گونتای جاوانشیر

اولو اؤندر آتاتورکون وفاتینین 68- جی ایل دؤنومو موناسیبتی ایله.

 بو گون (10.11.2006) بؤیوک آتاتورکون وفاتینین 68- جی ایل دؤنومودور. آنادولو تورکلوگونون قورتاریجیسی، تورک دونیاسینین فیکرن، حیسساَ و روحاَ قورتاریجیسی اولان آتاتورکون ان بؤیوک سیاسی معماریلیگینی ائتدیگی اثر سئکولار تورکییه جمهورییتی اولموشدور. کئچمیش تاریخدن، دینی فاناتیزم و اوممتچی ایرتیجاع دونیا گؤروشوندن باشقا هئچ بیر اثر میراث قالمایان آنادولودا میللتی یئنیدن دیریلیشه سؤوق ائدن بؤیوک آتاتورک چاغداش سیاسی دوزن قورماقلا تورک میللتینی سایقین ستاتوسونا قوووشدورموشدور. نفوسونون یوزده 97- سینین یازیب- اوخوماسی اولمایان، 600 ایل اوممتچی ایرتیجاع اویونلاری ایله اویوتولان آنادولو تورکلوگونو چاغداش یؤنه تیمه قوووشدورمانین نه قدر زور اولدوغونو بوگون ایسلام اؤلکه لرینده کی  ظولمو، حاقسیزلیغی، گئریجیلیگی، فاناتیزمی گؤز اؤنونده بولوندوردوغوموزدا داها دا دوغروجا آنلایا بیلیریک. ایلک دفعه  اولاراق گؤیتورک ایمپئراتورلوغو زامانیندا سایقین و مؤحترم میللت اولاراق آنیلان تورک میللتی، تورک- ایسلام تاریخینده ایکینجی درجه لی میللت کیمی گؤرولموشدور. گؤیتورک ایمپئراتورو بیلگه خاقانین "ائی تورک میللتی! باشینین اوستونده گؤی چوکمه دیکجه، آیاغینین آلتیندا یئر دَلینمه دیکچه سنه زاوال یوخدور"  کیمی خیتابه لرینه تورک- ایسلام دؤنمینده قطعیی شکیلده راستلانمیریق. بؤیوک آتاتورکون دئدیگی کیمی "ایمپئراتورلوقلارین قوروجوسو اولان بیز تورکلر اوممتچیلیک ایرتیجاعسی آدی آلتیندا باشقا میللتلره یئم ائدیلدیک." اولو اؤندر آتاتورک تاریخین بو ساختا و یانلیش گئدیشینی دوردورموش، تورک میللتینین غورورونا ضرر گتیرن هر نؤوع ایرتیجاعنی تورک تاریخیندن سؤکوب آتمیشدیر. گؤیتورک خاقانلاری روحونون دیریلیشنه سانکی آتاتورک تیمثالیندا شاهید اولماقداییق. بؤیوک آتاتورک تورک میللتینی اوممتچی ایرتیجاعنین تهدیدیندن قورویا بیلمک اوچون "دینی باخیمدان دا موستقیل اولمالیییق"  دئیه تورک میللتینه خیتاب ائتمیشدیر. یعنی تورک میللتینین دین دیلی ده تورکجه اولمالیدیر. بو آماج یولوندا جامیلرده وئریلن اذانلارین دا تورکجه لشدیریلمه سینه امر ائتمیشدیر. لاکین بؤیوک آتاتورکون اؤلوموندن سونرا ایرتیجاع آتاتورکون اذانلارین تورکجلشمه سینی انگلله مگی باشارمیشدیر.   

                 بؤیوک آتاتورکون آدي چاناققالا ساواشیندان سونرا تاریخه گیرمیش اولور. چاناققالادا عسگرلرینه "من سیزه ساواشماغا دئییل، اؤلمه یه امر ائدیرم" سؤیله یَن مصطفی کمال، چاناققالینین دوشمن ایشغالینا اوغراماسینی اؤنله میشدیر. بیرینجی دونیا ساواشینین آوروپالی متخصصیصلری داها سونرا اعتیراف ائده جکدیلر کی، "بیز چاناققالادا غالیب گلمک اوچون هر شئیی حسابلامیشدیق، اصلینده غالیب گلمه لی ایدیک. لاکین بیر شئیی حسابلامامیشدیق. او دا مصطفی کمالین حربی دوهاسی ایدی " . 

