاق علمین هئچ بیر حیسسییاتا دایانماماسی گرکمکده دیر. افشینین تورک اولدوغونو ایثباتلامالاری اوچون یئترلی دلیللری یوخدور. آتاتورکچو تاریخ تئزی عثمانلی تاریخ تئزینه قارشی اورتایا چیخان بیر سیستئمدیر. آتاتورکچو تاریخ تئزی، تورک تاریخینی بیر بوتون اولاراق آنلار. ائتنیک تشخیصده دین بلیرله ییجی رول اویناماز. اون ایل تورک دیل قورومونون باشقانلیغینی یاپمیش بؤیوک دیلچی و فیکیر آدامی مجید گؤکبَرک "ده ییشن دونیا، ده ییشن دیل"  کیتابیندا بئله یازیر: "منیم قوشاغیم (نسلیم) ایلک اوخولو پادشاهلیق دؤنمینده اوخوموشدور. یالنیز عثمانلی تاریخینی اوخوتدولار. عثمانلیدان اؤنجه آنادولودا سلجوقلارین دا اولدوغونو اوخول دیشیندا سونرادان اؤیرندیک" . مجید گؤکبرکین سؤیله دیگی، مثلا، صفویلره ده عایددیر. صفوی تاریخ آنلاییشی دا یالنیز شیعه تاریخینین اؤیره نیلمه سینه حصر اولونموشدور. آتاتورکچو تاریخ تئزی بونلارا قارشیدیر. تورک میللتی مدنیت پلانیندا بیر بوتوندور و تورک تاریخی بو بوتونلوک آنلاییشی باغلامیندا اله آلینمالیدیر.  

  بیز، بابک خوررمدینی اؤزبه-اؤز، سویبا- سوی آذربایجان تورکو، آذربایجان تورک تاریخینین پارلاق دؤنه می اولاراق قبول ائدیر، گونوموزده کی  فارس فاشیزمینه قارشی موباریزه میزده اونون اولو روحوندان گوج آلیریق.  

4. ندن بابک خوررمدین؟

  بابک خوررمدین، گونئی آذربایجان میللی حرکتینین سانکی یاشایان رهبری کیمی میللت طرفیندن سئویلمه یه باشلامیشدیر. بابک خوررمدینین ایستیقلال ایدئالینا ساریلما، اصلینده اؤز سویو اوزرینده درینلشمک، کیملیک کودلارینی آختارماقدا قرارلی اولان میللتین ایراده سینی یانسیتماقدادیر. بابک خوررمدین 23 ایل دونیانین ان بؤیوک ایمپئراتورلوغو ایله هم حربی، هم ده فیکری پلاندا موباریزه آپارمیش، بیزانس ایمپئراتورلوغو و بؤلگه نین دیگر کیچیک، بؤیوک دؤولتلری ایله گئنیش میقیاسلی دیپلوماتیک علاقه یه گیرمیشدیر. بابک خوررمدینی مغلوب ائتمک عباسی خیلافتی اوچون اؤنملی هدف ایدی. چونکو اونون مرکزی آسیایا اوزانماسی اوچون بابک مانع اولماقدا ایدی. بیر چوخ ساواشلاردا مغلوب اولان عباسی اوردوسو بابکین ستراتئژی و تاکتیکالارینا حئیران قالمیش، اونلارین اینانجلارینین نه اولدوغونو اؤیرنمه یه احتییاج دویموشدور: آذربایجاندا یایغین اولان "شیروینلیک"  اینانجی ندیر کی، موسلمان اوردولارینا قارشی آذربایجان تورکلرینی بو شکیلده گوجلندیرمکده ایدی؟ بو سواللارا جاواب وئرمک اوچون خیلافت داها راسیونال بیر مذهبه احتییاج دویماقدا ایدی. عباسی ایمپئراتورلوغونون چئوره سینده کی  اینانجلاری آراشدیریب، اونلارین ماهیتینی درک ائده جک بیر مذهب لازیم ایدی. بو سببدن بابکیلیگین آز قالا خیلافتی دئویردیگی بیر اورتامدا مؤعتزیله مذهبی دؤولتین رسمی ایدئولوژیسینه دؤنوشدو. بابکین مغلوبییتیندن سونرا دا مؤعتزیله یه احتییاج قالمادی. داها فوندامئنتال اولان اشعری مذهبی خوررمیلرین مغلوبیتیندن قیسا سوره سونرا ایقتیدارا داشیندی. بابک خوررمدینین دؤنمینه عاید هئچ بیر اثر قویمامیشلار قالسین، هر شئیی محو ائتمیشلر. یالنیز موسلمانلارین یازدیغی رددیییه لرده بابک حاققیندا بیلگی واردیر. یعنی بابکیلرین اینانجلاریندان اؤرنکلر گتیریب و سونرا دا اونلاری ردد ائدن موسلمان تاریخچیلرین یازدیقلاری آز- چوخ قالماقدادیر. موسلمان تاریخچیلرین ایسلام منطیقی اساسیندا پیسله دیگی بابکچیلیک نه کیمی ماهیته صاحیبمیش؟  

