گونتای جاوانشیر

سئزه نین سئوگیسی

1991- جی ایلده طالعیمی آختارماق اوچون یولا دوشدوم. آتامدان منه نه قدر میراث قالمیشدیسا، هامیسینی ساتیب، الیمده بیر آز پوللا تورکییه یه گلدیم. آماجیم ایسه تورکییه یولو ایله غرب اؤلکه لرینه گئتمک، تحصیلیمی داوام ائتدیرمک ایدی. اینسان هر زامان بللی ائتدیگی هدفین آرخاسینجا گئده بیلمیر. بعضا دونیادا باش وئرن بؤیوک تاریخی حادیثه لر فردین اؤزل حیاتینا موداخیله ائدیر. هله اردبیلده ایکن قوزئی آذربایجاندان گلن خبرلر منی دریندن ائتکیله میشدی. ایچیمدن بیر قوووه اوراداکی حادیثه لره موداخیله ائتمه می ایسته ییردی. باکیدان بیر سس منی چاغیریردی سانکی. آنکارادا اولدوغوم زامان سووئتلر بیرلیگینه نئجه گئده بیلرم حاقدا بیلگی الده ائتدیم. اؤیرندیم کی، سووئتلر بیرلیگی نین ترابزونداکی کونسوللوغوندان ویزا آلماق مومکونموش. ترابزونا گئتدیم و اورادا 100 دولارا ویزا وئردیلر. پاسپورتوما سووئتلر بیرلیگینه گیریش ویزاسی وورولموشدو آرتیق. ترابزون، دنیزین کناریندا یئرلشن اسکی و گؤزل بیر شهردی. هر طرفی ده اورمانلیق. ترابزونون کوچه لرینده سووئتلر بیرلیگیندن گلمیش بیر سورو قادین-کیشی گتیردیکلری اشیالاری ساتیردیلار. من ده آذربایجانلی آختاریردیم بو گلنلر ایچریسینده. آنجاق تاپدیغیم آذربایجانلیلار دا بیر- بیرلری ایله روسجا دانیشیردی. بو دا منی چوخ اوزوردو. 10 گون مدتینه قالدیغیم ترابزوندا شهرین کوچه لرینی گزیر، گونباتان چاغی دا شهردن خئیلی کناردا اولان ساحیلده کی قایالیغین اوستونه چیخیب چوخ یوکسک سسله یا ماهنی اوخویور، یا شعر سؤیله ییردیم، یا دا ائله- بئله باغیریردیم. بعضی گونلر قارا دنیزین دالغالاری نین سسی ائله گوجلو اولوردو کی، اؤزوم ده اؤز سسیمی زورلا دویوردوم.

بیر گون یئنه ده گونباتان چاغی ایدی، عینی قایالیغین اوستونده اوَزومو دنیزین دالغالارینا طرف توتوب یوکسک سسله اؤز- اؤزومله دانیشماغا گئدیردیم. هر گون چیخدیغیم قایالیغین اوستونده بیر قیز وار ایدی. دنیزدن اسن کولکلر اوزون ساچلارینی آرخاسیندا فضایا داغیتمیشدی. دنیزده کی دالغالارین سسی هر طرفی سارمیشدی. یالنیز ترس طرفلردن گلیب بیر- بیرینه چارپیشان دالغالارین سسی دویولوردو. قیزین ساچلاری فضا بوشلوغوندا دالغالارین ریتمی ایله رقص ائده رک آیریجا بیر گؤزللیک یاراتمیشدی دنیزین، داغین و اورمانلیغین بیر- بیرینه قوووشدوغو او موحیطده. چکینگن حالیملا من ده اونون آرخا طرفینده، 20 مئتر کناردا باشقا بیر قایالیغین اوستونه چیخیب، هم دنیزی، هم ده او قیزی سئیر ائدیردیم. بعضا اللرینی داراق ائدیب و اوزون ساچلارینی داراییردی. منیم اوچون ماراقلی اولان بو ایدی کی، اونون داورانیشلاری تورکییه نین یایغین دینچی پسیکولوژیسی ایله اؤرتوشموردو. حتّی ظن ائتدیم کی، بلکه سووئتلردن گلن گورجو، روس یا دا ائرمنی قیزی اولا بیلر. قیز، دنیزی سئیر ائتمکدن دویوب شهره دؤنمک ایسترکن گؤزلری منه ساتاشدی. قیزین اوَزونو گؤردویومده گؤزللیگینه حئیران قالدیم. ایری قارا گؤزلری، دیرسگینه و دیزلرینه قدر آچیق اولان بیاض ووجودوندان عکس اولونان گونشین شعاعلاری آدامی حئیران بوراخیردی. یاخینلاشدیقجا کؤکسونون بیاضلیغی دا آچیقجا گؤزه چارپیردی. امین اولدوم کی، بو قیز ایسلام کولتورونه منسوب بیریسی دئییلدیر. اؤنومدن کئچرکن" مرحبا" ،— دئدی. شیرین ایستانبول آغزی ایله بو ادبلی داورانیشی اونو منیم گؤزومده ملک کیمی گؤستردی. سانکی منیم یابانجی اولدوغومو آنلامیش کیمی سوردو:

- نئردنسین؟

- ایراندانام.

- بیز ده یئنی گلدیک، آنجاق ترابزون چوخ گؤزلمیش.

- هاردان گلدینیز کی، تورکییه لی دئییلسینیز می؟

- تورکییه لییه م. آنجاق آلمانییادا دونیایا گلیب اورادا بؤیودوم. باباملا باکییا گئده جه ییک. بابام اسکی بیر کوممونیست و سووئتلر بیرلیگینی گؤرمگی قافاسینا تاخمیش. کاچ گونه باکییا گئده جگیک.

- من ده باکییا گئدیرم.

قیز گلیب من دایاندیغیم قایالیغا آرخاسینی دایاییب دوردو و سوردو کی:

- اؤیله می، سن ده می کوممونیستسن؟

- من چوخ گنجم، نه اولدوغومو بیلمیرم، سادجه بیلیرم کی، ایچیمده حیسسا بؤیوک بیر وطن دویغوسو وار، آنجاق بو دویغونون دوشونجه و تاریخ پلانیندا نه اولدوغونو بیلمیش دئییلم،— دئدیم و داوام ائتدیم:

- سنین آدین نه؟

- آدیم سئزن.

حیاتیمدا ایلک کز ایدی بو قدر گؤزل بیر قیزی اؤز یانیمدا حیسس ائدیردیم. تام اولاراق دؤنوب اوزونه باخا بیلمیردیم، گؤزللیگی نین منی افسون ائتمه سیندن و بیر خطا یاپماغیمدان چکینیردیم. " بابان هاردادیر؟ " — دئیه، سوردوم.

- بابام هتلده، تانیشماق ایستر میسین؟

- بیلمیرم.

اؤیله سینه دئدیم، چونکو باباسی ایله نه دانیشاجاغیمی بیلمیردیم. حتّی عاغلیمدان کئچدی کی، باباسی منی قیزینین یانیندا گؤردویونده قیزا دا بیلر .

- او زامان من گئدیم.

- من بیر نئچه گوندور سیزین بیر آز اؤنجه اوزرینده دوردوغونوز او قایالیغین اوستونده دوروب اوَزوَ دنیزه طرف شعر اوخویورام. من ده گئدیم او قایالیغین اوستونده بیر آز دوشونوم.

- دوشونه سن می؟

- اه وه ت غالیبا بو دفعه دوشونمم ده گرکه جک.

-تامام، گؤروشوروز،— دئدی و گئتدی.

من ده قایالیغین اوستونه طرف آددیملادیم. بو دفعه قایالیغین اوستونده نه شعر اوخویا بیلدیم، نه ماهنی، نه ده باغیرا بیلدیم. دنیزده دلی دالغالارین بیر- بیرلری ایله چارپیشماسی نین تام ترسینه اولاراق ایچیمده درین بیر سسسیزلیک و سوسقونلوق وار ایدی.