  دؤولتین باشکندی ایستانبول ایشغالدا ایکن ساواشماغی دئییل اؤلکه نی یابانجیلارا تامامی ایله ساتماغی دوشونن اوممتچی عثمانلی پادیشاهینین ساتقین توتومونا قارشی، مصطفی کامال 19 ماییس 1919- جو ایلده سامسونا چیخار و تورک میللتینی ایشغالچیلارا قارشی موباریزه آماجی ایله سفربر ائدر. بوگونکو تورکییه جمهورییتی تورپاقلارینین تام یاریسینی ساواشاراق یئنیدن قازانار. بؤیوک آتاتورکون "وطنین خطی مودافیعه سی یوخدور، سطحی مودافیعه سی وار. وطن ایشغال آلتیندادیر. بؤیوک تورک میللتی بو ایشغالا سون وئرمه لیدیر" کیمی چاغریلاری آنادولو تورکلوگونده یئنی هئیجان دوغورموش اولور. بو هیجانین آدی قورتولوش و ایستیقلال ساواشی اولاراق معین ائدیلمیشدیر. تورکلری ایستانبولدان و آنادولودان تامامی ایله سؤکوب آتماغی پلانلایان ایمپئریالیست گوجلره قارشی مصطفی کمال ایستیقلال موجادیله سینی باشلاتمیشدیر. مئیثاقی میللی اولاراق آتاتورک طرفیندن چیزیلن وطن اوغروندا تاریخده برابری گؤرونمه یَن ساواش باشلامیشدیر. بؤیوک آتاتورک، اؤلوموندن بیر نئچه آی اؤنجه خاتایی دا تورکییه جمهورییتینه قازاندیرمیشدیر. حربچی، سییاستچی، دیلچی، ریاضیاتچی عالیم اولان آتاتورک، ایستیقلال ساواشیندان سونرا معماری اولدوغو تورکییه جمهورییتینین مودئرنلشمه سی ایستیقامتینده بؤیوک باشاریلار گئرچکلشدیرمیشدیر. بو گون ایسلام دونیاسی اؤلکه لری ایچینده ان دئموکراتیک دؤولت اولان، ایسلام اؤلکه لری کیمی یئرینده سایماییب، گوندن- گونه مودئرنلشن تورکییه جمهورییتی بو دورومونو گئرچکدن ده بؤیوک آتاتورکون دوهاسینا، اینقیلاب و ایلکه لرینه بورجلودور. هر زامان مدنی تاریخ بؤیوک شخصییتلرین اثری کیمی تظاهور ائتمیشدیر. تورکییه جمهورییتینده دیکتاتورلوقلا، دینی ایرتیجا ایله دئییل، دئموکراسی ایله ایداره ائدیلن سویداشلاریمیزین موتلولوغو هئچ شوبهه سیز کی، بوتون تورک دونیاسینی تاثیرلندیرمکده دیر. زامان کئچدیکجه تورک دونیاسی دا مرحله - مرحله، آددیم-آددیم اولو اؤندر آتاتورکون دوهاسی ایله تانیش اولور و بئله بیر شئخصییتی تورک تاریخینین یئتیشدیرمه سی بوتون تورک دونیاسینی غورورلاندیرماقدادیر. 

