گونتای جاوانشیر 

  قورتولوشون دوشونسَل بویوتلاری

                                               گیریش 

  تکامول، اینسانلیغین یازقیسیدیر. تکامول، تاریخین آنلامی، ماهیتی و هدفیدیر. میللتلر اؤز فیطرتلرینده تکامول دویغوسو داشیماقدادیر. تکامول اولماسایدی، بیر خطا اوزوندن تاریخ سونا چاتار، حیات آنلامسیزلاشاردی. تکامول پروسئسینده تجروبه لرین بؤیوک رولو واردیر. میللتلرین حیاتیندا باش وئرن حادیثه لر، تجروبه لر ییغینی شکلینده فرقلی و داها موتلولوق گتیریجی گله جگه دوغرو یؤن بللی ائدر. بو یؤنله نیش معین ائدیلمزسه، میللتین ایچینده زامان-زامان بیریکن ائنئرژی یا میللتین اؤزونه ضرر وئرر یا دا بو ائنئرژینی هدفی بللی اولان باشقا بیر میللت و یا میللتلر اؤز هدفلرینه چاتماق اوچون ایستیفاده ائدرلر. هر ایکی حالدا میللت فلاکتله اوز- اوزه قالار. عمومییتله، تورک تاریخی و خوصوصییتله آذربایجان تاریخی بو آجی تجروبه لره چوخ شاهید اولموشدور. عرب- فارس میللییتچیلیگی مرکزلی ایسلام آنلاییشی مین ایل ایچینده تورک میللتینی ایچیندن چؤکرتمه یه چالیشمیشدیر. تورک میللتی اورتالیقدا اوممتچیلیک آدی آلتیندا اونا- بونا یئم اولموشدور. عثمانلی باشدا اولماق اوزره بوتون تورک- ایسلام تاریخینده کی  میللی دیلده مؤوجود اولان معنوی ده یرلر بیر گؤیتورکلردن میراث قالان و داشلارا یازیلان ده یرلره برابر دئییلدیر. بوتون گؤیتورک خاقانلاری اؤز میللتینه  " ائی تورک میللتی! ..."  خیطاب ائدرکن، تورک-ایسلام دؤولت باشچیلاری "ائی ایسلام اوممتی!"  دئیه خیطاب ائتمیشدیر. بو خیطابت ایچینده ایسه اصلینده تورک میللتی نین دیلی، مدنیتی قولاق آردی ائدیلمیشدیر. تبریز مرکزلی مشروطه حرکتی نین تورک محورلی هدفی اولمادیغی اوچون سونوندا فارس فاشیزمی فایدالی چیخمیش و بو دفعه  دؤولت دوزه نینی اله کئچیرن فارس فاشیزمی تورک کیملیگینی تاریخدن تامامن سیلمک اوچون هرطرفلی هوجوما کئچمیشدیر. پسیکولوژی تحقیرلردن توتموش، تورک دیلینین یاساق ائدیلیشی، آذربایجان تورپاقلارینین سؤمورولوب فارس یوردلارینا داشینماسی کیمی گئنیش میقیاسلی ساواش پلانی ایله کیملیگیمیزه، وارلیغیمیزا هوجوم ائدیلمیشدیر. موختلیف مرحله لرده گونئی آذربایجان اؤز قورتولوشو یولوندا آیاغا قالخسا دا، هر دفعه  مغلوبییته اوغرامیش، اوغراتیلمیشدیر. بو مغلوبییتلرین بیر چوخ سببلری اولسا دا، ان باشدا گلن سبب میللی موباریزه نین هدفلرینین دوزگون تعیین ائدیلمه مه سی اولموشدور. میللی کیملیگین یوکسه لیشی دؤورونده میللی هدفین دقیق تثبیت ائدیلیب و بو هدفه گؤره میللتین آیدینلانماسی و حاضیرلانماسی، مغلوبییتین قارشیسینی آلان یئگانه عامیلدیر. میللت نه یه گؤره آیاغا قالخمالی، هانسی هدف اوغرونا جانینی فدا ائتمه لیدیر؟ بو سوال اطرافیندا گئنیش شکیلده و بوللوجا سیاسی فیکیرلر اورتایا قویولمالیدیر. گئرچکدن ده، بو یوکسه لیش و گونئی آذربایجان ائولادلارینین جانلارینی فدا ائتمه سی فارس کیملیگی نین، فارس دیلی نین اوستون و حاکیم اولاجاغی دئموکراتیک بیر ایران یاراتماق و عئینی تاریخی سهولری یئنیدن آذربایجان ائولادلارینین قانی حسابینا تکرارلاماقدان می عیبارتدیر؟ گونئی آذربایجان تورکلوگونون میللی اینقیلابینی "ایران تورکلری نین میللی اویانیشی!"  