آوقوست آیی نین گونباتان چاغی نین قیزمار گونشی آلتیندا موسافیرلر سیرایا دورموش و گمییه مینمک اوچون بکله ییردیک. مندن 20-30 کیشی آرخادا سئزن ده آتاسی نین قولونا گیرمیش قویروقدا (صفده) بکله ییردی. آتاسی چوخ یاراشیقلی و ظاهیرن گنج گؤرونن بیریسی ایدی. چوخ بؤیوک بیر گمی ساحیلده دورموش و موسافیرلر مینمه یه باشلامیشدی. پاسپورت کنترولوندان سونرا بؤیوک بیاض گمییه گیریلیردی. موسافیرلرین چوخو قادین ایدی. ان چوخ دا گورجو، روس و ائرمنی قادینلاری ایدی. بعضی تورکییه وطنداشلاری دا وار ایدی. من ده پاسپورت کنترولوندان کئچدیکدن سونرا گمییه گیردیم. ایلک دفعه ایدی گمی ایله موسافیرت ائده جکدیم. ایلک دفعه ایدی بو قدر بؤیوک بیر گمییه مینیردیم. گمی نین ایچینده هر جور خیدمتلر وار ایدی. بار، مختلیف آلکوقول و غئیری آلکوقول ایچکیلر و... ترابزوندان سووئتلر بیرلیگی نین گورجوستان جمهورییتی نین پوتی لیمان شهرینه قَدَر گمی ایله گده جکدیک، اوردان اویاناسینی دا او شهرده بللی ائده جکدیک. گمی یولا دوشدویونده اؤنجه هر کس اؤز یئرینده اوتورموشدو. داها سونرا اؤزللیکله گورجو خانیملار باشلادیلار چانتالارینداکی وودکالاردان ایچیب رقص ائتمه یه. بم-بیاض گئیینمیش بیر گورجو گؤزه لی منه یاخینلاشیب و اینگیلیس دیلینده "منیمله دانس ائتمک ایسترسن می؟ " — دئیه، سوردو. من ده "من میللی دانسلاریمیزی باشاریرام، سیزین کیمی اوینایامام " ،— دئدیم. قادین الیمدن یاپیشیب و " گل قافقاز دانسی اوینایالیم"،— دئدی. سونرا دا بارمئنه "بیر قافقاز دانس هاواسی قویون لطفا"،— سؤیله دی. بارمئن ده بیر اویون هاواسی قویدو. بیر یئرده اوینادیق، چوخ اوینادیق. من ده هوسلنمیشدیم، اویناماقدان یورولموردوم. بیر زامانلار باکی تلویزیونوندان سئیر ائتدیگیم دانسلاری تک باشیما مشق ائدردیم ائویمیزده. باشقا خانیملار دا بیزه قاتیلمیشدی. موسیقی بیتدیکدن سونرا بیاض پالتارلی قادین الیمدن یاپیشیب منی اوتوردوغو یئره طرف چکدی. "منیم بوللوجا گورجو شارابیم وار، گل بیر یئرده ایچه لیم"،—دئدی.

" تامام، ایچه لیم"،— دئدیم. آنجاق چوخ ایچمکدن چکینیردیم. چونکو بیر دفعه اردبیلده و بیر دفعه ده تبریزده کامانچاچی علی فرشبافین ائوینده ایچیب، سرتجه کئفلنمیشدیم. باغیردیغیمی، یوکسک سسله فضولیدن، نسیمیدن شعرلر سؤیله دیگیمی، ایران- عراق ساواشیندا دسته- دسته گؤزومون اؤنونده اؤلنلری خاطیرلاییب و اوجا هؤنکورتولرله آغلادیغیمی سؤیله میشدیلر عاغلی باشیندا قالمیش دوستلاریم.