                 بو گون گونئی آذربایجان و دوغو تورکوستان اؤز ایستیقلالی یولوندا موباریزه یه باشلادیغی بیر دؤنمده ایستر- ایسته مز بؤیوک آتاتورکون دوشونجه لری، موباریزه شکلی یولوموزا ایشیق توتماقدادیر. آتاتورک، یالنیز تورک میللتینین دئییل، دونیادا میللی قورتولوش اوغرونا موباریزه آپاران بوتون میللتلر اوچون اؤرنک تشکیل ائتمکده دیر. بؤیوک آتاتورکون زامانیندا اورتایا چیخان لئنین، ستالین، هیتلئر کیمی لیدئرلر بو گون نیفرتله آنیلماقدادیرلار، هامیسی چیرکین دوشونجه لری ایله تاریخین زیبیل قابلارینا گؤمولموشلر. لاکین آتاتورک بو گون ده، یارین دا اینسانلیغین عاغلینا، ایراده سینه تاثیر بوراخان شخصییت کیمی اؤز یئرینی شعورلاردا تثبیت ائتمیشدیر. بعضی شخصییتلرین دوهاسی زامانا سیغماز، ابدییتیندیر. هر نسل اؤز شرطلری و احتییاجلارینا گؤره اونو آنلار. اولو اؤندر آتاتورک ده بو تاریخی شخصییتلردن بیری و بلکه ده بیرینجیسیدیر.  

                 اولو اؤندر آتاتورکون  وفاتینین 68- جی ایلدؤنومو موناسیبتی ایله اونون ایراده سینین چاغداش دونیامیزدا یوخلوغونو دریندن حیسس ائدیریک. مئیثاقی میللی سینیرلاری ایچینده اولان کرکوک تورکلرینین آجیلار ایچینده قیوریلماسی بونون آچیق اؤرنگیدیر.  

                 تورکییه جمهوریتینین ایلل ابد لاییک، سئکولار قالاجاغینا اینانجیمیز تامدیر. تورکییه نین داها دا گلیشمه سینی آرزو ائدن گونئی آذربایجان تورکلری اولاراق آنادولونون آتاتورکون گؤستردیگی هدفلر ایستیقامتینده سورعتله اینکیشاف ائتمه سینی دیله ییریک. یالنیز آتاتورکون ایلکه و اینقلابلاری اساسیندا تورک دونیاسینین اینتیقراسیونو، معنوی بوتونلشمه سی مومکون اولا بیلر. بؤیوک آتاتورک فردین شخصییته دؤنوشمه سینی بو شکیلده آنلاتماقدادیر: 

   "بؤیوک اولماق اوچون؛  

  هئچ کیمسه یه ایلتیفات ائتمیه جکسن،  

  هئچ کیمسه نی آلداتمایاجاقسان،  

  اؤلکه اوچون گئرچک آماچ نه ایسه اونو گؤره جک، او هدفه یورویه جکسن،  

  هرکس سنین علئیهینده بولوناجاقدیر،  

  هرکس سنی یولوندان چئویرمه یه چالیشاجاقدیر.  

  فقط سن بونا دیرنه جکسن.  

  اؤنونه سونسوز انگللر ده ییغاجاقلار.  

  کندینی بؤیوک دئگیل، کیچیک، ضعیف، آراجسیز، هئچ سایاراق  

  کیمسه دن یاردیم گلمه یه جگینه ایناناراق  

  بو انگللری آشاجاقسان.  

  بوندان سونرا دا سنه بؤیوک دئرلرسه بونو سؤیله ینلره گوله جکسن "  

                 اولو اؤندر آتاتورکون وفاتینین 68- جی ایلدؤنومو موناسیبتی ایله تورک دونیاسینین بؤیوک آتاتورکو دریندن آنلاماسینی اومالیم. 

Güntay Cavanşir

Ulu öndər Atatürkün vəfatının 68-ci il dönümü münasibəti ilə.

