بو شهریار هارای دیرآیاغا دورآذربایجان...

بیرجه شعر ایله آذربایجانین هر اینسانیندا اوزونه قارشی توکنمز سئوگی- سایغی تاپان محمد حسین شهریار.                                   

"یاخشی کی، دونیا یا شهریار گلدی، 
محکوم بیر اولکه نین گور سسی گلدی! 
گلدی، فیکریمیزین باهاری گلدی 
باغلی دیلیمیزین آچاری گلدی." 

اوستاد شهریارین " حیدربابا یا سلامی" بیردن – بیره، ائله بیل کی، تر تمییز گوی اوزوندن شیمشک چاخدی. شعوریمیزی سیلکه له دی، بوتون وارلیغیمیزداکی ائل،دیل حسرتینی یئنی دن اوزوموزه یاشاتدی. او تر تمییز، صاف آذربایجان دیلی (آذربایجان تورکجه سی) ایله او چاغ دا بیر طاطم یاراتدی. من دونیا ادبیاتیندا ائله بیر نمونه خاطیرلایا بیلمه رم کی، هئچ بیر سیاسی فیکیر داشیمادان، چاغیریشی- شعوری ، هانسی سا ایجتیماعی ایددعاسی اولمادان "حیدربابایا سالام" ین 1970-1960 جی ایللرده او تایلی و بو تایلی آذربایجاندا ایجتیماعی شعورا گوستردیی قده ر، وطنداشلیق تاثیرینه مالیک اولسون. 
"حیدربابایا سالام " دان سونرا آذربایجانین بوتون گوشه لرینده شهریارین شهرتی تصوره گلینمز درجه ده آرتدی.  شاعیره قارشی  خالقین ایستک و محبتی دورمادان یوکسلدی، اصلینده شهریاری میللی قووه لرین مباریزه رمزینه چئویردی. 
حیدربابا، ایلدیریملار شاخاندا، 
سئللر- سولار شاققیلداییب آخاندا، 
قیزلار اونا صف باغلاییب باخاندا، 
سلام اولسون شوکتوزه- ائلوزه، 
منیم ده بیر آدیم گلسین دیلیوزه. 
سیزجه ، شاه قووه لری بو ساده ، شفاف میصراعلاردا هانسی سیاسی فیکیر، هانسی سیاسی ایهام، میللتچی چاغیریش تاپا بیله ردی؟ 
البته هئچ نه تاپا بیلمه زدی. 
چونکو بو منظومه ده بئله بیر فیکیر، ایهام، چاغیریش، حقیقتا" یوخدور. 
ساده جه اولاراق اونا گوره کی، "حیدربابایا سلام" ین سیاسی – ایجتیماعی قهرمانی اونون دیلی دیر، اونون خالقیدیر. 
شاهلیق حاکیمییتی اوچون شهریارین ان چوخ قورخولو طرفی اونون آنا دیلینده یازماغا مئییل لنمه سی و بو دیلده "شاهنامه لری " اوتوب کئچن "حیدربابا سلام" کیمی میللتینه، دیلینه باغلیلیغی هر سطرینده عکس ائتدیریلمیش بیر اثرین – میللتینه اوز کوکونه قاییت! چاغریشی نین اولماسی ایدی. و بو چاغیریش ائله یانلیز او اثرین یارانماسیندا ایدی. 
صحبت ایراندا یاشایان آذربایجان تورک لرینین آنا دیلیندن و صمیمی اینجه، کوورک تئللره همین خالقا باغلی لیقدان گئدیر. 
صحبت آذربایجانلی لارین دیلینین، وارلیغینین یاساق لیغیندان گئدیر. 
اوستاد شهریار "حیدربابایا سلام" منظومه سینی ائله بیر دوورده قلمه آلمیشدیر کی، آذربایجان اولوسونا منسوب اولان تورک دیلینده هئچ بیر یازی ایشیق اوزو گورموردو، شاه حاکیمییتی نه تکجه ائلیمیزین ادبیات و فولکورونون قارشیسینی آلماقلا کیفایت له نمیردی، بلکه بو دیلده دانیشانلاری تحقیر ائدیب، اوشاقلارا مکتبلرده "جریمه ساندیغی" بئله آسمیشلار. "حیدربابایا سالاما" قده ر محمد حسین شهریارفارس دیللی  بویوک شاعیر، تانیلیردی آمما بو منظومه اونون آذربایجان دیلینده یازدیغی ایلک اثر ایدی و بو اثردن سونرا، محمد حسین شهریار، عینی زاماندا بویوک آذربایجان (گونئی-قوزئی) شاعیری و داها دوغروسو دونیا شاعیری اولدو. 
