ABBAS Atilay
Çox
nadir toplum tapıla bilər ki, bizim qədər musiqini iliyinin
dərinliklərinə hoptursun, həyatını
onunla qursun,onunla ritmik hərəkət etsin,
onunla doğulsun, onunla yaşasın, onunla ağlasın, onunla
gülsün, onunla evlənsin, onunla boşansın, onunla sevişsin,onunla
döyüşsün, nəhayət onunla ölsün. Bu fikrin
qərəzsizliyinə inanmaq üçün vətəndən kənarda olmanız və ordan ölkəmizə maneəsiz bucaqdan
nəzər salmanız məncə kifayət edər. Həyatımızın
musiqi nüfuz etməmiş elə bir sahəsini axtarmağa
dəyməz, çünki tapmaq çox çətindir. Məktəbdən
tutmuş məscidlərə, doğum evlərindən tutmuş
qəbirstanlığa, uşaq evlərindən tutmuş şadlıq
evlırinə, yüksək və bir o qədər də anormal
urbanizasiyaya malik paytaxtımızdan tutmuş Şərurun ilan
mələyən şoran torpaqlarına qədər mövcud olan
musiqimiz və manıslarımız bizi dünyada YEK edən ikinci
vasitədir (1-ci korrupsiyadır). Əgər belə olmasaydı
NASA orbitə əgər varsa digər planetlərin
sivilizasiyaları ilə kantakt yaratmaq üçün Azərbaycan muğamını
və qaboyunu göndərməzdi. Kosmosa NASA başqa xalqların
elmi ixtiralarını, NİSBİLİK
Nəzəriyyəsini, KVANT Fizikasını, Pifaqor teoreminin
notlarını göndərəndə bizim də musiqi
alətlərimizi göndərir. Çünki O, bizi bizdən daha yaxşı
tanıyır. Amma NASA başa düşmür ki, heç kosmosda belə
bizə bənzər cəmiyyət tapılmayacaq ki, cavab
siqnalları ötürsün. Kosmosu kənara qoysaq heç Afrika sivilizasiyalı
ölkələrdə də belə görə bilməzsiniz ki, yol
qraqlarında, metro stansiyalarının ətrafında, ictimai
iaşə obyektlərində, sərnişin daşıyan marşrutlarda,
şəxsi ovtomobil və s-də yüksək tonda musiqi müşayətində
insanlara keyfiyyətli
xidmət göstərilə. Bəzi dostlarımız bu cür
xidmət formasını Culture Genocide termini daxilində
araşdırmağı məsləhət görürlər. Bu
minvalla deyə bilərik ki, 2O Yanvar və Əzizbəyov
stansiyaları nasist Almaniyasının Osvensim ölüm düşərgəsi
qədər bəşəriyyətə zərərli,
bəlkə ondan daha artıqdır. Bu uzun və asan həll
edilə bilən problem olmadığı üçün çox dayanmadan
fikrimin mustafası-na kecirəm.
İnsafla
yanaşsaq Qafqaz, o cümlədən, Azərbaycan musiqi ənənələri
və səviyyəsi çox yüksəkdir. Dahi Üzeyr bəydən
bəri dunya musiqi məktəbində kifayət qədər
tanınmış bəstəkarlarımız, drijorlarımız
mövcud olmuşdur. İnkar etmək olmaz ki, Azerbaycan klassik
və caz müsiqisi Qərb ölkələrində yaşayan
azerbaycanlıların qürur mənbəyidir. Avropa ölkələrində
Azerbaycan musiqisi dedeyinizdə ilk növbədə bir o
qədər də Azərbaycanda tanınmayan Əzizə
Mustafazadə, Firəngiz Əleyevanın,
muğam ustası Alim Qasımovun
adını eşidəcəksiniz.