Bu gün böyük Atatürkün vəfatının 68- ci il dönümüdür. Anadolu türklüyünün qurtaricisi, Türk dünyasının fikrən, hissən və ruhən qurtarıcısı olan Atatürkün ən böyük siyasi memariliyini etdiyi əsər sekular Türkiyə Cümhuriyəti olmuşdur. Keçmiş tarixdən, dini fanatizm və ümmətçi irtica dünya görüşündən başqa heç bir əsər miras qalmayan Anadoluda milləti yenidən dirilişə sövq edən Böyük Atatürk çağdaş siyasi düzən qurmaqla Türk millətini sayqın statusuna qovuşdurmuşdur. Nüfusunun yüzdə 97-sinin yazıb-oxuması olmayan, 600 il ümmətçi irtica oyunları ilə uyutulan Anadolu Türklüyünü çağdaş yönətimə qovuşdurmanın nə qədər zor olduğunu bugün İslam ölkələrindəki zülmü, haqsızlığı, gericiliyi, fanatizmi göz önündə bulundurduğumuzda daha da doğruca anlaya bilirik. İlk dəfə olaraq Göytürk imperatorluğu zamanında sayqın və möhtərəm millət olaraq anılan Türk milləti, Türk-İslam tarixində ikinci dərəcəli millət kimi görülmüşdür. Göytürk imperatoru Bilgə Xaqanın “Ey Türk milləti başının üstündə göy çokmədikcə, ayağının altında yer dəlinmədikçə sənə zaval yoxdur” kimi xitabələrinə Türk-İslam dönəmində qətii şəkildə rastlanmırıq. Böyük Atatürkün dediyi kimi “İmperatorluqların qurucusu olan biz Türklər ümmətçilik irticası adı altında başqa millətlərə yem edildik”. Ulu öndər Atatürk tarixin bu saxta və yanlış gedişini durdurmuş, Türk millətinin qüruruna zərər gətirən hər tür irticanı Türk tarixindən söküb atmışdır. Göytürk xaqanları ruhunun dirilişənə sanki Atatürk timsalında şahid olmaqdayıq. Böyük Atatürk türk millətini ümmətçi irticanın təhdidindən qoruya bilmək üçün “dini baxımdan da müstəqil olmalıyıq” deyə Türk millətinə xitab etmişdir. Yəni Türk millətinin din dili də Türkcə olmalıdır. Bu amac yolunda camilərdə verilən əzanların da Türkcələşdirilməsinə əmr etmişdir. Lakin Böyük Atatürkün ölümündən sonra irtica Atatürkün əzanların Türkcələşməsini əngəlləməyi başarmışdır. 

Böyük Atatürkün adı Çanaqqala savaşından sonra tarixə girmiş olur. Çanaqqalada əsgərlərinə “Mən sizə savaşmağa deyil, ölməyə əmr edirəm” söyləyən Mustafa Kəmal, Çanaqqalanın düşmən işğlına uğramasını önləmişdir. Birinci Dünya savaşının avropalı mütəxəssisləri daha sonra etiraf edəcəkdilər ki, “Biz Çanaqqalada qalib gəlmək üçün hər şeyi hesablamışdıq, əslində qalib gəlməli idik. Lakin bir şeyi hesablamamışdıq. O da Mustafa Kəmalın hərbi dühası idi”.

Dövlətin başkəndi İstanbul işğalda ikən savaşmağı deyil ölkəni yabancılara tamamı ilə satmağı düşünən ümmətçi Osmanlı padişahının satqın tutumuna qarşı, Mustafa Kamal 19 mayis 1919-cu ildə Samsuna çıxar və Türk millətini işğalçılara qarşı mübarizə amacı ilə səfərbər edər. Bugünkü Türkiyə Cümhuriyəti torpaqlarının tam yarısını savaşaraq yenidən qazanar. Böyük Atatürkün “Vətənin xətti müdafiəsi yoxdur, səthi müdafiəsi var. Vətən işğal altındadır. Böyük Türk milləti bu işğala son verməlidir” kimi çağrıları Anadolu Türklüyündə yeni heyəcan doğurmuş olur. Bu həyəcanın adı qurtuluş və istiqlal savaşı olaraq müəyyən edilmişdir. Türkləri İstanbuldan və Anadoludan tamamı ilə söküb atmağı planlayan imperialist güclərə qarşı Mustafa Kəmal istiqlal mücadiləsini başlatmışdır. Meysaqi Milli olaraq Atatürk tərəfindən çizilən vətən uğrunda tarixdə bərabəri görünməyən savaş başlamışdır. Böyük Atatürk, ölümündən bir neçə ay öncə Xatayı da Türkiyə Cümhuriyətinə qazandırmışdır. Hərbçi, siyasətçi, dilçi, riyaziyatçı alim olan Atatürk, istiqlal savaşından sonra memarı olduğu Türkiyə Cümhuriyətinin modernləşməsi istiqamətində böyük başarılar gerçəkləşdirmişdir. Bu gün İslam Dünyası ölkələri içində ən demokratik dövlət olan, İslam ölkələri kimi yerində saymayıb, gündən-günə modernləşən Türkiyə Cümhuriyəti bu durumunu gerçəkdən də Böyük Atatürkün dühasına, inqilab və ilkələrinə borcludur. Hər zaman mədəni tarix böyük şəxsiyətlərin əsəri kimi təzahür etmişdir. Türkiyə Cümhuriyətində diktatorluqla, dini irtica ilə deyil, demokrasi ilə idarə edilən soydaşlarımızın mutluluğu heç şübhəsiz ki, bütün Türk Dünyasını təsirləndirməkdədir. Zaman keçdikcə Türk Dünyası da mərhələ-mərhələ, addım-addım ulu öndər Atatürkün dühası ilə tanış olur və belə bir şexsiyəti Türk tarixinin yetişdirməsi bütün Türk Dünyasını qürurlandırmaqdadır.