بیاض البیسه لی گنج خانیم بارداقلاری قیرمیزی گورجو شارابی ایله دولدوردو. اللرینی بوینوما سالیب "سن یاخشی کیشیسن، یاخشی اویناییرسان، سنین ساغلیغینا ایچه لیم"،— دئدی. هم ده اونونلا اوینادیغیم اوچون یاریم- یامالاق تورکجه سی ایله و گورجو تلففوزو ایله میننتدارلیغینی بیلدیریردی. هر کس بیر طرفده ایچمکله، رقصله مشغول ایدی. من بیاض پالتارلی خانیمدان "سنین ایشین نه؟"— دئیه، سوردوم. " گورجوستان درام تئاتری نین آکتریساسییام"،—دئدی. بونا چوخ سئویندیم. بیر آکتریسا ایله همسفر اولماق آرزولاریمدان بیری ایدی اصلینده. بیر نئچه بارداق ایچدیکدن سونرا ایچیمده کی ایسلام شرقینه مخصوص اولان اوتانجاقلیق کومپلئکسلری (عقده لری) ده یوخ ائدیلمیشدی. خانیمین الیندن توتوب، بو دفعه ده من اونو دانس ائتمه یه دعوت ائتدیم. آنجاق بو دفعه اونون ایسته دیگی کیمی اوینامالی ایدیق. او، " باشارماسان دا اؤنملی دئییل، سن کندینی منه بوراخ و منیم کیمی حرکت ائله" — دئدی. گنج قادین باشینی منیم چیینیمه قویوب، اللری ایله ده بوینوما ساریلمیشدی. بؤیلجه بو رقص حاققیندا هئچ بیر تجروبم اولماسا دا، من ده اونو بیر شکیلده اللریمله توتموشدوم. گنج خانیم یاواش- یاواش گورجو دیلینده سانکی شعر پیچیلداییردی قولاغیما. نه سؤیله دیگینی آنلاماسام دا آنجاق جمله لرین موسیقیسیندن، وزنیندن شعر اولدوغونو حیسس ائدیردیم. ایزدیحامین ایچینده بیردن گؤزلریم سئزنین آتاسینا ساتاشدی. بیر نئچه خانیملا بیر یئرده شاراب ایچیردی. سئزنین هاردا اولماسی ایله ماراقلاندیم. قالابالیغین دیشیندا، سالونون دیبینده بیر تورک گنجله صحبت ائدیردی. گئت- گئده آرتیق دانس حرکتلیلیگی آزالیردی. بعضی موسافیرلر اوتوردوقلاری یئرده یاتماق ایسته ییردیلر. گورجو آکتریساسی، بیاض پالتارلی آمانا خانیملا یاخشی آنلاشا بیلمیردیک، اورتادا دیل پروبلئمیمیز وار ایدی. نه اونون، نه ده منیم اینگیلیزجه میز یئترلی دئییلدی. آمانانین دا گؤزلری یورغون گؤرونوردو. یاتماق ایسته ییردی سانکی، آنجاق کولتورلو بیر اینسان اولدوغو اوچون بیردن- بیره آیریلا بیلمیردی. سانکی اویغون آن آختاریردی کی، خطریمه ده یمه دن آیریلیب ایستیراحت ائتسین. "هر کس یاتیر، بلکه سیز ده دینجله سینیز" ،— دئدیم. او ایسه تورک دیلینده "چوخ تشککور ائدریم" ،— دئییب، آیریلیب یئرینده اوتوردو. اوزونده دادلی بیر گولوشله منه باخا- باخا و سانکی بو شیرین گولوجوکلری ایله تشککور ائده- ائده یئرینده اوتورموشدو. من ده اؤز یئریمده اوتوردوم. سئزنین آتاسی گنج خانیملارلا بیر یئرده شاراب ایچمه سینه داوام ائدیردی. شاراب منی اؤز ائتکیسی آلتینا آلمیشدی. یوخوم گلیردی. هم ده چوخ دادلیجا یوخوم گلیردی، چونکو هم رقص ائتمکدن، هم ده شارابدان قایناقلانان بیر یورغونلوق جانیمی سارمیشدی. یاتماق اوچون ده آرتیق اویغون زامان ایدی. موسیقی سسی دورموشدو، چئوره ده چوخلاری دا اویوموشدو. منی ده یوخو آپاردی.

