Beynəlxalq Əfv Təşkilatı

İran: Sülhsevər tənqidçilərinə qarşı təzyiqdə davam edir. 

      Beynəlxalq əfvtəşkilatı İranda öz ifadə və birləşmək azadlığından qayıdandan sülh məqsədilə istifadə edən insan hüquqları və azadlıqda olan birliklər uğrunda bir sıra fəalların həbsi ilə çox yaxından qayğılanır. Bu saxlanılanlara son günlərdə qadının təhdid məqsədilə cəzalanmasına qarşı nümayiş keçirən 10 nəfər və məktəb boykotuna dəstək verən İran Azərbaycanlıları daxildir. Heç bir ədalət mühakiməsi olmadan 100 gün saxlanılan insan hüquqları üzrə müdafiəçi bəyan etmişdir ki, o bu müddətdə İran səlahiyyətliləri tərəfindən “peşmanlığa” davamlı təzyiqinə məruz qalmışdır.

    Beynəlxalq əfvtəşkilatı İran rəsmilərinin  (səlahiyyətlilərini) insan hüquqları müdafiəçilərinin öz hüquqlarını həyata keçirən insanların həbsini dərhal dayandırmağa və həbsdə olan bütün şəxslərə işgəncə veriməyəcəyinə təmionat verməyə çağırır.

                             İRAN Azərbaycanlılarına Sıxışdarılması

Son günlər İRAN Azərbaycanlıları birliyinin 15 dən artıq üzvünün yeni akademik ilin birinci günü (bu il sentyabrın 23 nə təsadüf edir) tələbələrin məktəbləri boykot etməyə çağırışla əlaqədər həbs olunması məruzə olundu. Buna oxşar çağırışlar əvvəlki illərdə də olub. Belə tufanlara 2006 cı ilin sentyabrın 9-da Təbrizə gedərkən baykotları dəstək üçün palnlışdırılmış nümayişlərinə malik olduğundan tutulan və Təbrizdəki Təhqiqat (araşdırma təhlükəsliyi) Nazirliyinin saxlama yerinə gətirilən Əsədullah Selimini aid etmək olar.

   Bunlardan başqa hər ikisi S ulduzdan olan 14 sentyabrda həbs olunan İsgəndər Mirzəyi və sentyabrin 15 də həbs olunan, Əli Sadiq beyreq də planlaşdırılmış nümayiş vərəqlərini yaydığına görə həbs edilmişdir.

   Başqa fəallardan azərbaycanlı birliyi tərəfindən keçirilən əvvəlki nümayişlərdən sonra və azad edilənlərdə 2006 ci ilin 2 mayında yenidən həbs olunmuşdur. Onlar Çingiz Bəxtəvər Qulammirzə Əmani və Hasan Ark (həmçinin Hasan ali Hacabollu kimidə tanınır) (Bax Urgen Aktion151/ 2006 AI İndex MDB13/055/2006 və İran ictimai bəyanatı: İran yetkililəri Babək qalasında toplaşan və İran azərilərinin hüquqlarının pozulmasına qarşı müraciət edənlərin tutulmasını saxlamalıdır AI.İndex MDE 13/074/2006) 21 sentyabrın Evezpur alisinə məxsus 3 qardaş Təbrizdəki evində sifarişlə həbs olunmuşdur:25 yaşlı Mustafa,14 yaşlı Muhammed Reza Everpun. İlkin olaraq 2006 cı ilin aprelində həbs olunublar.(Bax Urgent Action120/06 MDE 13/047/20065and followupMDE13.\068.\2006) Həmin vaxt Məhəmməd Rza Əvərpun həbsdə olduğu 3 gün ərzində sifarişli olaraq işgəncəyə məruz qalmışdır.

Firidun Mehdipur və Məhəmməd Hüseyn Purqurda 23 sentyabrda Urmiyada sifarişlə həbs olunmuşdur. Onun  saxlandığı yer məlum deyil.

Urmiyada İran təhıükəsizlik qüvvələri tərfindən incidilən bəzi nümayişçilər haqqında da qeyri-müəyyən məruzələr var.

ƏLİ ƏKBƏR MUSƏVİ-XOİNİ

   Sentyabrın 21-də İran rəsmiləri məhbus Əli Əkbər Musavi- Xoiniyə atasının ölümünun 40 günlüyü ilə bağlı hüzr mərasimində iştirakına icazə vermişdi. Bu onun Tehrandakı İranda qadın əleyhinə diskriminasiyana son qoyan hüquqi islahatlara çağırış nümayişlərində 12 iyunda hədəsindən bəri 209cu bölməsində saxlandığı Evin həbsxanısında ilk kənara çıxmasına icazə verilmiş hərəkət idi. (bax.181/06.AI İndex MDE13/075/2006) onun güclü mühafizə olunduğu mərasimdə belə bir məruzə etmişdir ki, onun görünən qaxması olmuş və başından yara almış və bu işgəncə ilə bağlı şikayət etmişdir. O həmçinin məruzə etmişdirki, “hamıya deyin ki, mən təzyiq altındayamvə onlar məni gündə 5 dəfə sorğu sual edirlər” və “Mən hər gecə ayaq üstə qandalla yatıram” deyə qeyd edərək psixi və mənəvi işgəncələrə məruz qaldığından şikayət etmişdir. O, söyləmişdir ki, rəsmilər öz hərəkətlərinə görə peşman olduğuna haqqında məktub yazmağa məcbur edilmişdir. Həmin mərasimdən sonra o Evin Həbsxanısana qayıdırvə ondan sonra vəkili ilə görüşməyə qadağa qoyulıurvə ailəsi ilə görüş məhdudlaşır.

