رشیدالدین فضل الله همدانی

ترجومه ائدن: گونتای جاوانشیر

سولدوز قؤومو*

  سولدوز قؤوموندن بیر چوخ امیرلر چیخماسینا باخمایاراق، بیز داها چوخ مشهور و چنگیز خانین خیدمتینده اولانلار حاقینداکی حیکایه لری و بیلگیلری وئرمکله یئتینه جه ییک.  

                   چنگیز خان گنج اولدوغو زامان تایچیوت قؤومو اونونلا موخالیفت ائدیردی. بیر گون چنگیز خان اؤنملی بیر ایش اوچون یولا دوشموشدو. یولدا اؤز- اؤزونه حرکت ائدن بیر داشا راستلاندی. چنگیز خان دوشوندو کی، بورادا بیر اوغورسوزلوق اولمالیدیر. یولا داوام ائدیب- ائتمه مه سی باره ده تَرددود ائتدی. سونوندا یولونا داوام ائتمه قراری آلدی. چنگیز خان بو یولچولوغوندا خوشاگلمز حادیثه  ایله قارشیلاشدی. اونون دوشمنی اولان تایچیوت قؤومونون پادشاهی تارقوتای قیریلتوق اونو اسیر ائده رک بوینونو ایکی شاخه آغاجلا باغلادی. او زامان اسیر دوشنلری درحال اؤلدورمک یاسالارا اویغون دئییلدی. تایچو ایقاچی آدیندا بیر قوجا قاری وار ایدی. تایچو قؤوموندن اولدوغو اوچون اونا تایچو ایقاچی دئییردیلر. قارینین اَری ایسه مئرگیت قؤوموندن ایدی. آنجاق اَرینین آدی بللی دئییل.  

                   او قوجا قاری دایما چنگیز خانین ساچلارینی داراییر و اونا خیدمت ائدیردی. ایکی آغاج شاخه سی آراسیندا قالیب یارالانان چنگیز خانین بوینونون یاراسینا ملهم قویور و آغاجلارین آلتینا کئچه یئرلشدیریردی کی، بوینونو داها چوخ یارالاماسین. بیر گون چنگیز خان فورصت تاپیب و بوینو بویوندوروقلو شکیلده قاچماغا باشلاییر. یاخینلاردا بؤیوک بیر ناوور (گؤل) وار ایدی. چنگیز خان اؤزونو بو ناوورا آتیب ائله گیزلندی کی، اونون بدنیندن سادجه بورنو گؤرونوردو. تایچیوت قؤومو اونو آختارماغا باشلادی. سولدوز قؤوموندن اولان چیلاوغو´نون آتاسی سورغان شیره آتاسی سودون نویان´لا او جیواردا یاشاییردی. بیردن سورغان شیره نین گؤزلری چنگیز خانین موبارک بورنونا ساتاشدی. اونون چنگیز خان اولدوغونو آنلامیشدی. گیزلیجه چنگیز خانا ایشاره ایله آنلاتدی کی، گؤرونمه مه سی اوچون اؤزونو داها دا سویا باتیرسین. چنگیز خانی آختارانلارا دا دئدی کی، سیز باشقا یئرلری آختارین، من ده قالیب بورانی گؤزله ییم. گئجه اولدوغوندا چنگیز خانی ائوینه آپاریب و بوینونداکی بویوندوروق آغاجلاری چیخاراراق، اونو اؤز ائوینده گیزلتدی.  

  داها سونرا  سورغان شیره، چنگیز خانی بیر کور(kor) مایدانا میندیریب، بیر آز اَت و کامان-اوخ و دیگر ساواش آلتلری وئره رک یولا سالدی.  

