كانسارهاي طلا در زون اهر- قاراداغ

(كانسارهاي شرف آباد، صفي خانلو، زگليك، خاروانا، مسجد داغي،  نبي جان، آندريان و ساري خانلو)

علي محمدي

خواص فيزيكي فلز طلا

طلاي خالص بدون شك زيباترين فلز است. اين فلز جلاي فلزي و رنگ زرد (وقتي به صورت توده اي يافت شود) دارد و رنگهاي سياه، ياقوتي و زرشكي (وقتي به صورت عادي و پراكنده يافت شود) دارد. طلا چكش خوارترين فلز و رسانا ترين فلز بعد از نقره و مس مي باشد كه فلزي نرم و هادي بسيار خوب حرارت و الكتريسيته مي باشد. علامت اتمي طلا Au مي باشد. جرم اتمي طلا برابر با 9665/196، عدد اتمي آن 79 و شعاع اتمي آن pm144 است. طلا به صورت يك فلز سنگين و نيز" نجيب" طبقه بندي شده و در تجارت، مهمترين فلز در ميان فلزات گرانبها تلقي مي شود. فقط يك ايزوتوپ پايدار طلا وجود دارد و آنهم ايزوتوپ 79 آن است. طلا داراي تقريبا 24 ايزوتوپ راديو اكتيو است. رنگ اين فلز زرد سير مي باشد ولي وقتي از روشهاي فراريت يا رسوبي بدست مي آيد به رنگ بنفش سير، ارغواني و يا قرمز سير ديده مي شود. نقطه ذوب طلا 18/1064 درجه سانتيگراد و نقطه جوش آن 2856 درجه سانتيگراد و جرم حجمي آن gr/cm3 32/19 مي باشد. سختي اين فلز بر حسب مقياس موس برابر با 3-5/2 و طلا در مقايسه با ديگر فلزات از خاصيت ورقه و مفتول شدن زيادتري برخوردار است همانند ديگر فلزات گرانبها، طلا در ايران بر حسب "مثقال" كه برابر 4/4 گرم است و در خارج با مقياس "تروي troy " مي سنجند كه هر اونس تروي معادل با 103431/31 گرم مي باشد. 1 گرم طلا تا طول 3 كيلو متر قابل كشش است.

اهميت اقتصادي طلا

طلا از گذشته‌هاي بسيار دور، به‌ دليل جلاي زيبا، مقاومت بالا در مقابل اكسيداسيون و ديگر عوامل شيميايي، شكل‌پذيري خوب و كميابي، در طول تاريخ مورد توجه بشر بوده و داراي اهميت ويژه‌اي مي‌باشد.

طلا به عنوان مهمترين استاندارد پولي جهان مطرح بوده و بيشترين مورد مصرف آن، در ساخت سكه و شمش طلا به عنوان ذخاير پولي بين‌المللي است. اين فلز به علت زيبايي و مقاومت، به صورت زيورآلات و كارهاي هنري نيز استفاده مي‌شود. اين فلز همچنين در ساخت لوازم الكترونيكي دقيق مورد استفاده است به ‌طوري‌كه در آينده رده اول مصرف طلا را به خود اختصاص خواهد داد.  فلز طلا به عنوان يك سرمايه ملي و پشتوانه اقتصادي كشور مطرح مي‌باشد. طلا از ديدگاه اقتصادي مي تواند استراتژيک تلقي شود، زيرا خود پشتوانه مالي بوده و در بازارهاي جهاني نقش ارزنده اي را ايفا مي کند.

ساير كاربردهاي طلا:

- طلا عملکرد مهمی در رایانه، تجهیزات ارتباطی، موتور هواپیمای جت و فضاپیماها و بسیاری محصولات دیگر دارد.

- هدایت الکتریکی خوب طلا و مقاومت آن در برابر اکسیداسیون موجب کاربرد وسیع آن برای آبکاری سطح اتصال دهنده های الکتریکی شده است تا اتصالی خوب با مقاومت کم تضمین شود.

- طلا همانند نقره می تواند با جیوه ملغمه محکمی را تشکیل دهد که گاهی از آن برای پر کردن دندان استفاده می شود.