  بابک خوررمدین، موسلمانلارین ائرکک آللاها اینانمالارینی آنلایا بیلمیردی. ایسلامدا آلله دیشی دئییل، جینسییتسیز ده دئییلدیر. ایسلامین آللاهی ائرکک سویلودور. قوراندا "هوَ "  (او) ضمیری ائرکک و " هی" (او) ضمیری دیشی جینسیتی بیلدیرمکده دیر. " هوالاول، هوالاخر" ("اواولدیر، اوآخردیر") کیمی آیه لرده آلله ائرکک وارلیق کیمی گؤرونمکده دیر. موسلمان اینانجیندا آللاهین ائرکک کاراکتئره صاحیب اولماسی ندنی ایله قادین دا ایکینجی درجه لی اینسان یا دا ائرککلرین ایستیفاده ائتمه سی گَرَکَن اشیا کیمی آنلاشیلماقدادیر. آنجاق بابکیلرده یایغین اولان شیروینلیک اینانجیندا قادین- کیشی برابرلیگی مؤوجود ایدی. شیروینلیک اینانجیندا تانری جینسیتسیزدیر، یعنی نه ائرککدیر، نه ده قادین. او تامدیر، بوتوندور. بو اینانج دولاییسی ایله بابک زامانیندا قادین- کیشی برابرلیگی مؤوجود ایدی. ایجتیماعی حاقلار باخیمیندان، قالیتیملیق (واریثلیک) باخیمیندا هر شئی قادین و کیشی آراسیندا ائشیت شکیلده پایلاشیلیردی. مثلا، بیر اوغوش(عایله) باشچیسی اؤلدویونده، اونون ماددی وار- دؤولتی قیز ائولادلا اوغلان ائولاد آراسیندا برابرجه پایلاشیلیردی. ایسلام بو برابرلیگی اورتادان قالدیردی. خوررمیلرده کی قادین- کیشی برابرلیگینی موسلمان تاریخچیلر اؤز اینانجلارینا سیغدیرا بیلمه دیکلری اوچون خوررمیلره تؤهمت و ایفتیرا آتماغا باشلامیش، اونلاری عیاش، اوغوشسوز (عایله سیز)، اخلاقسیز آدلاندیرمیش، قادینلارین پایلاشیلدیغینی یازمیشلار. آنجاق تاریخی وئریلره گؤره، او زامان آذربایجاندا اوغوش (عایله) سیستئمی فورمالاشمیشدیر. عاییله سوسیولوژیسینده 3 مرحله  تثبیت ائدیلمیشدیر: 1.پولیقامیا (سئکسی کوممونیزم، یعنی بیر قادین بوتون ائرککلر، بیر ائرکک بوتون قادینلار اوچون) 2. دوآلقامیا (بیر کیشییه بیر نئچه قادین). 3. مونوقامیا (بیر قادین و بیر کیشی). آذربایجاندا عایله سیستئمینین داها ائرکنلرده شکیللندیگی تاریخ علمی اوچون بللیدیر. بو سببدن موسلمانلارین بابکیلر حاققیندا یازدیغی، سادجه دینی تعصوبکئشلیگه دایانماقدادیر. بابک خورره مینین قادین حاقلاری آنلاییشینی موسلمانلار عیاشچیلیق و اخلاقسیزلیق اولاراق گؤرموشلر. داها سونرالار مودئرن دونیا، خوررمیلرین قادین جاقلاری آنلاییشی اوغرونا موباریزه آپاراجاقدیر.  