”حیدربابایا سالام " دان سونرا ایراندا یازیب-یارادان بیر چوخ ایستعدادلی شاعیرلر بو منظومه یه آنا دیلینده نظیره لر یازدیلار، آذربایجان شاعیری اولدولار. 
شهریارین اوزوده "حیدربابا" دان سونرا فارس دیلی ایله برابر ،آذربایجان دیلینده ده گوزه ل شعرلر یازدی، او عومرونون سونونا جان دا بئله جه دوام ائتدی. 
"شهریار، گونش دولو بیر کونولدور او ، 
گول لرین ایچینده قیزیل گول دور او 
اونون "دیوانینا" نظر سالمیشام، 
یوز دفعه، مین دفعه حیران قالمیشام. 
من اونا صنعتین ریحانی دئییم 
یوخسا تورک دیلینین قورانی دئییم." 
من حیدربابا نی گورمه میشم، آمما هئچ زامان گورمه دییم و شهریارین پوئماسینی اوخومادان آدینی بئله ائشیتمه دییم، او داغ، او داغین اتکلرینده کی ائل-اوبا، او دوز- مزه، او کدر – حسرت ائله بیل کی، تامام جانلی بیر وارلیق کیمی، قریبه بیر محرم لیک – مئهریبانلیقا منیم اوچون دوغمایا چئویریلمیشدی. 
میر مصطفی دای، اوجا بوی بابا 
هئیکللی، ساققاللی،تولستوی بابا 
ائیلردی یاس مجلیسینی توی بابا 
خشگینابین عابروسی، اردمی، 
مسجیدلرین، مجلیسلرین گورکمی... 
ائله بیل کی ، آدینی بیرینجی دفع ائشیتد ییم او میر مصطفی دایی نی، اوجا بوی تولستوی بابانی، من ائله گوزومو آچاندان ائله جه گورموشدوم، او مسجیدلری ده تانیردیم، او مجلیس لرده منیم اوچون دوغما بیر یئر ایدی. 
سحر تئز دن ناخیر چی لار گلیردی ، 
قویون قووزو دام- باجادان مه لردی، 
عمه جانیم کورپه لرین بله ردی، 
تندیرلرین قووزاناردی توستوسو، 
چوره کلرین ایی، ایستی سی... 
ائله بیل کی، او ناخیر چیلاری دا من لاپ یاخشی تانییردیم، او قویون – قوزو مله شمه سینی ده آیدینجا ائشیدیردیم، تندیردن قووزانان او توستو منیم گوزلریمه گیریب اوزو ایله غریبه بیر سئوینج ( آجی سئوینج) گتیرییردی و او چوره ک لرین ده ایینی، ایستی سینی ائله جه حیس ائدیردیم. 
ائله اصیل شاعیر حاققیندا دوشوننده اولو شهریارین اوز سوزلری یادا دوشور : 
"شاعیر شام کیمی دیر، شام اوزو یانار، اوزگه نین سفره سی نورا بویانار." 
اوستاد شهریار او گونلر یا داها دوغروسو او ایللرده آذربایجان ادبیاتینا چوخ ده یرلی بیر اینجی آرتیرا بیلدی. 
اوستاد ساغلیغیندا ائله ، اوز اثرلری نین ده یه رینی بیله رک بو سوزلری یازمیشدی. 
                      فلک من شهریارام، بیل 
                     گل ائتمه بونجا نامردلیک 
                     منم هم عشق الله هی 
                   هم ایران شعری نین شاهی. 
شهریار جانی- قانی قده ر سئودییی آذربایجان تورپاغینا قوووشدو، و جیلیز جانی- جسدی بو تورپاغین بویوک لویونو بیر اووج دا آرتیردی. میللته، یوردا، وطنه سونسوز محبتی ایله دوغما خالقین اوره یینه کوچدو.هر قلبده داغیلماز ، سو کولمز بیر آشیان قویدو. بو حیسی بویوک شاعیر نئجه ده گوزه ل دئمیشدیر : 
"آذر ائلی نین بیر یارالی نیسکیلییم من، 
نیسکیل اولسام دا گولوم، بیر ابدی