- اخیراً طلای کلوئیدی ( ذرات یک بیلیونیم طلا) که محلولی کاملا رنگی می باشد برای مصارف بیولوژیکی و پزشکی درآزمایشگاههای زیادی مورد بررسی قرار گرفته است همچنین برای رنگ طلائیِ روی سرامیکها قبل از پختن در کوره استفاده می شود.

- از ایزوتوپ Au-198 ( با نیمه عمر 7/2 روز) برای درمان برخی سرطانها و بیماریهای دیگر استفاده می شود.

- طلا بعنوان یک ماده بیولوژیکی که امکان پوشش بوجود می آورد کاربرد دارد و باید آنرا بوسیله میکروسکوپ الکترونی ( scanning electron microscope ) مشاهده نمود.

- طلا اغلب نماد بهترین و والاترین دستاوردها می باشد. یک مدال طلا مانند روبان آبی، بهترین پاداش در بازیهای المپیک و بسیاری از رقابتهای دیگر است.

- چون طلا منعکس کننده خوبی برای هر دو نورمادون قرمز و نور ساکن است ، بعنوان لایه محافظ سطح بسیاری از ماهواره ها مورد استفاده قرار می گیرد.

 زون متالوژي اهر- قاراداغ

حوزه فلززايي طلاي اپي ترمال قاراداغ (ارسباران)‌: اين حوزه حاصل تلاقي كمان سري ماگمايي البرز غربي و اروميه – دختر مي‌باشد كه بصورت نواري با امتداد تقريباً شرقي-غربي در شمال آذربايجان قرار دارد. شامل سنگ‌هاي كربناته آواري - آتشفشاني كرتاسه و رديف ضخيمي از سنگهاي آتشفشاني و آذرآواري ائوسن مي باشد كه توسط توده هاي گرانيتوئيدي اليگوسن قطع شده است. فعاليتهاي نهايي نفوذ توده هاي گرانيتوئيدي موجب كاني‌سازي طلاي هيدروترمال (اپي ترمال - مزوترمال) بصورت رگه هاي سيليسي آهن و سولفيدار شده است. از بهترين رخنمون‌هاي رگه‌اي طلادار در اين حوزه كانسارهاي طلاي خاروانا، شرف آباد، مسجد داغي، ساري خانلو، صفي خانلو، زگليك، نبي جان و آندريان و... را مي توان نام برد.

كانسار به مناطقي گفته مي شود كه وجود ماده معدني در آن منطقه محرزشده (توسط چندين روش اكتشافي مانند، ژئو شيمي، ژئوفيزيك، زمين شناسي، سنجش از دور و...) و تا كنون از آن استخراج صورت نگرفته ولي آماده براي استخراج مي باشد. در صورت استخراج ماده معدني ديگر براي آن منطقه از لفظ معدن استفاده مي گردد. با توجه به اين موضوع ذخاير طلا در زون قاراداغ كانسار طلا مي باشند.

كانسار طلاي شرف آباد

ويژگيهاي كانسار

كانه زايي بصورت رگه هاي سيليسي و با عيار بالاست كه بيشترين عيار طلا در اين رگه ها 30 گرم بر تن و متوسط عيار كانسار 15 گرم بر تن است. ذخيره قطعي كانسار 4 تن طلاي خالص مي باشد.

زمين شناسي كانسار

محدودة اكتشافي شرف‌آباد ـ هيزه‌جان با وسعت تقريبي 15 كيلومتر مربع، در 30 كيلومتري شمالغرب شهرستان ورزقان، درآذربايجان شرقي واقع شده است. بخش اعظم رخنمون‌هاي محدودة مورد مطالعه را سنگ‌هاي آذرآواري ـ آتشفشاني ائوسن بالايي با تركيب حدواسط تا اسيدي تشكيل مي‌دهند كه قديمي‌ترين واحد‌هاي رخنمون يافته در اين محدوده مي‌باشند.
كاني‌سازي در اين محدوده توسط گسل‌ها و زون‌هاي گسلي كنترل شده است. تا كنون حدود 21 رخنمون، رگه و زون كاني‌سازي طلا در محدوده شناسايي شده است. مهم‌ترين كاني‌ تشكيل دهندة رگه‌ها و زون‌هاي كاني‌سازي كوارتز و نيز مهم‌ترين كانه‌هاي تشكيل دهندة آنها عبارتند از: پيروتيت، پيريت، كوبانيت، كالكوپيريت، گالن، اسفالريت و طلا مي‌باشد. ساخت و بافت بيشتر رگه ها وزون‌هاي‌ كاني‌سازي از نوع بِرشي است.

