هر تورک بیر میللت‌دیر

عرب یازاری: جاحظ

چئویره‌ن: سید حیدر بیات

1

هر تورک بیر میللت‌دیر

2

تورک دئمک:

حرکت‌دیر

                             یئریمک‌دیر

                                                          یورومک‌دیر

تانری اونلاری

دایانماغا

               دورماغا

                             سوسماغا

                                                          یاراتماییب‌دیر.

3

تورک عسکری باشقا قوشونا قوشولسا

اونلار 10 آغاج یئریدیکده، او 20 آغاج یئری‌یه‌ر

نئیه کی تورک:

                                            ساغا گئده‌ر

                                            سولا گئده‌ر

                             داغلارین باشینی

                             دره لرین دیبینی

                             یوخلامامیش،

                                                          گئتمه‌ز

                                                                                       تورک.

4

تورک حیله ائتمه‌ز

ائتسه‌ده

یالنیز ساواشدا.

5

اسکندر اونلارلا باشارا بیلمه‌دی

«اُترکوهم: اونلارلا باشارمانیز، اونلاری ترک ائدین، دئدی»

اوندان بری

اونلارین آدینا تورک دئدیلر.

6

تورک ائل‌لرینده:

سوز دولاندیرماق،

               یالوارماق

               یالتاقلانماق

               نیفاق

               ایکی‌اوزلولوک (ریا)

                             هئچ بیریسی یوخدور،

7

باشقا میللت‌‌لری سورماسان، دانیشدیرماسان،

تانیمازسان.

آنجاق تورک

                             هر یئرده تورک‌دور

                                                                         تانینار

                                                                                       سوروشمامیش

                                                                                                                     دانیشدیرمامیش

آتلاری‌دا اؤزلری کیمی‌دیر

گؤرجه‌یین «تورک آتی» اولدوغو بلله‌نه‌جک.

8

آتا مینسه آت

یول یئریسه  یئر

بیلمه‌ز

آغیرلیغین

تورکـون

9

دوشمنی آت اوسته اوو

اؤزونو

بیر قافلان کیمی گؤره‌ر

تورک

10

تورک خاقانی ایله فارس کسراسی ایکی اؤلکه‌نین سینیر موشکول‌لرین چؤرمه‌ک اوچون نئچه ساعات ایله‌شیب دارتیشدیلار.

باخانلار «هامیسی ساغ اول خاقان،

خاقان ووقارلی‌، ادبلی‌ایدی»  دئدیلر

خاقانین یالنیز دیلی ترپه‌نیردی

کسرانین هم دیلی، هم باشی، هم اللری

خاقانین آتیدا ووقارلی‌ایدی

تام ووقاریله دایانیب، هرده‌ن قوللاری‌نین بیریسینی گؤتوروب او بیریسین یئره قویوردو،

کسرانین آتی بیر یئرده دورموردو، سانکی سانجیلانمیشدی.

11

هر بیر تورک اؤز ایشی‌نین،

                             آشارینی بیله‌ر.

12

هامی وطنین سئوه‌ر

آنجاق تورک

چوخ سئوه‌ر

13

تورک ساواشا آرخا چئویرمه‌ز

چئویرسه‌ده

یئنه قاییدیب ساواشار

14

تورکـون یاشادیغی ایل‌لری سایسان

چوخ پایی

یئر اوسته یوخ

آت بئلینده سووشوب

جاحظ کیمدیر؟ ابوعثمان جاحظ 160 ه.ق بصره‌ده دوغولوب، 255-جی ایل ایله او شهرده دونیاسین دئییشیب‌دیر. عربین ان فصیح یازارلاریندان بیریسی‌دیر، دئمک عربین کیلاسیک ادبیاتیندا دؤرد کیتابا داها چوخ اؤنم وئریب، او کیتابلاری «کتب اربعه» آدلاندیریب و عرب ادبیاتی‌نین دیره‌یی کیمی بیلیرلر. او کیتابلارین بیریسی جاحظین «البیان و التبیین» کیتابی‌دیر. جاحظ اینام باخیمینداندا بیر معتزلی ساییلیر و جاحظیه آدلانان معتزلی فرقه‌سی‌نین باشچیسی‌دیر. جاحظ عباسی‌لر دؤنمینده بغداددا و بصره‌ده تورک‌لرلره سیخ ایلگی‌سی اولوب و او دؤوره‌ده «مناقب الترک» رساله‌سینی یازیب‌دیر.  البت جاحظ یالنیز او رساله‌ده یوخ بلکه باشقا اثرلرینده ‌ده دؤنه – دؤنه تورکلرین فضیلت‌لرینه اشاره ائدیب‌دیر. بو سؤزلرین هامیسین ناصف یازیجی آدلی بیر محقق آراشدیریب و تحقیقاتین سونوجون عرب دیلینده، «الترک فی آثار الجاحظ» آدیندا ، نئچه یوز صحیفه‌لیک بیر کیتاب بیچیمینده بیروتدا یاییملاییبدیر. نئچه ایل بوندان اؤنجه اوستاد دوکتور صدیق بو کیتابی منه وئریب و چئویرمه‌سین تکلیف ائتدی، نه ایسه من بو ایشه موفق اولمادیم. «رسائل جاحظ»ی ایسه حؤرمتلی یولداشیمیز ذوقی به‌ی ایکی ایل بوندان اؤنجه تاپیپ گتیرمیشدی. من مناقب الترک رساله‌سینده‌ن بیر کپی آلمیشدیم، دوغروسو اونودا بوتون چئویرمه‌یه اؤزومده چیخار گؤرمه‌دیم، آنجاق باشیمدان آچیم دئیه بو نئچه قطعه‌نی گؤردویونوز بیچیمده تقدیم ائتدیم. سؤزده وئرمیره‌م هئچ، آمما بلکه‌ بیر گون رساله‌نین هامیسین چئویره بیلدیم.

یازیلارین قایناغی: الرسائل الجاحظ، تحقیق و شرح، عبدالسلام محمد هارون، دارالجیل، بیروت، 1991.

سایقی‌لارلا