سئوگیلی یم من 
یاد منی آتسادا، اوز گولشه نیمین  
بولبولی یه م من، 
ائلیمین فارسجا دا دردین سویله ر 
دیلی یه م من، 
حققه دوغرو ، نه قارانلیق ایسه 
ائل مشعلی یه  من  
                ابدیت گولویه م من." 
و یا... 
 
" شاعیر خالقین سسی، عصرین سسی دیر، 
وطنین آغ ساچلی سرکرده سی دیر." 
 
بلی نه قده ر اوجا ساوالان، شاه داغ، سهند، قوش قار، موروو، حیدربابا داغلاری وار، نه قده ر بو داغلارا آرخا اولان داغ ووقارلی آذربایجان میللتی یاشاییر، اوستاد شهریار دا او قده ر یاشایاجاق و اوجا لاجاقدیر بو ائلین قلبینده، بو میللتین دیلینده. 

" کیمین گوجلودورسه شعری – صنعتی 
اونون ابدی دیر مدنییتی!" 

قارانلیغا لعنت چئویرینجه بیر شام یاندیرین...

ناغیل لار و جیزگی فیلم لری (کارتون) کیمی رویالاردا شیرین اولور. ناغیل لاردا "بیر گویرچین بیر غریبی شاه ائدیر"، جیزگی فیلم لرینده دوه بیر دئشیگده ن کئچیر. انسان رویالاری نین دونیاسی داها گئنیش داها سرحدسیزدیر.ایستر یوخودا اولسون ایستر آییق لیق دا... 
من ده سئویره م بو اوج سیز – بوجاق سیز و "اولماز" سیز-"یوخدی" سیز دونیانی. قاپیلیرام بو دونیایه، بورونورم اونداکی آرخایین لیغا، اوزومو آزاد و قایغی لاریمی یئرسیز گوروره م، بیر آن دا آلتای لاری سیر ائدیرهم بیر آن سونرا موغان دوزونو. هم دوغو کولک لری یاشادیغیم قوزئی ین سویوغونا غالب گلیرلر هم بابا یوردوندا چیخمیش گونش بورالارین قارانلیغینی ایشیق لاندیریر. من بئله بیر عالمی نئجه سئومه ییم. بوردا کیمسه بیزیم کیم لی ییمیزی دانمیر، کیمسه دیل یمیزه قفل وورماق نییت ینده دئیل، بیز هئچ بیر خولیانین قوربانی دئیریک، یوردوموزو کیمسه اوز آتا مولکو بیلمیر... گوزل دئیلمی بو دونیا؟! 

بو دونیادا بیزیم انسان لار اوز آتا – بابالاری نین آدینی تکرار ائتمک له آد قازانمیرلار. بیزیم آداملارین آندی اوجاغا، سوزه و کتابا دیر، بابالاری داش و دری اوسته یازمیش بو آداملار بو گون یازیرلاردا اوخویورلاردا. بابالاری بویون ایمه میش بو آداملار بو گون علم و مدنییت گوجو ایله یول لارینی تاپیب، اوز آیاق لاری اوستونده دورماق ایستیرلر. 
"هر زامان باشی اوجا یاشاماق اوچون 
او عصرین هونرین اویرنمک گرک 
آتایا گوونمک، هونر دگیلدیر، 
دونیادا هونره  گوونمک گرکدیر. "        (ب.ق.سهند) 

داها بوردا طالحه باخان لار و رم آتان لارین بازاری یوخدیر، کئچمیشینی بیلن و صاباحا دوغرو اینام لا آتدیم لایان لارین بونلارا نه احتیاجی اولا بیلر؟ بو گوزه ل دونیادا کاغاذی، قلمی و کیتابی، مقدس سانان بیزیم اینسان لار اویرنمک، آختارماق و بیلمک دالینجا دیرلار. اونلار تورک اولادی نین سون نسلی اولماق ایسته میر لر و بونا گوره ده علم لرینین و اوز ذکا لارینین یئتیشمه سی یولوندا آددیملاییر لار. 
" یئنه قوی حکم ائیله سین تورک آغیزی ،

اوغوزون یازدیغی فرمان کاغیذی!"               (آلماس ایلدیریم) 

آمما بو رویالار دونیاسی نین بیر عیبی وار : آییلیب، اوندان آیریلارکن باشقا بیر دونیانین عیبه جرلیک لری داهادا عیبه جر گورونورلر. دئملی رویاسیز یاشایان لار بو سبب ده ن اوزلرینی خوشبخت سانیرلار. اونلار رئال دنیامیزی ده ییشمک ایشینه یا اینانمیرلار یادا بو ایشی اوز پای لارینا دوشموش گورمورلر.

داها بو حقیقی دونیادا نه بیر گویرچین بیر غریبی شاه ائده بیلر، نه ده دوه نی حالدان – حالا سالماق ممکن اولور . منده قالیرام قایغی لاریملا تک. هر بیر یاندا بیزه رحمی گلمه ینلرین بیزیم حاق یمیزدا قارا فیکیر لرین وآغ یالان لارین گوروب اوزوموزه ، اوز اینسانلاریمیزا باخیرام.