 دگرساني فراگير در محدودة مطالعاتي، دگرساني پروپيليتي است دگرساني گرمابي در حاشيه رگه‌ها شامل سيليسي‌شدن،آرژيليكي‌شدن و سريسيتي‌شدن مي‌باشد
 بيشترين عيار طلاي اندازه‌گيري شده در محدوده 30 گرم در تن (ppm) و از يك رگة سيليسي با ضخامت 6 متر است .طلا توسط سيال كانه‌داري كه به طور عمده داراي گوگرد احيايي بوده، حمل و در شرايط اكسيداسيون و كاهش فعاليت سولفور ته‌نشست شده است. رگه‌ها و زون‌هاي كاني‌سازي در اين محدوده از نوع سولفيدي زاسيون پايين با سنگ ميزبان آتشفشاني است و از اين جهت بسيار شبيه به ذخاير اپي‌ترمال شاخص مي‌باشد.

كانسار طلاي صفي خانلو

ويژگيهاي كانسار

اين معدن در محدوده 00 20 47 طول شرقي و  54 23 38 عرض شمالي و در 22 كيلومتري جنوب شرقي اهر و جنوب ارتفاعات گوشه داغ قرار گرفته، كانساري فلزي با فلز شاخص طلا مي باشد. ژنز كانسار رگه اي، پاراژنز آن مس و طلا بوده  و داراي 6 رگه اصلي و تعدادي رگه فرعي طلا دار مي باشد. بيشترين عيار اندازه گيري شده در رگه اي سيليسي در حدود 17 گرم بر تن مي باشد. سن كانسار ائوسن- اليگوسن مي باشد.

زمين شناسي كانسار

محدودة اكتشافي صفي ‌خانلو ـ نقدوزبا وسعت 32 كيلومترمربع در فاصلة 25 كيلومتري جنوب شرقي اهردر آذربايجان شرقي قرار دارد. قديمي‌ترين رخنمون‌هاي اين محدوده را سنگهاي آتشفشاني با تركيب حدواسط ( آندزيت) ائوسن بالايي تشكيل مي‌دهند. گنبدهاي ريوليتي ـ ريوداسيتي پليوسن در بخش خاوري محدوده رخنمون دارند. مجموعه سنگهاي آتشفشاني ائوسن بالايي باتركيب حدواسط( آندزيتي) تحت تأثير تزريق توده نفوذي با تركيب حدواسط تا اسيدي(مونزوگرانيتي تا آلكالي گرانيت) واقع شده وكل مجموعه توسط دايكهاي پورفيري با تركيب اسيدي (ريوداسيتي) قطع شده‌است.

كاني‌سازي توسط گسل‌هاي عادي وزون‌هاي گسلي كنترل شده است. پاراژنز رگه‌ها بيشتر شامل كوارتز، پيريت، روتيل، ماركاسيت، كالكوپيريت، طلا و هيدروكسيدهاي‌ ثانويه آهن مي‌باشد. دگرساني فراگير دراين محدوده شامل دگرساني سيليسي،آرژيليك، سرسيتيك وپروپيليتيك ودگرساني در حاشيه رگه‌ها وزونهاي كاني‌سازي شده شامل دگرساني سيليسي، اكسيدان، آرژيلي وآرژيلي پيشرفته مي‌باشد. بيشترين مقدار طلاي اندازه‌گيري شده  17 گرم درتن (ppm) مي‌باشد. انجام مطالعات كاني‌سنگين بر روي نمونه پرعيار فرآوري شده نشان از حضورقطعات حاصل از تجمع ذرات طلا باسيمان اكسيد آهن (ليمونيتي )درابعاد 50 تا250 ميكرون دارد.

 در مجموع با توجه به شواهد موجود رگه ها و زون‌هاي كاني‌سازي در اين محدوده از نوع طلاي مرتبط با توده نفوذي مي‌باشدكه دربخشهايي شباهت قابل ملاحظه‌اي با ذخاير طلاي اپي‌ترمال دارد.