III

تقریبن ایکی ساعاتدان سونرا یوخودان اویاندیم. هر کس یاتمیشدی. آلتی ساعات داها یولوموز وار ایدی. سئزنین ده آتاسی باشینی گنج بیر خانیمین چیینینه قویوب یاتمیشدی. سئزنله گنج تورک اوغلان یوخ ایدی. جانیم سیخیلماغا باشلامیشدی. گمینین اوستونه چیخیب دنیزی سئیر ائتمک ایسته دیم. پیلله لرله قالخیب گمینین اوستونه چیخدیم. دنیزین قارانلیغی باشقا جور اولورموش. قارانلیق، دنیزده ایکی قات اولور. چونکو قارانلیق اؤزو ده سودا عکس اولوندوغو اوچون داها دا قاتیلاشیر. اوزاقلارین قارانلیغی چوخ فرقلی گؤرونوردو. ایلک دفعه بئله قاتی قارانلیق گؤروردوم. گمینین اوستونده چیراقلار یانیردی و گمی نین چئوره سی گؤرونوردو. گمی سولاری یاریب ایره لی گئتدیکدن سونرا آرخاسینداکی سو ایزلری چیراقلاری نین ایشیغیندا گؤرونوردو. اوزاقلار ایسه اینانیلماز قارانلیق ایدی. سانکی گمی، سادجه سولاری دئییل، هم ده او سرت قارانلیقلاری اؤز ایشیغی ایله یاریب ایره لی گئدیردی. داها اوزاقلاردا سویون وار اولدوغو حیسس اولونموردو، سادجه قارانلیغین وار اولدوغو حیسس اولونوردو. دنیز آنجاق اؤزونه مخصوصلوغو و هاواسی ایله مؤوجودلوغونو گؤستریردی. گمی، سولاری یاریب ایره لی گئتدیکجه، دنیزین وارلیغی گؤزله ده حیسس ائدیله بیلیردی، یوخسا فضا، ساغ- سول، هر طرف قارانلیق ایدی. بلکه ده گمی نین سسی اولماسا بو قارانلیق قورخودوجو کابوسا دا دؤنوشه بیلردی. بو قارانلیغین قورخونجلوغونو اؤنله ین بیلگی ایدی. بیلیردیک کی، سفرده ییک، قارانلیغین ایچینده حرکتسیز دئییلیک، حرکتده ییک. حرکت حاققیندا بیلگی، اینسانی راحاتلادیر، یوخسا بو قاتی قارانلیقدا اینسان بوغولا بیلر. گمیلر باتدیغیندا و بو باتیشی اینسان فرق ائتدیگینده قورخو او زامان باشلاییر. قورخو او زامان باشلاییر کی، اینسانین حرکت حاققیندا بیلگیسی بیلگیسیزلییه دؤنوشور. اینسان بیلیر کی، آرتیق ایسته نیلن هدفه دوغرو حرکتده دئییلدیر.