  آرتیق چنگیز خانین آناسی، خاتونلاری و قؤومو اوندان ال اوزموشدولر. اؤلدویونو سانیردیلار. او زامان چنگیز خانن دؤردونجو اوغلو تولوی خان اوشاق ایدی و هر آن دئییرمیش کی، آتام بیر مایدانین اوستونده گله جکدیر. تولوی خانین آناسی دا اوغلونو دانلاییر و بعضن ده قولاغینی بورورموش کی، نییه سنین آتان مایدانا مینمه لی، مایدانلا گلمه لیدیر؟ اوشاق ایسه واز کئچمه دن تکرار- تکرار سؤیله ییرمیش. چنگیز خانین اؤز یوردونا قوووشماسی یاخینلاشدیغی زامان اوشاق بو شکیلده داوام ائدیرمیش:  " آتام قویروغو دویونلنمیش کور بیر مایدانلا بیر آزدان یئتیشه جکدیر! "  آناسی دا عصبلشَرَک اوشاغینین اوستونه باغیریرمیش. بیر نئچه ساعاتدان سونرا چنگیز خان، تولوی خانین وصف ائتدیگی شکیلده گلیر. چنگیز خانین ساغ- سالامات گلمه سینه هر کس سئویندی و شنلیکلر دوزنلندی. آنجاق هر کس تولویون سؤیله دیکلرینه حئیران قالمیشدی. سورغان شیره بیلیردی کی، اونون چنگیز خانی گیزلتمه سی و خیلاص ائتمه سی گئج- تئز بیلینه جکدیر. اونا گؤره تایچیوت قؤومونون ایچیندن چیخیب گئتمه لی ایدی. بوتون عایله سینی ییغیب چنگیز خانین دییارینا کؤچوب و اونون خیدمتینده اولدو. چنگیز خان دا اونون عایله سینی اؤز گووَنجه سی آلتینا آلدی.سورغان شیره نین اوغلو چیلاوغون گئرچک باهادور ایدی. بیر دفعه  آتدان چوخ برک ییخیلدی. رقیبی اونو اؤلدورمک ایسته میشدی. او، درحال آیاغا قالخیب و اؤزونو قوروماغا چالیشمیشدی. سونگوسو(نیزه سی) ایله آت اوستونده اونا هوجوم ائدن رقیبینی یارالامیش و قووموشدور. چنگیز خان اونون بو شجاعتینه حئیران قالمیش، اونو آلقیشلامیش و دئمیشدیر کی، من بئله باهادورلوق هئچ گؤرمه میشدیم. چینگیز خان بیر نئچه دفعه  تایچیوتلا ساواشدی. ان سون ساواشدا چیلاوغون باهادور، تایچیوتون پادشاهی تارقوتای قیریلتوقلا اوز-اوزه گلدی. بو ساواشدا چیلاوغون باهادور، تارقوتایی اؤلدوردو. چیلاوغون باهادورون اوغلو دا سودون نویان ایدی. سودون نویان چنگیز خانین باخت اولدوزونون پارلادیغی زاماندا اونون ساغ الی ایدی. اوقتای قاآن زامانیندا دا یاشاییردی و تولوی خانلا سورقاقتانی به یین اوشاقلارینا باخیردی. کوبیلای قاآن زامانیندا سودون نویانین اوغلو قاچودار اؤز آتاسینین یئرینی توتموشدور. قاچودار یوز ایلدن آرتیق یاشامیش و چوخ قوجالمیشدی. ائله کی، او، اؤز گلینینی تانیمیردی و دئییردی منی اونونلا ائولندیرین. اونون عقربالاریندان بیری ده توغرول آدیندا بیر امیر ایدی. ائلجه ده یاخینلاریندان دیگری ده باوورچو مونگکه قاآن آدیندا بؤیوک بیر امیر ایدی کی، چاران اولاراق چاغریلیردی. چاران، آریق بوغایا یاخشی تعلیم وئرمه دیگی اوچون کوبیلای طرفیندن یاسایا سؤوق ائدیلدی. هولاکو خانلا آذربایجانا گلن سودون نویانین اوغوللاریندان بیری ده سونجاق نویان ایدی.او، هولاکو خانین دؤولتینده یارقیچلیق (قاضیلیک) وظیفه سینده ایدی. کئهتی نویان، آراتئمور ایداچی، تودان و تئموربوغا اونون قارداشلاری ایدی. سونجاقین اوغوللاری بونلار ایدی: بایدو، عرب، آرغون. کوبیلای قاآنین خیدمتینده اولان سودونون دیگر بیر اوغلو دا سارتاق ایدی. کوبیلای قاآن اونو اؤز رسمی ائلچیسی اولاراق هولاکونون دؤولتینه گؤندرمیشدی. هولاکو خانین اؤلوموندن سونرا گئری دؤنموشدور.