كانسار طلاي زگليك

ويژگيهاي كانسار

اين معدن در محدوده 52 20 47 طول شرقي و  23 26 38 عرض شمالي قرار گرفته، كانساري فلزي با فلز شاخص طلا مي باشد. ژنز كانسار آذرين و پورفيري، پاراژنز آن مس و طلا بوده و ميانگين عيار طلا در بخش اكسيدان 7 گرم بر تن مي باشد. عيار متوسط كانسار5/3 گرم بر تن است. سنگ ميزبان كانسار توف، گدازه هاي آندزيتي و گرانيتي است. راه دسترسي به اين معدن از طريق جاده اهر- خياو (مشكين شهر)- روستاي نقدوز- 8 كيلومتري روستاي زگليك مي باشد.

زمين شناسي كانسار

 محدودة اكتشافي زگليك با وسعت تقريبي 12 كيلومتر مربع در فاصلة 11 كيلومتري ( فاصلة هوايي ) غرب اهر، در استان آذربايجان شرقي قرار دارد.
   به طور كلي، سه واحد سنگ‌شناسي در محدودة مورد بررسي قابل تفكيك است: 1ـ واحد ائوسن بالايي: شامل سنگ‌هاي آذرآواري و گدازه‌اي با تركيب حدواسط ( شامل: تراكي‌آندزيت، لاتيت، آندزيت و آندزيت بازالت ) 2ـ واحد بعد از ائوسن: شامل سنگ‌هايي با تركيب اسيدي ( شامل سنگ‌هاي داسيت پورفيري تا ريوداسيتي كه در بيشتر قسمت‌ها سيليسي شده‌اند ) 3ـ واحد كواترنري: شامل رسوبات آبرفتي دشت و آبرفت‌هاي جوان رودخانه‌اي مهم‌ترين سيماي كاني‌سازي در محدودة مورد مطالعه، زون‌هاي كاني‌سازي رگه‌اي ـ رگچه‌اي مي‌باشد كه توسط گسل‌ها و زون‌هاي گسلي كنترل شده است. در مجموع 11 رگه و زون گسلي كه در آن كاني‌سازي رخ داده، شناسايي گرديده است. كه امتداد اغلب آنها شمال‌ غرب ـ جنوب‌ شرق مي‌باشد. پهناي رگه‌ها و زون‌هاي كاني‌سازي از 1 متر تا 20 متر و طول قابل مشاهدة آنها از 300 متر تا 750 متر در تغيير است.

كاني‌ اصلي تشكيل دهندة رگه‌ها و زون‌هاي كاني‌سازي كوارتز است. همچنين كانه‌هاي تشكيل دهندة آنها عبارتند از: روتيل، پيريت، كالكوپيريت، گالن، تترائدريت، طلا، كووليت، آزوريت ـ مالاكيت، اكسيدهاي ثانويه و آبدار آهن. ساخت و بافت بيشتر رگه ها و زون‌هاي‌ كاني‌سازي از نوع بِرشي است.

در محدودة مورد مطالعه، اغلب سنگ‌ها و به‌ ويژه واحد توفي و گدازه‌اي ائوسن بالايي تحت تأثير محلول گرمابي، متحمل تغييرات شيميايي و كاني‌شناسي شده است. دگرساني گرمابي فراگير در محدودة مورد بررسي، دگرساني پروپيليتي است. از ديگر انواع دگرساني‌‌هاي محدوده مي‌توان دگرساني‌هاي آرژيليكي، سيليسي را نام برد. به نظر مي‌رسد بخشي از دگرساني آرژيليكي در شرايط گرمابي و بخشي نيز در اثر اكسيداسيون سولفيدها و تشكيل سيالات اسيدي سطحي بوجود آمده است. دگرساني گرمابي در حاشيه رگه‌ها شامل سيليسي‌شدن،آرژيليكي‌شدن، سريسيتي‌شدن مي‌باشد.
 بيشترين عيار طلاي اندازه‌گيري شده در محدودة مورد مطالعه 16 گرم در تن (ppm)، مربوط به يك رگة سيليسي با ضخامت 30 سانتي‌متر است.