ایسلام تاریخینده ایستیبداد (دئسپوتیزم) و دین پارالئل اولاراق گلیشمیشلر. دین ایستیبدادین و ایستیبداد ایسه دینین یاردیمینا گلمیشدیر. بابک خوررمدین قوردوغو قاراداغ مرکزلی جمهوریتده فئودالیزمین و ایستیبدادین اورتادان قالدیریلماسینی هدفله میشدی. دین، ایستیبدادین "معنویاتی"نی تشکیل ائتمیشدیر. خیلافتین بو سیاستی ده خوررمیلر طرفیندن شیددتله تنقید ائدیلمکده ایدی.  

  موسلمان تاریخچیلر بابکین اوردوسونون چوخ دوزَنلی و تئکنیک باخیمدان مجهز اولدوغونو یازماقدادیرلار. بابک بو دوزَن و تئکنیک تجهیزات حسابینا دونیانین ان بؤیوک ایمپئراتورلوغو ایله حربی ساواش آپارماقدا ایدی. بو نه دئمکدیر؟ بو او دئمکدیر کی، خوررمیلر زامانیندا آذربایجاندا حربی تئکنیک اورَته جک (تولید ائده جک) مرکزلر مؤوجودموش. یعنی بابکین اوردوسونون سیلاحلارینی تامین ائدن مرکزلر اولموشدور. مثلا قیلینج، اوخ دوزلتمک اوچون دمیر اریتمه، دئمیرچیلیک صنعتی گلیشیبمیش. خوصوصن معمارلیق صنعتینین بابکیلر زامانیندا چوخ گلیشدیگینه، کلئیبرده بو گون ده وارلیغینی قورویان بابک قالاسی واسیطه سی ایله تانیق اولماقداییق. عصرلرین کئچمه سینه رغمن، کولَگین، یاغیشین قارشیسیندا وارلیغینی سوردورن بو قالا گؤستریر کی، او زامان هم معمارلیق، هم ده تیکینتیده ایستیفاده ائدیلن، حتّی کیمیوی مادده لر حاققیندا بیلگی یوکسک دوزئیده ایمیش. آنجاق بوتون بو مدنیت عنصورلری موسلمانلار طرفیندن محو ائدیلمیش و بیلیم آداملاری، مهندیسلر اسیر اولاراق یا اؤلدورولموش، یا دا عرب اؤلکه سینه آپاریلمیشدیر.  

  بابک خوررمدینین ایسلاملا دئییل، عرب ایمپئراتورلوغو ایله ساواشدیغینی یازیرلار. لاکین بو باخیش دوغرو دئییلدیر، چونکو ایسلام دا عرب ایمپئراتورلوغونون رسمی ایدئولوژیسی ایدی. ایسلام موسلمانلارا "جهاد" آدی ایله تجاووز مئکانیزمینی آسانلاشدیریردی. بو اوزدن ده بابک هم خیلافته، هم ده اونون اینانجینا قارشی ساواشیردی. 

  بابک خوررمدینین اوردوسونون ایچینده عربلرین ده اولدوغونو تاریخچیلر یازماقدادیرلار. بونلار خیلافتین ظولموندن بابکه سیغینانلار ایدی. بو دا اونو گؤستریر کی، بابک بوتون گؤروشلره حؤرمت ائدن بیر شخصیت اولموشدور. بابکله شیعه آراسیندا یاخینلیق اولا بیلمزدی. چونکو شیعه نین بؤیوک باشلاری خیلافتین ان صادیق قوللاری ایدی، حتّی شی