“HACI MEMMEDOV SEVİYYESİNDEN ÇOX YUXARI QALXMAQ LAZIMDIR”
Etibar Memmedov: “Azerbaycan İrana qarşı koalisiyada olmamalıdır”
“Menim qelbimde Azerbaycan onsuz da bütövdür”

İki il evvel AMİP sedri postundan istefa veren, bir müddet siyaset meydanından kenara çekilen Etibar Memmedov neçe aydır ki, yeniden aktiv fealiyyet göstermeye qerar verib. Amma AMİP lideri ölkede geden proseslerle bağlı yox, Güney Azerbaycanda başlanan milli herekata, soydaşlarımızın haqlarının berpasına münasibetde aktivlik gösterir. Helelik Azerbaycan siyasetinde baş verenlere, siyasi proseslere qatılmamağı ve münasibet bildirmemeyi meqsedeuyğun sayır. Özü bunu birmenalı şekilde etiraf etmese de, her halda, Etibar beyle son söhbetimize esasen bele neticeye gelmek olar. Müsahibeden evvel AMİP-in metbuat xidmetinden “Etibar bey daxili meselelere münasibet bildirmir” cavabını eşitsek de, ona bu istiqametde bezi sualları ünvanlamaq mümkün oldu. Herçend ki, hemsöhbetimiz özü de bir neçe defe bu xeberdarlığı yadımıza saldı...

(evveli öten sayımızda)

- Tebii ki, güneydeki soydaşlarımızın problemlerini daim diqqetde saxlamaq yaxşı haldır. Amma bu işle meşğul olmaq daxili meseleleri bir kenara qoymağa esas verirmi? Yeri gelmişken, bir çoxları hesab edir ki, Etibar Memmedov rejimin tezyiqlerine tuş gelmemek üçün daxildeki proseslere qarışmır. Sizin bu günkü fealiyyetinizde bu amilin rolu varmı?

- Evvela, bizim ve ya onların problemi demek düzgün deyil. Bezileri hesab edir ki, Güney Azerbaycanda baş verenler onların öz problemidir, biz onların işine qarışmamalı ve öz işlerimizle meşğul olmalıyıq. Bu, milli meseledir, bütövlükde özünü azerbaycanlı hesab edenlerin her birinin problemidir. Her kes öz imkanı daxilinde elini ağdan-qaraya vurmalıdır. Bu cür ittihamlar, ironiyalar daim olub. Dırnaqarası ağıllılar, başbilenler daim meslehetler veribler ki, oturun öz işinizle meşğul olun, başqa işlere qarışmağa ehtiyac yoxdur. Bele deyenler ya heç bir iş görmeyenler ve yaxud iş görmek isteyenlere mane olanlardır. Mence, heç onlara qulaq asmağa ehtiyac da yoxdur. Hesab edirem ki, kim ne bacarırsa, etmelidir. Elece de kimse başqalarını az iş görmeye göre qınamamalıdır. Teki kimse hereket etsin. Teşebbüsler, ayrı-ayrılıqda görülen işler üst-üste yığılanda böyük bir dalğa emele gelir. Menimle bağlı deyilenlere ise cavab vermek istemirem. Amma xahiş edirem ki, mane olmasınlar. Hetta bezileri deyirler ki, indiye qeder haradaydız? Sizin qezetde de bele bir yazı getmişdi, yazmışdılar ki, Güney Etibar Memmedovun yadına ne zamandan düşüb? Bele deyenlerin yadına salmaq isteyirem ki, menim ilk siyasi fealiyyetim ve ilk defe repressiyaya meruz qalmağımın sebebi 1975-ci ilde mehz Güney Azerbaycanla bağlı olub. Onda telebeydim. Bir divar qezeti buraxmışdıq. Orda baş meqale mene mexsus idi. 1945-46-cı illerde milli hökumetin fealiyyetine hesr olunan meqaleye göre meni universitetden kenarlaşdırdılar, sonra ise berpa etdiler ve yeniden ceza verdiler. Ebülfez bey de mehz o zaman hebs olundu ve o zaman ona qarşı ireli sürülen ittihamlardan biri de güney meselesini gündeme getirmekle bağlıydı. Bu güne qeder Güney kiminse yadına düşmeyibse bele, bu gün o işle meşğul olmağa başlayıbsa, ona da minnetdar olmaq gerekdir. Hetta dünene qeder kimlerse güneyden söhbet düşende ironiya edibse, indi meseleye ciddi yanaşırsa, evvel deyilenlerin üstünden keçmeliyik.