 كانسار طلاي خاورانا

ويژگيهاي كانسار

اين معدن در محدوده 10 16 46 طول شرقي و 00 33 38 عرض شمالي قرار گرفته، كانساري چند فلزي با فلز شاخص طلا مي باشد. ژنز كانسار آذرين و پاراژنز آن كوارتز و طلا است. كانه زايي طلا بصورت رگه هاي سيليسي با عيار بالاي طلا است. اين معدن در بخش خاروانا از توابع ورزقان قرار دارد.

زمين شناسي كانسار

محدوده طلاي خاروانا در 30 كيلومتري جنوب شرق بخش خاروانا از شهرستان ورزقان در آذربايجان شرقي قرار گرفته است. اين منطقه با مورفولوژي كوهستاني، بخشي از رشته كوه قارا داغ را تشكيل مي‌دهد كه تعدادي از شاخه‌هاي فرعي رودآراز از آن منشاء مي‌گيرد و دو روستاي اندريان و ميوه رود به عنوان نزديك ترين روستانها به محدوده اكتشافي بخش خاروانا از توابع شهرستان ورزقان واقع شده است . پتانسيل فلزات پايه و گرانبهاي كانسار خاروانا به عنوان يكي از مستمرترين مناطق كاني زائي پلي متال در محدوده زون متالوژنيك اهر در سال 1373 شناسايي و در نتيجه يافته هاي فازهاي مختلف اكتشافي (مقدماتي ،نيمه تفصيلي ، مطالعات ژئوشيميايي اوليه (وجود چندين سيستم زون مينراليزه‌ حاوي طلا، نقره ، مس به همراه عناصر موليبدن ، تنگستن ، ارسنيك ، آنتيموان محرز و اثبات شده است . كانسار طلاي خاروانا پتانسيل بالقوه اقتصادي و ارزشمند با ضريب اطمينان بالا مي‌باشد كه اهميت بسيار والاي آن از نظر تيپ متالوژني به تاييد كارشناسان و متخصصان داخلي و خارجي رسيده است.

كانسار طلاي مسجدداغي

ويژگيهاي كانسار

اين معدن در محدوده 10 56 46 طول شرقي و 30 52 38 عرض شمالي قرار گرفته، كانساري چند فلزي با فلز شاخص طلا مي باشد. ژنز كانسار آذرين و پاراژنز آن كالكوپيريت، باريت، مالاكيت، آزوريت، گالن و طلا بوده كه بالاترين عيار طلا مربوط به يكي از رگه هاي سيليسي و در حدود 21 گرم بر تن مي باشد. عيار متوسط كانسار 15 گرم بر تن است. اين معدن در بخش قاراچاي (سيه رود) جلفا قرار دارد.

ذخيره قطعي كانسار 1 تن طلا و ذخيره احتمالي آن بيش از 2 تن طلا مي باشد.

زمين شناسي كانسار

منطقه مورد بررسي در محدوده اي به وسعت 8 كيلومترمربع در 35 كيلومتري شرق جلفا و 5 كيلومتري غرب  قاراچاي (سيه رود) قرار دارد. مهمترين واحد سنگ شناسي محدوده مورد مطالعه متشكل از سنگهاي آتشفشاني و نيمه عميق به سن ائوسن - اوليگوسن است كه با مرز گسله، درون رسوبات فليش محصور شده است. رسوبات فليش از رخسارهاي مهم ائوسن در اين ناحيه بشمار مي آيد. اين نهشته ها از گسترش زيادي برخوردار بوده و تناوبي از ماسه سنگ، سنگ آهك، شيل و سيلتستون همراه با لايه هاي از كنگلومرا مي باشند.

سيماي كاني سازي طلا در محدوده مطالعاتي به شكل رگه أي بوده و كاملاً از روندهاي ساختاري منطقه تبعيت مي نمايد.اغلب نمونه ها عيارهاي قابل توجهي (005/0 تا 20 گرم در تن) از طلا را نشان مي دهند. بيش از 15 رگه سيليسي حاوي طلا در منطقه وجود دارد. با توجه به نوع سنگ ميزبان رگه هاي طلا دار را مي توان به دو تيپ تفكيك نمود:

 رگه هاي طلا دار تيپ I : با سنگ ميزبان توده نيمه عميق داسيت پورفير دگرسان شده كه از گسترش طولي و جانبي نسبتاً خوبي برخوردار هستند. فرايند سيليسي شدن معمولاً بصورت رگچه هاي ظريف سيليسي داخل شكستگيها رخ داده است و حاوي كاني سازي پيريت + اكسيدهاي آهن (ليمونيت و هماتيت) + سرب + باريت + ژاروسيت+ مس مي باشند . عيار ميانگين طلا در اين رگه ها 5 گرم در تن تخمين زده شده است.