اولاراق ده یرلندیرنلر بو دفعه  ده فورصتی الیمیزدن چیخارماغا چالیشماقداده یرلار. "ایران تورکلری"  آدی آلتیندا ایرانی اوست و آذربایجانی آلت کیملیک اولاراق گؤرنلر ظاهیرن فارس فاشیزمینین یانیندا یئر آلمیش کیمی گؤرونمکده ده یرلر. دوشونجه لرینی گله جگه یوخ، کئچمیشه قاپایان بو جریان، کئچمیشده بو تورپاقلاری تورکلرین ایداره ائتدیگینی ساوونماقدادیلار. آنجاق تاریخ هر زامان گلدیگی کیمی ایره لیگه دوغرو گئتمز، تاریخین ایستیقامت ده ییشدیردیگی زامانلار دا اولموشدور. نئجه کی، تورکلرین ایداره ائتدیگی "ایران" آدلاندیریلمیش بو تورپاقلاری 90 ایلدیر فارسلار ایداره ائتمکده دیر. نئجه کی، عثمانلی، سووئتلر بیرلیگی، یوقوسلاوییا  آدلانمیش  دؤولتلر و اؤلکه لر آرتیق تاریخده یوخدور. ائتنیک تاریخدن یولا چیخاراق، گونئی آذربایجانین سیاسی تاریخینی و سیاسی طالعینی موجررد اوتوپییالارا قوربان وئرمک تام بیر خیانتدیر. بو خیانت یا جهالت اوزوندن یا دا بیله رکدن ائدیله بیلر. "ایران تورکلری"  تئرمینینین طرفدارلاری تاریخ دئدیکلرینده ده آیدین بیر چاغین یا دا چاغلارین سرگذشتینی نظرده توتمورلار. دین میتولوژیسی اساسیندا شکیللنمیش، اینسان عاغلی یاساق ائدیلمیش قارانلیق اورتا چاغی نظرده توتورلار. یعنی تورک- ایسلام تاریخینده دین میتولوژیسینین اورتایا قویدوغو اوممتچیلیکدن باشقا اؤنملی راسیونال (عقلانی) ده یر حاکیم اولمامیشدیر. بدنی بؤیوک، روحو و دوشونجه سی ضعیف اولان اوزون بیر تاریخ... گونئی آذربایجان میللی حرکتی  فارس- ایسلام مرکزلی قارانلیق چاغ ذهنیتینه قارشی اولدوغو اوچون، مودئرن و سئکولار بیر حرکتدیر. سئکولار ذهنیت، عمومیتله، تاریخ حئیرانی اولا بیلمز. 1789- جو ایل بؤیوک فرانسا اینقیلابیندان سونرا ایکی میللییتچی جریان مئیدانا چیخمیشدیر. بیرینجی جریان، میللتی تاریخده، دینی ده یرلرده، کئچمیشده و سوننتده تانیملادیغی اوچون، موحافیظه کار میللییتچی آدلانیردی. بونلار یئنیلیکلره قاپالی ایدیلر. معلوم اولان کئچمیشی و بو گونو گله جگه ترجیح ائتدیکلری اوچون تکاموله اینانمیر، بیلگینی چوخ دا فایدالی سایمیردیلار. گله جگین نه گتیره جگینی بیلمزکن کئچمیشین و ایندینین نه اولدوغونو بیلمکده ییک، دئیه، دوشونوردولر. تاریخده کی  تجروبه لر اونلار اوچون یئترلی گؤرونوردو. ایران مکانیندا هم پهلوی، هم ده ایسلام دیکتاتورلوغو زامانیندا تاریخ حئیرانلیغی دؤولتین رسمی ایدئولوژیسی اولموشدور. پهلوی زامانیندا اسکی پارس تاریخی، ایسلام دیکتاتورلوغو زامانیندا دا صدری ایسلامداکی شیعه نین قبول ائتدیگی دؤنم قوتساللاشدیریلمیشدیر. هر ایکی ایدئولوژی تاریخ حئیرانلیغینی چاغریشدیردیغی و اولایلاری تاریخیت زمینینده و سییالیتینده  (دیالئکتیکاسیندا) تحلیل ائتمه دیگی اوچون ایرتیجاعیدیر، غئیری-اینسانی و غئیری-اخلاقیدیر. ایکینجی جریان— میللی دؤولته، میللی اوردویا، میللی ایقتیصادیاتا، میللی دیله، میللی اینانجا و حقوق علمینه، وطنداش حاقلارینا و دئموکراسییه ایناندیقلاری اوچون راسیونال- مترقی میللیتچی جریان اولاراق تاریخه کئچدی و بو آخیم آوروپاداکی بوگونکو ریفاهی، میللی دؤولتلری، دئموکراسینی یارادا بیلدی.   سئکولار ذهنیت، تاریخ حئیرانی اولا بیلمز. 