- Güneyde baş veren prosesler nisbeten sengiyib. Sizce, yaxın zamanlarda herekatın yeniden güclenmesi mümkündürmü?

- İran hakimiyyetinin gözlemediyi hadiseler baş veren kimi, repressiv metodlara el atıldı, minlerle insan hebs edildi. Amma hemişe ilk repressiyalardan sonra ayılma dövrü başlanır. Bir az sakitlik yaranan kimi, terefler düşünmeye, qüvvelerinin neden ibaret olduğunu götür-qoy etmeye başlayırlar. Bu gün İran hakimiyyeti o qeder de yaxşı veziyyetde deyil. Aparılan repressiyaların gözlenilen neticeni vermemesi göz önündedir. On beş mine yaxın insanın birden tutulması ve çoxlarının qısa zaman erzinde azadlığa buraxılması milli herekat üçün müsbet neticeler verib. En azı, insanlar hansısa bir işe göre hebs olunduqları hissiyyatını keçiribler. Ömür boyu bir-birini görmeyen adamlar hebsxanada bir yere düşübler, birge müzakireler aparıblar. Bu ise adamlarda inamın artmasına sebeb olur. Hebsden çıxanların en azı yarısı metin herekatçılara çevrilirler. Yeqin ki, o insanlar hebs olunmasaydı, çoxu milli herekatda iştirak edib-etmemekle bağlı tereddüd ederdiler. Bu prosesden sonra insanların tanınma, milli liderlerin yetişmesi merhelesi başlanır. Adi halda bunların heç biri baş vere bilmezdi. Bu gün cenubda Abbas Lisani, Saleh Kamrani kimi tanınmış insanlar meydana çıxıb. Onlarla beraber yüzlerle tanınmış insanların dünyada tanınması prosesi gedir. Bu gün oradan gelen melumatlara göre, insanların hissiyyatı dönmez xarakter alıb. Nece ki, Azerbaycandakı 20 Yanvar hadiselerinde insanlar dönmez idilerse, bu gün Cenubda da tereddüd eden insanların da milli meselede mövqeleri qetileşib. Herekat iştirakçılarının teqib olunmasının qarşısını ala bilmek, bizim birinci vezifemizdir. Hem de qarşımızda duran esas mesele onların qaldırdıqları teleblerin haqlı olduğunu bütün dünyaya çatdırmaqdır.

- Yaxın perspektivde herekatın hansısa ciddi neticeler elde etmesi mümkündürmü?

- Bu herekat yükselen xett üzre gedir. Milli herekat tekce tarixi Cenubi Azerbaycanı yox, İranın bütün erazilerini, Tehrandan başlamış Xorasana qeder her yeri ehate ede bilib. Bu, o demekdir ki, herekatın kökleri çox möhkemdir.

- Bu gün güneydeki milli herekata destek verdiyiniz bir meqamda Bütöv Azerbaycan ideyasının da gerçekleşmesi uğrunda mübarize aparırsınızmı?