رگه هاي طلا دار تيپ II : رگه هاي مذكور مجموعه سنگهاي آتشفشاني آندزيتي - تراكي آندزيتي غيره آلتره در بخش شرقي محدوده مورد مطالعه و در امتداد گسلهاي تقريباً خاوري-باختري منطقه تزريق شده اند.علاوه بر اكسيدهاي آهن كاني سازي پيريت+كالكوپيريت + مس (مالاكيت، آزوريت)+ گالن نيز به چشم مي خورد. بر اساس نمونه برداريهاي انجام شده ميزان عيار طلا در اين رگه ها بين 6 تا 5/6 گرم در تن مي باشد.

كانسار طلاي نبي جان

ويژگيهاي كانسار

اين معدن در محدوده 30 48 46 طول شرقي و 30 46 38 عرض شمالي قرار گرفته، كانساري چند فلزي با فلز شاخص طلا مي باشد. كاني سازي از نوع اسكارني و رگه اي بوده، پاراژنز آن مس، آهن، سرب، روي وطلا مي باشد. عيارطلا در اسكارن هاي سرب و روي دار12 گرم بر تن و در اسكارنهاي آهن دار 5 گرم بر تن و در رگچه هاي كوارتز و سولفيد دار درون نفوذي 3/2 گرم بر تن گزارش شده است. سنگ ميزبان كانسار گرانيت، گرانوديوريت تا ديوريت كوارتز دار با سن كرتاسه و سنوزوئيك مي باشد. راه دسترسي به اين معدن از طريق جادهتبريز- اهر- كليبر- جاده اسفالته مرزرود- جاده خاكي مرزرود مي باشد.

ذخيره قطعي كانسار 700 تن طلا مي باشد.

كانسار طلاي آندريان

ويژگيهاي كانسار

اين معدن در محدوده 30 15 46 طول شرقي و 00 32 38 عرض شمالي قرار گرفته، كانساري چند فلزي با فلز شاخص طلا مي باشد. كانه زايي طلا بصورت رگه هاي سيليسي اكسيد آهن دار مي باشد و از فرآيندهاي گرمابي توده نفوذي اندريان ناشي شده كه موجب تجمع طلا در گانگ كوارتزيتي درون زونهاي شكستگي با روند شمال شرق- جنوب غرب گرديده است. در تعدادي از رگه ها عيار طلا بين 570 تا 496 PPB  و عيار متوسط طلا در حدود 5/1 گرم بر تن است. نوع كانسار رگه اي است. رگه اي بوده، پاراژنز آن مس وطلا مي باشد. ژنز كانسار آذرين است. راه دسترسي به اين معدن از طريق جاده تبريز- ورزقان- اندريان و يا  تبريز- مرند-جلفا- سيه رود- خاروانا- اندريان مي باشد.

كانسار طلاي ساري خانلو

ويژگيهاي كانسار

اين معدن در محدوده 58 33 47 طول شرقي و 33 33 38 عرض شمالي قرار گرفته، كانساري چند فلزي با فلز شاخص طلا مي باشد. كاني سازي از نوع  اپي ترمال (رگه اي) و پورفيري بوده، پاراژنز آن مس وطلا مي باشد. عيارطلا در نمونه هاي برداشت شده از 300PPB تا 14 گرم بر تن (PPM)  در تغييير است. سنگ ميزبان كانسار سنگهاي آتشفشاني و توده نفوذي گرانيتوئيدي با سن ترشيري مي باشد. در محدوده كانسار بيش از 20 رگه سيليسي شناسايي شده كه بزرگترين آنها داراي طولي در حدود 2 كيلومتر و ضخامتي بين 1 تا 20 متر است.راه دسترسي به اين معدن از طريق جاده  اهر- مشگين شهر مي باشد.