گمینین اوستونده بو شکیلده دویغولار، دوشونجه لر ایچیمدن کئچیردی. هاوا بیر آز سویوق ایدی. گمینین سورعتلی ایره لییه طرف حرکتی آدامی اوشودوردو. آنجاق بورادان دنیزی سئیر ائتمک چوخ ایلگینج ایدی. گئرییه دؤنوب ایستی پالتار گئیینیب، یئنه ده گئری دؤندوم. گمینین دیگر باشیندا سئزن، تورک گنجله دورموش، صحبت ائدیردیلر. اونلارا طرف گئدیب، "اییی آخشاملار!" ،— دئمک ایسته دیم. سؤیله دیکدن سونرا هر ایکیسی ده منه " اییی آخشاملار!" ،— دئدیلر. سئزن ایسه "بیزیم قونوشمایا قاتیلا بیلیرسن"،— دئدی. من ده اونلارا قاتیلدیم. گنج آدام ادبیات هوسکاری و نجیب فاضیل قیساکورک حئیرانی ایمیش. سئزنه "منجه سن قیساکورگی دیقتله اوخومالیسان"،— سؤیله دیگینی دویدوم. سئزن ده " دقیق اوخومادیغیمی هاردان بیلیرسن. قیساکورک، سادجه شاعیرلیگی ایله دئییل، باشقا اثرلری ایله ده تانینان بیریسیدیر. اونون، جمهورییتی قورانلار حاققیندا گؤروشونه قاتیلمیرام. اونا گؤره جمهورییتی قورانلار میللتی ماددی پلاندا قورتارمیش و معنوی پلاندا قارانلیغا گؤمموشلر. اَووَلا ماددی پلانلا معنوی پلانین سینیرلارینی کندیسی ده بیلمیر، بللی ائتمیر.یعنی مادده نین هاردا بیتیب، ئعنانین هاردان باشلادیغی. دیگر طرفدن ایزمیرین، ایستانبولون، قارسین و...ایشغالدان قورتاریشی قورتولوشون، سادجه ماددی پلانینی می اولوشدورور؟ قیساکورک، عثمانلی دؤنمینی ایدئالیزه ائدن، سولطان حمید حئیرانی بیر شاعیردیر. من اونون فیکیرلرینه قطعیا قاتیلمیرام"— دئدی. او زامان منیم میللی مثله لرله باغلی بیلگیم چوخ- چوخ آز ایدی. آنجاق اؤیرنمک ایسته ییردیم. نه تورکییه، نه ده قوزئی آذربایجان تاریخی ایله باغلی هئچ بیر بیلگیم یوخ ایدی. باکیدا یازیلمیش و داها سونرا مسکوادا "پروگرس" نشرییاتی طرفیندن فارس دیلینه ترجمه ائدیلمیش بیر نئچه رومان اوخوموشدوم. بو رومانلاردا دا م.ا. رسولزاده کیمی شخصییتلر اینگیلیس جاسوسلاری کیمی تانیدیلمیشدی.