- Bilirsiz, menim qelbimde Azerbaycan onsuz da bütövdür. Bu, hamının milli ideyasıdır. Cenubi Azerbaycanda baş veren hadiselerin neticesinin neden ibaret olması onların öz qerarından asılı olmalıdır. Bu meseleleri Cenubdakı soydaşlarımız özleri müeyyenleşdirecekler. Bizim onların evezine qerar vermek selahiyyetimiz yoxdur. Prosesin gedişinde hemin mesele üze çıxacaqmı, ya yox, bunu zaman gösterecek. İndi, yeni başlanğıc merhelede bu meseleleri ortaya atıb mübahiseler yaratmaq insanları esas meqsedden yayındıra biler. Ona göre de bu gün esas mesele onların ireli sürdükleri teleblerin yerine yetirilmesidir. Bu teleblerin yerine yetirilmesi inqilabi neticelere getirib çıxara biler. İran hakimiyyeti de bunu yaxşı bilir ve ona göre de telebleri yerine yetirmek istemir. Amma evvel-axır bunu edecekler, çünki buna mecburdurlar. Bütün bunlar olandan sonra herekatın rehberleri hansı qerarları qebul etmeyin lazım olduğunu özleri müeyyenleşdirecekler.

- Güney Azerbaycanı gözleyen en böyük tehlüke İranın vurulması meselesinin gündeme gelmesidir. Sizce, yaxın perspektivde İran vurulacaqmı?

- İranın vurulması meselesi de, bu ölkedeki nüve qalmaqalı da milli herekata qarşı istifade olunur. Milli herekatın hemin nüve proqramı, ABŞ-İran münasibetleriyle heç bir elaqesi yoxdur. Repressiyaları teşkil eden İran hakimiyyetinin nümayendeleri milli herekatı mütleq İrandan kenar qüvvelerle bağlamağa çalışırlar. Hetta ele teqdim etmek isteyirler ki, İranı daxilden zeifletmek isteyenler var. Bu meselede ABŞ-ın adı daha çox çekilir. Amma biz görürük ki, ABŞ heç Azerbaycan meselesi ile bağlı sesini de çıxarmırdı. Yalnız repressiya dalğasından sonra ABŞ Dövlet Departamenti baş verenlere bu yaxınlarda münasibet açıqladı. Açıq-aydın görünür, İran hakimiyyetinin proseslerde ABŞ-ın elinin olması haqda dedikleri böhtandan başqa bir şey deyil. İranın nüve proqramı meselesine gelince, men açıq demeliyem ki, bu ölkenin nüve silahı elde etmesinden en çox tehlükeye meruz qalan Azerbaycan olacaq. İranın nüve silahının guya sülhmeramlı olması haqda verilen beyanatların da heç bir esası yoxdur. Onlar dinc atom stansiyasının tikilmesiyle bağlı teklif olunan texnologiyalardan da imtina edirlerse, demeli, meqsed nüve silahı yaratmaqdır. ABŞ-İran, Qerb-İran münasibetlerinin müharibe heddine çatmasının özü de Azerbaycan üçün böyük tehlükedir.

- Bele olan halda Azerbaycan antiiran koalisiyasında yer alacaqmı? Ümumiyyetle, almalıdırmı?

- Azerbaycan hansısa ölkelerle birge antiiran kolalisiyasında yer almamalıdır. Ölkemiz beynelxalq teşkilatların qerarlarına uyğun fealiyyet göstermelidir. BMT Tehlükesizlik Şurasının hansı qerarı olacaqsa, Azerbaycan o çerçivede fealiyyet göstermelidir. Amma ayrıca İrana qarşı hansısa koalisiya yaranacaqsa, orada iştirak Azerbaycana her hansı fayda vermez.

- İranın vurulmasıyla bağlı Azerbaycan siyasileri arasında ikili fikirler mövcuddur. Bir qisim hesab edir ki, bu, baş vermelidir ki, fars rejimi layiqli cavab alsın, digerleri ise soydaşlarımızın taleyini düşünerek bunun eleyhine çıxmağı vacib sayırlar...