   تورک- ایسلام تاریخی دؤنمینده تورک میللتی حیسساَ و فیکرن حضورسوز اولموشدور، تورک دیلی اؤز سایقین یئرینده اوتورمامیشدیر. بو حضورسوزلوغو 14- جو عصرده آشیق پاشازاده بو شکیلده ایفاده ائدر:  

"تورک دیلینه کیمسنه باخماز ایدی

تورکلره هرگیز کؤنول آخماز ایدی. "

  چونکو معنوی حضور، یالنیز میللی دیلین دؤولت سیستئمینده اؤز اویغون یئرینی تاپماسی ایله مومکون اولور. میللی دؤولت،  میللتی تشکیل ائدن مودئرن فردلرین اورتاق مالی کیمی تظاهور ائدر، آنجاق دین میتولوژیسی (افسانه سی) مرکزلی دؤولت، اوممت ایرتیجاعسینی تشکیل ائدن گلیشمه میش فردلرین اینانجی حسابینا یارانار. اوممت ایرتیجاعسی مرکزلی قارانلیق دؤنم قاپانمیشدیر. تاریخ ایثبات ائتمیشدیر کی، اوممتچیلیک دویغوسو و دین قارداشلیغی بوتون زامانلاردا یالاندان، فیتنه دن باشقا بیر شئی دوغورمامیشدیر. دین قارداشلیغی تبلیغاتی آدی ایله بیر میللت باشقا میللتلری تاریخدن سیلمه یه چالیشمیشدیر. دیگر طرفدن، اوممتچیلیک و دین قارداشلیغی، ذهنییت اولاراق تاریخه گؤمولموشدور. یالنیز اوممتچیلیک بو تاریخه گؤمولوش پروسئسینده تورک میللتینه بوتون زامانلاردا ضرر وئردی. آرتیق تورک میللتی فارس فاشیزمینی قوجاغیندا بسله ین اوممتچیلیک دویغوسوندان فیکرن و حیسساَ خیلاص اولمالیدیر. میللی هدفی اولان، چاغداش و سئکولار بیر حرکتلیلیک اوممتچیلیک ایرتیجاعسی ایله ایچ- ایچه اولان تاریخله باریشا بیلمز. تاریخ اؤیره نیلیر، لاکین گله جک— مسئولییت ساحه سیدیر. گله جکله باغلی اولاراق مسئولییت دویغوسو یوخدورسا، هئچ شوبهه سیز کی، دوشونجه لرده، خیاللاردا اولان، اوغرونا جانلار فدا ائدیلن گله جک، گله بیلمز. گله جک گتیریلمه لیدیر. 