نه چوخ ایمیش بو تورپاغا گوز دیکن"
                       باخا باخا گوزوموزه میل چکن 
دوشمنیمیز، دوستوموزدان چوخ ایکن 
                   تورکون تورکله عداوته حاققی یوخ!!                     (  ب.وهابزاده)

ویا اولو شهریار نه گوزه ل دئمیشدیر:

کیم قالدی کی بیزه بیغین بورمادی "
آلتدان – آلتدان بیزه کلک قورمادی 
هئچ بیر کیمسه بیزه هاوار دورمادی." 

بلی "قارغیش زامانه نین قانونلارینا!/ قارغیش اوره کلری آییرانلارا /قارغیش اینسانلاری بشر حقوقوندان دم وورانلارا!!  (ب.ق. سهند)/ قفسه سالیب

" باخیرام ائلیمه، بابالاریما،/باخدیقجا فخریدن باشیم اوجالیر./ اوز گونوم طالعیم، گلیر اونومه/ گوزوم آیاغیما تیکیلی قالیر!"                              (ب.ق.سهند) 

دوغرودور، سیز گوردوکلریزی من ده گوروره م. کافرین بیزیم حالیمیزا آغلادیغی حالدا ، اوزوموز اوزوموزون بیر گون سونرامیزا بیر فیکیریمیز یوخ دیر. 
عوام لاریمیز بیر جور، غیری لریمیز بیر جور . هر نه دونن ده بیتیر، هر نه "من" ده توکنیر.  بس صاباح؟ بس گله جک نسل؟

اونلارادا کریم کیشی کریم دیر!  

"بیز اوز دردیمیزه آغلامایاندا، 
بیزیم یئریمیزه کیم آغلایاجاق؟ 
گناهکار توتمایاق بوردا هئچ کیمی 
دریلیب آیریلدیق بیز قونچا، قونچا...

چوخ واخت اوزوموزو بینمه دیک بیز

دئدیک فلان کسه گره ک اوخشایاق،

یاندی اوز باغیمیز، فیکیر چشمه میز،

اوزگه باغلارینی سوواردیق آنجاق                      (ب.وهابزاده)

     بو حالیما من:

"نئیه آغلاماییم ، ساچیم یولماییم
ائللرین ایچینده ائلیم ایتیبدی 
نئیه دانیشماییم، نئیه دینمه ییم

دیللرین ایچینده دیلیم ایتیبدی". 

آمما یئنه رحمتلیک خالق شاعیر" بولود قارا چورلو سهند"ین سوزلری منه تسلی وئرییر: 
"هر دردین داواسینا، آختارماق گره ک 
نه چیخار ییخیلیب، زاریلداماقدان؟ 
تالاشسیز قوللارین ، قوتی اولماز  
یول گئتمه سه چاتماز ، مقصده اینسان." 

بابالاریمیز اگر مرتجع قووه لره قارشی ووروشوب مکتب و مطبوعات ایجاد ائدیب بیزلری ساوادلاندیرماق ایستیردیلر، بیز ساوادلانارکن سون کتاب لاریمیز مکتب ، اونیورسیت کیتابلاری اولوب. گویا ساواد ائله فیزیک له شیمی اوخویوب " چوره یه چاتماغا" کیمی لازم اولان شئی ایمیش. یئرده ن گویده ن اوستوموزه اویدورما تاریخ، یالان جغرافیا و یابانجی ادبیات یاغیر. بیز نه ائدیریک؟ بیزیم ":یانی یا چیخیب" چوره ک دردی و حوکومت قورخوسو چکمه ینلر نه ایله مشغول دورلار؟ اوزوموزو کیم لرله مقایسه ائده بیلریک؟ بیزه ,(وطن دیشیندا اولان سوی داشلاریمیزا) حوکومت قدغن لری اولمایان بیر اولکه ده هاردادیر"یاراتدیغیمیز معنوی اثر لر"؟  
عوام لاریمیز یئرینده بس بو غیر عوام لار نه ایله مشغول دیر لار؟ یازماسالارف ترجمه ائتمه سه لر، هئچ اولماسا اوخویورلارمی؟ 

ائلیمیز قاتلاشیر آجی هیجرانا 
داغیلیب دونیادا هر یئر، هر یانا 
قاییدین، آرازلا قول- بویون اولون 
آماندیر توپلاشین آذربایجانا ! 

الله رحمت ائله سین "بولو قاراچورلو سهند" ه نه گوزه ل شعره چکمیش حالیمیزی: 
"اوزگه چیراغینا یاغ اولماق بسدیر 
دوغما ائللریمیز قارانلیقدادیر

یانیب یاندیرمایاق یادین اوجاغین 
ائویمیز سویوقدور قیشدیر شاختا دیر."

گورورسوز کی من او بیریسی قایغی سیز – سوال سیز دونیانی سئومک ده نئجه حاقلی یام؟