 مقايسه ميزان طلاي موجود در كانسارها و معادن آذربايجان با ساير معادن ايران

زرشوران تيكان تپه (با ذخيره 50 تن و عيار 5 تا 8 گرم در تن)

آق دره تيكان تپه (با ذخيره 25 تن و عيار 3 گرم در تن)

شرف آباد ( با ذخيره 4 تن و عيار 15 گرم در تن)

مسجد داغي( 1 تن و عيار 15 گرم بر تن)

نبي جان (700 كيلو و عيار7 گرم بر تن)

ساري گوناي قوروه (500 كيلو وعيار 2 گرم بر تن)

و ...

موته اصفهان (با ذخيره 3 تا 4 تن طلا و عيار 3 گرم در تن)

ارغش نيشابور (با ذخيره 6 تن و عيار 4 گرم در تن)

طرقبه مشهد(با ذخيره 5/3 تن و عيار 4 گرم در تن)

گندي معلمان سمنان (با ذخيره 4 تن و عيار 15 گرم در تن)

با وجود اينكه معدن طلاي موته اصفهان هميشه بعنوان بزرگترين معدن طلاي ايران مطرح مي گردد ولي اين مقايسه نشان مي دهد مقدار ذخيزه طلا در معدن زرشوران تيكان تپه (تكاب) از ذخيره كل  طلاي معادن ساير ايالتهاي ايران بيشتر است.

اين در حالي است كه علاوه بر معادن طلاي شناخته شده در زون اهر- قاراداغ، كانسارها و انديسهاي با ارزشي از طلا در زون هاي تكاب- تخت سليمان،خلخال- طارم و زون خوي - قطور و قروه- گروس وجود دارد كه يقيناً ميزان كانسارهاي شناخته نشده طلا بسيار بيشتر از كانسارهاي اكتشاف شده است بگونه اي كه با مطالعات جديد اكتشافي سازمان زمين شناسي هر ساله تعداد كانسارهاي طلا دار با عيار بالا در آذربايجان شناسايي مي گردد. همچنين معادن مس و موليبدن آذربايجان نظير سونگون، مزرعه، سرخه، انجرد و... داراي مقادير بالايي از فلزات طلا و نقره هستند كه با احتساب طلاي اين معادن آذربايجان بعنوان ايالت طلادار جهاني بشمار مي آيد.

متاسفانه عدم سرمايه گذاري براي تاسيس كارخانجات جانبي براي استفاده از اين فلز استراتژيك در آذربايجان، منجر به استخراج و حمل اين فلز به مناطق كويري و كرمان مي گردد و تنها در آذربايجان به ساخت كارخانجات توليد كنسانتره طلا كفايت مي گردد. اين در حالي است كه عوارض زيست محيطي حاصل از استخراج اين فلز نصيب ملت آذربايجان   مي شود. بعنوان مثال، ورود پساب كارخانه تغليظ مس آغ دره به رودخانه اغ دره تيكان تپه در سال 1383 منجر به مرگ تمامي آبزيان اين رودخانه و مسمويت عده اي از اهالي منطقه گرديد.

 منابع:

- بررسي زمين شناسي اقتصادي و عوامل كنترل كننده كانه زايي طلا و مس در كانسار زگليك (شرق اهر)، احسان حيدر زاده، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور

- گزارش اكتشاف مقدماتي طلا در محدوده نبي جان (جنوب غربي كليبر)، حسن شكوئي، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور

- گزارش مختصري از اكتشاف نيمه تفصيلي طلا- مس و موليبدن پورفيري در منطقه مسجد داغي(طارم- ارسباران)، بهزاد محمدي، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور

- آزمايشات استحصال طلاي ارسباران در محدوده اكتشافي شرف آباد، محمد عليزاده گنجي، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور

- پروژه اكتشاف طلاي اپي ترمال و مس پورفيري ناحيه طارم- ارسباران،گزارش انجام عمليات اكتشافي طلا در منطقه يوسف لو- صفي خانلو(جنوب شرق اهر) مرحله نيمه تفضيلي، بهزاد محمدي، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور

- زمين شناسي اق