گونئی آذربایجان میللی حرکتی نین سیاسی آماجی

  فارسلار اؤز اعتیبارلارینی تورک میللتی یانیندا ایتیرمیشلر. آذربایجان تورک میللتی فارسلارلا بیر یئرده یاشاما دویغوسونو بیر چوخ تجروبه لرده سینامیش و اونلارین گووه نیلیر اولمادیقلارینی آنلامیشدیر. فارسلار بیر یئرده یاشامامیز اوچون هئچ بیر فداکارلیق ائتمه دیلر، آنجاق خیانت ائتدیلر و ائده یرلر. بئله ایسه ندن آذربایجان میللتی فارسلارلا بیر یئرده یاشاماق فداکارلیغینا قاتلانمالیدیر؟ بیزیم موباریزه میزین هدفی میللی وارلیغیمیزی قطعیاَ قبول ائتمه ین فارسلارا وارلیغیمیزی قبول ائتدیرمکدن می عیبارتدیر؟ اؤنجه فارس شووینیزمی ساختا تئوریلره اؤزو اینانمیش، سونرا دا فارسلاری ایناندیرمیش کی، تورک سه نین دوشمنیندیر. ایندی بیزیم موباریزه میزین هدفی، فارسلارین بو نیفرت دویغوسونو اؤزلرینه آنلاتماقدانمی عیبارتدیر، یوخسا دوشونن بیر میللت اولاراق اؤز میللی هدفلریمیز اوغرونا ظولم آلتیندا یاشایان و میللی وارلیغی تاریخدن سیلینمه یه محکوم ائدیلمیش میللتیمیزی آزادلیق اوغرونا سفربر ائتمکدن می عیبارتدیر؟ گونئی آذربایجان میللی قورتولوش حرکتینین اؤنجوللری، دوشونورلری و آیدینلاری اؤنجه تئوریک پلاندا دوغرو سواللار اورتایا قویمالی و سونرا دا زامان- مکان شرطلرینه گؤره بو سواللارا جاواب وئرمه لیدیر. بو سواللار و جاوابلار بیزیم میللی حیاتیمیزین دوشونجه پلانینداکی دینامیکلریندن عیبارت اولاجاقدیر. اؤنجه دوشونجه ده، تفککورده قالیب گلمک مجبورییتینده ییک. اؤنجه اوخو آتیب، سونرا هدفه توشلامامالیییق. اؤنجه هدفه توشلاییب، سونرا اوخو آتمالیییق! میللتین گوجونو "ایرانا دئموکراسی" آدی آلتیندا فنایا اوغراتماق، بوشلوغا سؤوق ائتمک میللی اخلاقدان محروم اولان ایسلامچیلارا و کوممونیستلره مخصوص اولان بیر شئیدیر. آنجاق مودئرن بیر اینسان ایمکان و گئرچکلیک منطیقیندن یولا چیخاراق میللی داوایا قاتیلماق موکللفییتینده دیر. بیز، گونئی آذربایجان میللی حرکتینین هدفینی عمومی تورک کیملیگی و مدنیتی زمینینده میللی دؤولت اولاراق گؤروروک.  

ندن میللی دؤولت و یا دؤولتلشمه؟

  تاریخی تجروبه لرین گؤستردیگی کیمی، دؤولت، بشری احتییاجین محصولو اولاراق شکیللنمیشدیر. بؤیوک مدنییتلر، یالنیز دؤولت نیظامی آلتیندا گئرچکلشمیشدیر. دؤولت تاریخیدیر، چونکو سادجه بیر نسلین احتییاجلاری اساسیندا اورتایا چیخماز، دؤولت،  اؤلموشلرین ده یاشام تجروبه لرینی یاشایان نسله و گله جگه اینتیقال ائدر، او هم ده بیر اینتیقال سیستئمیدیر. زامان آخیشی ایچریسینده بوتون میللتلر اؤز جوغرافییالاری ایچریسینده اوزون ایللر بویونجا تبلوور تاپان مدنی- سیاسی تجروبه لرینی هم جانلی توتماق، هم گله جگه اینتیقال ائتمک احتییاجینی حیسس ائتمیشلر. "میللی دؤولت"  آنلایییشی بو احتییاجا، بو ضرورته جاواب ایستیقامتینده تاریخه گیرمیش بیر قاورام و گئرچکلیکدیر. خوصوصاَ 1789- جو ایل بؤیوک فرانسا اینقیلابینین نَفَسی چاتان یئرلرده میللی کیملیگین سیاسی اینشاسینین میللی دؤولت اولاراق ایدراک ائدیلمه سی مئیدانا چیخمیشدیر. 