گنج آدام "سووئتلر بیرلیگی داغیلاجاق و ایسلامی ده یرلر اساسیندا تورک دونیاسی بیرلشه جکدیر"،— فیکرینی ایره لی سوروردو. سئزن ایسه "پکی ندن بو زامانا قدر ایسلام، تورک دونیاسینی بیرلشدیرمه دی ده، بوندان سونرا بیرلشدیره جکمیش؟ هئچ دوشوندونوز مو کی، تورک دونیاسی نین پارام- پارچا اولوشونون ندنلریندن بیری ده ایسلام و ایسلامی فرقلی آلقیلامالار اولموشدور؟ تورک- ایسلام تاریخینده اؤیله بیر دؤنم وار می کی، تورکلوک شعورلو شکیلده ایسلامی ده یرلر اساسیندا بیرلشمیش اولسون؟ عثمانلی شعورلو بیر بیرلیک دئییلدی. ذاتن عثمانلیدا شعور دئیه بیر آنلاییش یوخ ایدی. اولسایدی تورک دونیاسینی بیرلشدیرردی. شعور بیر بیولوژیک مثله دئییلدیر، ائییتیم مثله سیدیر. عثمانلیدا بیر ائییتیم سیستئمی وار می ایدی؟ وارایدیسا، ندن عثمانلی چؤکدویونده، یالنیز یوزده یئددی اولاراق اینسانلار یازیب- اوخوماقدان برخوردار ایدی؟ بو یازیب- اوخوماغی باشارانلارین دا چوخو ائرمنیلر، یهودیلر و دئوشیرمه لر ایدی. مسلمان اولمایانلارین یازیب- اوخوماغا صاحیب اولمالاری عثمانلی تشببوثونون نتیجه سی دئییلدی. ائرمنیلرین کیلسالاری، یهودیلرین سیناقوقلاری اونلاری ائییتمیشدی. بیرلیک شعورونو تورک تاریخینه ایسلام گتیرمیش می، گتیرمیشدی ایسه، نره یه باتیب گئتدی او بیرلیک فلسفه سی، بیرلیک ذهنییتی؟"— دئیه شیرین ایستانبول لهجه سی ایله دانیشیردی. و داوام ائتدی:" تورک بیرلیگی مدرن بیر مفهومدور. بو بیرلیگی آنجاق و آنجاق مدرن تورک ذهنییتی ساغلایا بیلر. اسکی ده یرلره دایاناجاق اولسانیز بیرلیک ساغلاناماز. بیرلیک مفهومو چاغداش دونیانین اورتایا قویدوغو بیر اولقودور. چاغداشلیغی یاخالایا بیلمزسک تورک دونیاسینی بیرلشدیرمک بیر یانا دورسون، تورکییه نی ده قارانلیقلارا گؤمریک. بو اوزدن ده غرب متدولوژیسینه احتییاجیمیز وار. حتّی ایسلامی دا علمی شکیلده آنلایا بیلمه میز اوچون باتی نین بیلیمسل متدونا محتاجیق. ایسلام اوزه رینه یازیلمیش اسکی تفسیرلرله هئچ بیر یئنیلیک و گلیشمه الده ائدیله مز."، — سؤیله دی. گنج آدام "سن حددیندن آرتیق باتیلیلاشمیشسان. فیکیرلرینیزله کسینلیکله راضیلاشمیرام. بیزیم بیرلیک ایسته ییمیزین آرخاسیندا درین بیر معنوییات اولمالیدیر. اولمازسا اولماز. او اخلاقی و معنوی ده یرلری ده آنجاق ایسلامییت بیزه وئره بیلر. تورک میللتی ایسلامییتله شرفلندیکدن سونرا بؤیوک دؤولتلر قورموش و مدنییتلر اینشا ائتمیشدیر. سنین گؤروشونه سایقی دویورام، آنجاق قبول ائتمیرم." ،— دئدی. سؤزلرینی بیتیردیکدن سونرا دا مساعده ایسته ییب آیریلدی.

گمینین اوستونده بیر من، بیر ده سئزن قالمیشدیق. سئزنی ایلک گؤردویومده گؤزللیگی منی باشقا جور ائتکیله میشدی. لاکین ایندی اونون فیکیرلرینی بو قَدَر درین بیلگی ایله سؤیله مه جسارتیندن قورخار کیمی اولموشدوم.

" ماراقلی فیکیرلرینیز وار. بو قدر گنج اولمانیزا باخمایاراق، علمینیز چوخ یوکسک. نه یازیق کی، من تورک تاریخی ایله باغلی هئچ بیلگیم یوخ. بیزیم عاقلیمیزی قارانلیقدا ساخلامیشلار ایراندا. اصلینده منیم بو سفریم ده حقیقتیمی کشف ائتمک آماجی داشیییر"،— دئدیم.

" یوخ، من ده یئنیجه باشلامیشام. منیم بابام کوممونیست اولدوغو اوچون تا چوجوقلوقدان منه هپ کوممونیست ادبیاتی اوخوتموشدو. اینسانلیغا گرک اولمام اوچون باباما گؤره مارکسیست اولمام گره کیرمیش"،—دئدی.

سئزنین آتاسی دا گمی نین اوستونه چیخمیشدی و بیزه طرف گلیردی. یاخینلاشدی و تانیش اولدوق. اه ردم به یین صحبت طرزی منه چوخ تانیش ایدی. بیر کوممونیستین اولایلارا نئجه یاناشدیغی حاقدا هم بیلگیم، هم ده تجروبه لریم وار ایدی. اه ردم به ی منیم ایراندان اولدوغومو بیلدیکدن سونرا صمد بهرنگینی اوخویوب-اوخومادیغیمی سوردو. منیم ده کوممونیزم تعلیماتی حاققیندا بیلگیمین وار اولدوغو و او حیسسییاتلا تانیشلیغیم اه ردم به یی م