- İran bombalananda tekce rejim bombalanmayacaq ki... Özü de bombalanmanın rejimi deyişmek niyyeti güddüyü elan olunmayıb. Yaxud da bu rejim deyişse, ne olacaq? Guya bundan evvelki İran rejiminin azerbaycanlılara münasibeti çox yaxşı idi? Assimilyasiya siyasetinin esasını hemin Rza şah qoymamışdı? Ondan sonra gelen rejim de hemin siyaseti davam etdirir, yeni bir şey keşf etmeyibler. O sebebden hesab edirem ki, ABŞ-ın İranı bombalamasının heç kime xeyri olmayacaq. Biz bunun terefdarı deyilik. Bombalanma dinc ehali üçün ağır neticeler vere biler.

- Qeyd etdiniz ki, bu gün tekce Güneyde baş verenlerle meşğul deyilsiz, ölke daxilinde baş verenleri de diqqet merkezinde saxlayırsız. Eledirse, ölkede, hakimiyyet daxilindeki proseslere nece qiymet vermek olar?

- Onsuz da ne baş verirse, o barede yazırsınız, tehliller verirsiniz. Men ise bu barede fikir bildirmek istemirem. Heç buna ehtiyac da yoxdur.

- Evvelde soruşduğumuz, amma cavab ala bilmediyimiz sualı bir de vermek isteyirik: Etibar Memmedov yaxın zamanlarda ölkede geden proseslerde yaxından iştirak etmek, növbeti seçkilere qatılmaq niyyetindedirmi?

- Bu mesele ile bağlı verilen sualları bu gün cavablandırmağı, izahat vermeyi lazımlı hesab etmirem. Bu gün daha vacib olan meselelerimiz var. Biri cenub mövzusudur. O biri Dağlıq Qarabağ meselesidir. Hökumetden başqa meseleleri teleb etmekdense, Avropa Birliyi ile qonşuluq siyasetine dair fealiyyet proqramını açıqlamağı teleb etmek daha doğru olar. Qoy neye imza atacaqlarını desinler. Çünki ortada çox tehlükeli meqamlar var. Hökumet evvel bu senede “yox” dese de, indi “he” deyirler. “He”nin arxasında ne durduğu açıqlanmalıdır. Hemin senedde Avropa Birliyi ile bu ölkeler arasında gelecek fealiyyetin prinsipleri müeyyenleşib. Gürcüstana, Moldovaya aid meselelerde gösterilib ki, onlarla münasibetlerde ölkelerin erazi bütövlüyü meselesi esas prinsipdir ve münaqişeler de bu prinsip esasında hell olunmalıdır. Azerbaycanla bağlı senedde ise bu evvel yox idi. İndi de bilinmir ki, hemin meqam senede daxil edilib, ya yox. Ermenistanla bağlı senedde qeyd olunub ki, biz milletlerin öz müqedderatlarını teyin etmek prinsipi esasında qonşuluq edeceyik. Yeni bu kimi vacib meqamlara diqqet yöneltmek lazımdır. Bu, ümummili meseledir. Men bilirem ki, hökumetde de bu senedin hemin şekilde qebul olunmasının eleyhdarları varıydı. İndi ise bilinmir ki, hemin senedi hansı şekilde qebul edecekler. Bir sözle, Hacı Memmedov seviyyesinden çox yuxarı qalxmaq lazımdır.

- Ölkede tekce Hacı Memmedovla bağlı proses getmir ki...

- Yox, daxili çekişmelerin esasında Hacı Memmedov prosesinin aparıcı rolu var. Men ona göre bu meseleni yada saldım.

- Bes müxalifetin qarşısında duran vezifeler, seçki meselesi, başqa mühüm meqamları ne zaman gündeme getirmek lazımdır, sizce?

- Partiyalar, o cümleden AMİP bu proseslerde iştirak edir. Onlar ne qerar qebul etseler, o cür de olacaq.

MEHBUBE