16- جی عصر رنسانسدان باشلایان راسیونالیزم (دیندن قوپاراق عاغیلا مراجیعت) پروسئسی میللتلرین بطنینده گیزلین اولان، آنجاق دین و اوممتچیلیک باسقیسی اوزوندن اورتایا چیخا بیلمه یَن بو احتییاجی ایفشا ائتمیشدیر.  اوممتچیلیک جهالتینه، اوممتچیلیک دؤولت آنلاییشینا قارشی میللی اراضیده دؤولت ( (national teritorial state  ذهنییتی اورتایا چیخمیشدیر. بو جور سیاسی فلسفه گونئی آذربایجان میللی قورتولوش حرکتینین ده آنا فیکرینی تشکیل ائتمکده دیر، ائتمه لیدیر. یعنی بیزیم وطنیمیز بوتؤولوگونو ایتیرمیش، یالنیز بوتؤولشمه سی و بیر دؤولت نیظامی آلتیندا بیرلشمه سی گرکن آذربایجاندیر. آذربایجان بیزیم وطنیمیزدیر. آنجاق بو او دئمک دئییلدیر کی، آذربایجانین تاریخی جوغرافییاسی خاریجینده تورک یاشاماماقدادیر. آذربایجان تورک یوردودور و بورادا تورک دؤولتی حاکیم اولمالیدیر. بو گون آذربایجان ایکییه بؤلونموش دورومدادیر. باکی مرکزلی قوزئی آذربایجان موستقیل میللی دؤولتدیر و مرفه بیر میللت اولماسی اوچون غرب یؤنوملو اینکیشاف پروسئسینی داوام ائتمکده دیر. دیگر طرفدن، قوزئی آذربایجانین اینکیشافی طبیعی اولاراق گونئی آذربایجانین عاقیبتینه بیر باشا مثبت تاثیر گؤستردیگی اوچون ایران- روسییا ایتتیفاقی بو اینکیشافی انگلله مک آماجی ایله ائرمنیستانا بیرباشا حربی-ایقتیصادی یاردیم ائدیرلر.  بو وسیله ایله یوردوموزون بیر بؤلومو ائرمنیستانین ایشغالینا معروض قالمیشدیر. گونئی آذربایجان تورک میللییتچیسی بو پروبلئمه اؤز ویجدانیندا و عاغلیندا جاواب وئرمک مجبورییتینده دیر. داها دوغروسو، گونئی آذربایجان میللی حرکتی بو شکیلده گئنیش باخیشلی سیاسی، مدنی داورانیشا مؤحتاجدیر. گونئی و قوزئی آذربایجاندا باش وئرن حادیثه لر ایستر-ایسته مز بیر- بیرینی بوتونلشدیرن و بیر هدف اوغرونا گئرچکلشن اولایلار کوللییاتیدیر. لاکین قوزئی آذربایجان آرتیق گوندن- گونه دئموکراتیکلشه رک ایره لیله مکده دیر. بیزیم اساس هدفیمیز گونئی آذربایجانداکی ایجتیماعی- سیاسی ائنئرژیمیزی گونئی آذربایجانین قورتولوشو ایستیقامتینده سفربر ائتمکدیر. بئله بیر سوال اورتایا چیخیر: بیزیم قورتولوشوموزون سیاسی فلسفه سی ندیر؟ یئنه ده ایرانین سیاسی بوتونلوگو اوغرونا میللی ائنئرژیمیزی قاپدیریب، اوغورلادیب تاماشاچی کیمی باخمالیییق، یوخسا داها فرقلی شکیلده و مودئرن دونیا تجروبه لریندن فایدالاناراق، گونئی آذربایجان مرکزلی سیاسی پروژه، سیاسی فلسفه اورتایا قویمالیییق. سیاسی فلسفه گئرچکلره دیقت ائدر، ینی گئرچکلری آراشدیرماچیلیق یولو ایله آنلاماق، آنالیز ائتمک ایستر. سیاسی فلسفه، مؤوجود سیاسی گئرچگی و ایمکانلاری دونیا سه وییه سینده کی  عمومی سیاسی دوروملا مقاییسه ائده رک آنلاماغا چالیشار. توپلومون ایچینده کی  ایچگودوسل (غریزی-اینستینکتیو) حرکت دینامیکلرینی کشف ائدیب و