                 Bu gün Güney Azərbaycan və Doğu Türküstan öz istiqlalı yolunda mübarizəyə başladığı bir dönəmdə istər-istəməz Böyük Atatürkün düşüncələri, mübarizə şəkli yolumuza işıq tutmaqdadır. Atatürk, yalnız Türk millətinin deyil, dünyada milli qurtuluş uğruna mübarizə aparan bütün millətlər üçün örnək təşkil etməkdədir. Böyük Atatürkün zamanında ortaya çıxan Lenin, Stalin, Hitler kimi liderlər bu gün nifrətlə anılmaqdadırlar, hamısı tarixin zibil qablarındadırlar. Lakin Atatürk bu gün də, yarın da insanlığın ağlına, iradəsinə təsir buraxan şəxsiyət kimi öz yerini şüurlarda təsbit etmişdir. Bəzi şəxsiyətlərin dühası zamana sığmaz, əbədiyətindir. Hər nəsl öz şərtləri və ehtiyaclarına görə onu anlar. Ulu öndər Atatürk də bu tarixi şəxsiyətlərdən biri və bəlkə də birincisidir.

                 Ulu öndər Atatürkün  vəfatının 68-ci ildönümü münasibəti ilə onun iradəsinin çağdaş dünyamızda yoxluğunu dərindən hiss edirik. Meysaqi milli sınırları içində olan Kərkük türklərinin acılar içində qıvrılması bunun açıq örnəyidir.

                 Türkiyə Cumhuriyyətinin ilələbəd layik, sekular qalacağına inancımız tamdır. Türkiyənin daha da gəlişməsini arzu edən Güney Azərbaycan türkləri olaraq anadolunun Atatürkün göstərdiyi hədəflər istiqamətində sürətlə inkişaf etməsini diləyirik. Yalnız Atatürkün ilkə və inqlabları əsasında türk dünyasının intiqrasyonu, mənəvi bütünləşməsi mümkün ola bilər. Böyük Atatürk fərdin şəxsiyətə dönüşməsini bu şəkildə anlatmaqdadır:

“Böyük Olmaq üçün;
Heç Kimsəyə iltifat etməyəcəksən,
Heç kimsəni aldatmayacaqsan,
Ölkə üçün gerçək amaç nə isə onu görəcək, o hədəfə yürüyəcəksən,
Hərkəs sənin əleyhində bulunacaqdır,
Hərkəs səni yolundan çevirməyə çalışacaqdır.
Fəqət sən buna dirənəcəksən.
Önünə sonsuz əngəllər də yığacaqlar.
Kəndini böyük değil, kiçik, zəif, aracsız, heç sayaraq
Kimsədən yardım gəlməyəcəğinə inanarak
Bu əngəlləri aşacaqsan.
Bundan sonra da sənə böyük derlərsə bunu söyləyənlərə güləcəksən”

                 Ulu öndər Atatürkün vəfatının 68-ci ildönümü münasibəti ilə Türk Dünyasının Böyük Atatürkü dərindən anlamasını umalım.