  Əli Əkbər Musavi- Xoini keçmiş İslaM Konsultadi Assembleyasi Məclisi (İran parlamentini) üzvi və tələbə lideri həmçinin İran Alumni Asossiyasının başçısıdır. (Sazman-e Danesh Amukhtegan-e İran-e Eslami ) İran universitetini bitirən tələbələr üçün üzvülüyü açıq olan bu təşkilat İranda demokratiyanın və insan hüquqlarının yayılmasında və təbliğatında böyük rola malikdir. Onun Parlamentdəki dövründə o insan hüquqlarını müdafiə edən fəal dəstəy göstərmiş və tələbə və siyasi dustaqların vəziyyəti ilə məşğul olmuşvə həbsxanaları və qeyri-qanuni saxlama mərkəzlərini təftiş etmişdir.

ÖLÜM CƏZASI ƏLEYHİNƏ OLAN HƏBSLƏR

  Sentyabrın 24-də BMT-nin Tehrandaki ofisi qarşısında sülh nümayişi keçirilərkən ən azı 10 nəfər həbs olunub. Onlar Kobra Rahmanpour, Həqiqət-Pacu Nazanin, Fatehi və Şəhla Jahid daxil olmaqla bir sıra qadınların hədə qorxu məqsədi ilə cəzalanmasına qarşı etitraz edirdilər. Tam təsdiq olunmasa  da, həbs olunanlardan Şahin Zeynal və Əli Davud İsfahan universitetinin tələbələridir. Bu həbs olunanlar Gülhakdaki128 saylı polis məntəqəsinə gətirilmiş və gələcək hərəkətləri haqda izahata qol çəkdikdən sonra azad olunmuşdur. Beynəlxalq ƏfvTəşkilatı ölüm cəzasına məhkum olunmuş iki qadın barəsində təcili tədbirlər görmək məsələsini qaldırmışdır.

Beynəlxalq Əfv Təşkilatının Qayğıları

  Beynəlxalq əfv təşkilatının əsas maraqlandığı məsələ bütün dustaqların deyil, öz hüquq və azadlıqlarını həyata keçirərkən həbs olunanların, dərhal və qeyri-şərhsiz azad olunmasıdır. Onlar ən azından cinayət zərərinin təhlükəsiz, ədalətli və çevik ədalət mühakiməsi nəticəsində tanınmasına qədər azad olmalıdırlar. Onlar xarici aləmlə mütamadi əlaqə saxlamalıdırlar, xüsus ilə ailə və vəkilləri ilə. İran səlahiyyətləri sülh yolu ilə (sakit) öz ifadə etmək və birləşmək azadlıqlarını həyata keçirən insanların narahat edilməsinə son qoymalıdır. Beynəlxalq əfv təşkilatı həmçinin saxlanılanların işgəncəyə və fiziki təsirlərə məruz qalması ilə də qayğılanır. Bu isə özündə Beynəlxalq əfv təşkilatının Əli Əkbər Musavi- Xoininin dərhal və şərhsiz azad edilməsi və Evin həbsxanasında işgəncəı altında olması və peşmançılıq məktubunun yazılmasıma məcbur edilməsi fakti ilə bağlı çevik təhqiqata başlanmasına çağırlarını təkrarlayır.

Arxa PLAN

   İranın şimal qərbində yaşayan və azəri türkcəsində danışan  İran azərbaycanlıları 15 ildir ki, İran rəsmilərindən onların ana dilində danışmaq və təhsil almaq hüququna hörmət etməyi tələb edirlər. İran Konstitusiyasının15 maddəsində regionalvə qəbilə dillərindən KİV-də və mətbuatda, eləcə də tədrisdə fars dilinə əlavə kimi istifadəsinə icazə verir.

   Beynəlxalq hüquqa görə hər bir azlıqda olan şəxslərin öz ana dilindən ictimai və ya şəxsi qaydada heç bir ayrı-seçkilik müdaxiləsinə yol vermədən azad istifadə hüququ var. Heç bir dövlət ana dilində danışmaq hüququnu inkar edə bilməz.

   Dövlət çoxluqda olanlarçün rəsmi dildə məktəbləri təmin edərkən azlıqların nümayəndələrinin də öz ana dilindəm dərs keçməyi, dövlətin verdiyi minimum təhsil standartlarından istifadəni təmin edən məktəblər açmaq hüququ var. Valideynlərin uşaqlarına hansı növ təhsil verməyi seçməkdə üstünlük hüququ var. Bura rəsmilərin təyin etdiyi instutlardan fərqli instutlar seçmək hüququ da daxildir.

  Dövlət rəsmiləri pozitiv tədbirlər görməlidir. a)azlıqda olan şəxslərə öz ana dilini öyrənməyə  imkan verir.b) bir ərazi daxilində mövcud digər azlıqlarında dilini öyrənmək imkanı.

   Kütləvi nümayişlər 2006 cı il may ayının 12 də İranın şimal qərbində gündəlik qəzetlərin üzdəki karikatura ilə əlaqədər baş vermişdir. Iran səlahiyyətliləri nümayişçiləri dağıtmaq üçün zordan və tüfəngdən və digər tədbirlərdən istifadə etmişdir. Yüzlərlə, ola bilsin minlərlə nümayişçi həbs olunmuşdur. Onlardan bəzisi azad olunsa da, bəziləri hələ də həbsxana məhkumudurlar və ya axtarışdadırlar.