یؤنلندیرمک بوگونکو گونئی آذربایجان میللی حرکتینین میسیونودور. ایچگودوسل حرکت، میللتین روحی حیاتینداکی دینامیکلردن عیبارتدیر، ینی تکامولون اساس حرکتوئریجی، ایره لیگه دوغرو سؤوق ائدیجی عامیلی. چاغداش بیلگیلرین ایمکانلاریندان یارارلاناراق دوغرو بیر سئزگی ایله بو حرکتوئریجی قوووه نین ایستیقامتینی کشف ائتمک گونئی آذربایجان میللی حرکتی نین اساس وظیفه سیدیر. بئله بیر سوال سورالیم: گونئی آذربایجاندا یارانمیش وضعیت  تورک میللتینی  " ایرانی "  کیملیک، ایران تورکلوگو آدی آلتیندا باشقا میللتلرله، اؤزللیکله فارسلارلا اینتئقراسیونا سوروکله مکده دیر، یوخسا بؤلونمه یه؟ اگر ایرانی کیملیک آدی آلتیندا اینتئقراسیونا و بیر سیاسی چاتی آلتیندا یاشاماغا دوغرو یؤنلنمه اورتادا ایسه، او زامان میللی حرکتین بیر آنلامی اولماز. میللی حرکت، میللتین تورپاق، دیل، مدنیت سینیرلارینی موعین ائتمک اوچون مئیدانا چیخمیش بیر فئنومئندیر. گونوموزده  "ایران تورکلوگو"ندن یانا اولانلار، سیاسی ایسلامچیلارلا و میللی اخلاقدان محروم اولان کوممونیستلرله عملن بیر جبهه ده گونئی آذربایجان میللی حرکتینه قارشی صف باغلامیش گؤرونمکده ده یرلر. اؤزللیکله گونئی آذربایجانین بوتون شهرلرینده باش قالدیران سون دیره نیش، آدی چکیلن ذهنییتلرین بیر- بیرلرینه داها یاخینلاشماسینا سبب اولموشدور. سلطنت طلبلر، ایسلامچی ایرتیجا، "ایران تورکلوگو"  ایرتیجاسی و کوممونیستلر گونئی آذربایجانین میللی حاقلاری اوغرونداکی موباریزه سینه قارشی عئینی بوجاقدان باخاراق موناسیبت بیلدیریرلر. هامیسی نین فلسفه سینده "ایرانین بوتؤولوگو آدینا گونئی آذربایجان اورتالیقدا قوربانلیق قویون کیمی کسیله بیلر"  منطیقی مودافیعه  ائدیلمکده دیر. دیگر طرفدن، بیزیم میللی کیملیگیمیزین اوزانتیسی اولان تورک یوردو اولان تورکییه جمهورییتینده ده سؤزده ایمپئریالیست دوشمنی کیمی اؤزلرینی تانیییب، تانیدان بعضی "آیدین" لار و سیاسی تشکیلاتلار طرفیندن ده بونا بنزر گؤروشلره شاهید اولماقداییق. بو گونه قدر حتّی "ایران تورکلوگو"  آدی ایله اولسا بئله، هئچ بیر پروژه سی اولمایان، " میثاقی- میللی "  (عثمانلی سونراسی ایلک گونلرده آتاتورکون چیزدیگی تورکییه نین حودودلاری) سینیرلاری ایچریسینده اولان کرکوک تورکلرینین عاقیبتینه اوزاقدان باخان بعضی سؤزده آیدین و تشکیلاتلار، تبریزده کی  بو قهرمانلیق نتیجه سینده سانکی یوخودان آییلدیلار و یاریم یوخولو شکیلده "ایران پارچالانمامالیدیر"  دئیه، تحلیللر ائتدیلر. بعضی سؤزده  "آیدینلار" ایسه " آمئریکا دویمه یه باسمیش" دئیه، گئرچکله اویوشمایان آچیقلامالاردا بولوندولار. بیز، گونئی آذربایجان تورک میللییتچیلری اولاراق تورکییه نین تورک دؤولتی اولماسینا گؤره ایستیقبالینی ایستمه میز تورکلوک بورجوموزدور، لاکین ایران گئرچکلرینی، فارس شووینیزمی نین قدارلیغینی آنلامایان هئچ کیمسه یه عاقیبتیمیزی تاپشیرا بیلمریک، حتّی اؤز سویوموزدان اولسا بئله.  

  بو گئرچگی آنلاماق لازیمدیر کی، داخیلی و خاریجی شرطلرین اولوشدوردوغو  مؤوجود وضعیته متناسیباَ، گونئی آذربایجان فلسفه، سیاسی هدف اوغروندا بوتون گوجونو مرکزلشدیرمه لیدیر. بیزیم بیر نئچه فیکیر جبهه سینده میللتیمیزی دولاشیق سالماغا حاقیمیز یوخدور. اؤز سویوندان، اؤز ایچیندن قایناقلانان بو ائنئرژییه بیر هدف بللی ائتمک لازیمدیر، او دا گونئی آذربایجاندا میللی دؤولتین قورولماسیدیر. گونئی آذربایجانلی بیر فرد میللی دؤولتی نین اولماماسی سببی ایله گووه نسیزلیک، پسیکولوژی گرگینلیک ایچینده دیر. او، فارس طرفیندن، فارس ذهنیتی طرفیندن ایداره اولونماقدادیر، تورپاغی، دیلی، مدنیتی و تاریخی تالانماقدادیر. گونئی آذربایجانلی تورک بو گووه نسیزلیگی میللی ایراده سی اساسیندا میللی دؤولتینی قورماقلا اورتادان قالدیرا بیلر. بونو بیر چوخ باشقا میللتلرین اؤرنگینده گؤرموشوک. بورادا مسله فارسلارین پیس یا دا یاخشی، دوشمن یا دا دوست میللت اولوب- اولماماسی دئییل، مسله گونئی آذربایجانین اؤز گله جگینه صاحیب اولماسیدیر. اسارته تسلیم اولان میللتی باشقا میللتلر ایستیثمار ائده یرلر. ایستیثمارچی ایستر فارس اولسون، ایستر، مثلن، اویغور تورکلرینی ایستیثمار ائدن چین اولسون، هئچ فرق ائتمز. اساس اولان میللی آزادلیق مفهومونون میللتین روحوندا اویانماسی، میللتین اؤز قورتولوشونا اینانماسیدیر. میللی دؤولت بیر میللت اوچون هدف اولماقدان داها زیادا یولون باشلانغیجیدیر. یالنیز میللی دؤولتین دوزه نی ایچینده فردلر اؤز ایستعدادلارینی رئالیزه ائده بیلیرلر، باشقا جور مومکون دئییل. حتّی شهرییار دا گیلئیله نیر کی، "قویمادیلار ننه مدن ائشیتدیگیم ناغیللار اساسیندا بؤیوک اثرلر یارادام." مدنی بیر توپلومون گئنیشله مه سی و اؤز میللی کیملیگی اوزرینده درینلشمه سی میللی دؤولت یولو ایله مومکوندور. فارسلار ایقتیداری بیزیمله برابر شکیلده پایلاشماق ایسته مزلر. اونلار عمومییتله بیزیم وارلیغیمیزی قبول ائتمیرلر، بیزی فارسداندؤنمه سایدیقلاری اوچون تاریخین بو یانلیشلیغینی دوزلتمک ایسته ییرلر. یعنی بیزی "اؤزوموزه"  دؤندریب، "یئنیدن" فارسلاشدیرماق ایسته ییرلر. بو اوزدن ده میللی وارلیغیمیزین تامامن سیلینمه سی اوچون هر فورصتدن فایدالانماقداده یرلار. میللی دؤولت تیمثالیندا اخلاقی یاشاییشین جؤوهری اؤز سونسوز ایمکانلارینی گؤسترمیش اولور. یالنیز میللی دؤولتده فرد اؤزونو مدنی توپلومون عضوو کیمی حیسس ائده بیلیر. بو حیسسییاتدان گونئی آذربایجان اینسانی محرومدور. چونکو میللی دؤولت اورتاق میللی ایراده نین یوغرولموش جؤوهریدیر. داها دوغروسو، میللی دؤولت میللتین، میللی روحون تظاهورو و هنده سی فورماسیدیر. هنده سی فورماسی اولمایان بیر مادده تصوور ائدیلمه دیگی کیمی، دؤولتی اولمایان بیر میللتی ده گونوموزون منطیقی ایله میللت اولاراق تصوور ائتمک مومکون دئییلدیر. مودئرن اینسان میللی کیملیگینین و میللی دؤولتینین شعوروندا اولاراق، اصیل فردییتدن و اخلاقی یاشاییشدان برخوردار