Təəssüflər
olsun ki, oxunan
mahnıların cansıxıcı tərəfi onların cılız
və dar mövzular üzərində köklənməsidir. Bununla yanaşı
bu mövzuların orta əsrlərin kücə aşıqlarından
tutmuş dövrümüzün ulduzlarına qədər dəyişilmədən,
qeyd-şərtsiz istifadə edilməsi bir mövzu bütünə çevrilmiş
və son dərəcə musiqiyə mübtəla olan xalqımizin
rəngsizliyinə və çalarsızlığına öz töhvəsini
vermişdi. Təəssüflər olsun ki, mahnılarımızın
mövzuları sevgi, məhəbbət, eşq, ayrılıq, vüsaldan
uzağa gedə bilmir. Fikir versək asanlıqla görə
bilərik ki, biz bütün formasiyalarda, qurluşlarda, rejimlərdə
oxudugumuz mahnılar bir-birindən fərqlənmir.
Məsələyə irfanla yanasaq deyə bilərik ki, bizim
mahnların mətni laməkan və lazəmandır.
Amerikan neo-conservatizminin banisi Leo Strauss ideologiyaların mövcud olmadığı cəmiyyətdə qorxu və rəngsizlik hakim olur deyirdi. Bu, hal-hazırda ABŞ-da rəhbərlikdə olan hakim ideologiyanın yaradıcısının gəlişigözəl sözü deyil, bir reallıqdır. Heç bir ideologiyanın hal-hazırda mövcud olmadığı Azərbaycan cəmiyyəti filosof mütəfəkkirin fikirlərinin əyani güzgüsüdür. Cəmiyyətimizdə qorxu qədər rəngsizlik də son dərəcə müdhiş problemdir. Cəmiyyətimizi normal olaraq təbəqələrə və qruplara bölən ideologiyalar olmadığı üçün yaşlı ilə cavan azərbaycanlı eyni formada yaşayır, eyni stildə geyinir, eyni cür hərəkət edir, eyni musiqiyə qulaq asır və nəhayət eyni formada ölür. İnkişaf etmiş Qərb dünyasında isə ideologiyalar cəmiyyəti parçalayır və müxtəlif ideologiyalar arxasınca gedən qruplar fərqli formalarda inkişaf edir, digər qruplardan hər mənada fərqlənirlər. Bu da cəmiyyətin inkişafına və rəngarəngliyinə gətirib çıxarır. Biz də isə toplumu birləşdirən, ona hakim olan vahid ideologiya var. Adı ideologiyasızlıq-dır. Belə olmamış olsaydı, eyni mahnıya fanatikcəsinə qulaq asan susqun qoca ilə dinamik gənci birləşdirən ortaq zövq üzə çıxmazdı
Fərqli
dövlətlərdə mahnılar inqilabın, ictimai aktivliyin,
kütləvi partlayışın lokomotivi olduğu halda
bizim ölkədə susqunluğun, ətalətin mütiliyin
sitimuludur. 2-ci dünya müharibəsindən zəif çıxmış
Fransada yenilikçi gənclərin qarşısında sədd kimi
dayanmış dövrün yaşlı təbəqəsinə, sümükləşmiş
tabu, büt ənənələrə qarşı gənc inqilabçı
tələbələrin təkcə Fransaya deyil, Avropaya və
bütövlükdə dünyaya yaşatdıqlar 68,may, Paris baharı-nın
əsas ilham vericisi müğənni Rolling Stonesin Satisfaction
mahnısı olmuşdu. Yenə fransız inqilabçı müğənni
RENAUDun 1991-ci ildə
cıxardığı Daş
alverçisi adlı albomu özü ilə 90-cı illərin Avropasına
yeni inqilabi dalğa gətirmişdi. Bu misalları daha da artırmaq
olar.
Düşünəndə ki, biz də özbaşınalığa, ədalətsizliyə, sosyal bərabərsizliyə, cəmiyyətdəki hakim ətalət və səssizliyə, bu ətalətin baisi mentalitet adı altında cəmləşən zəif insanlar kodeksi-nə, tabulara, bütlərə qarşı mübarizə aparırıq və hansı növ mahnılardan, nə kimi mövzulardan istifadə edəcəyik, təbii ki, pessimist olmamaq əldə deyil. Postmodernist bəstəkar Firudin Allahverdi bu günlərdə Almaniyada verdiyi konsert ərəfəsində dediyi bir cümlə ilə Azərbaycan mühitini tam xarakterizə etdi: Bizdə Satisfaction, İt is Time olmadığı üçün görünür bizim də bəxtimizə pambıq ustası Sürəyyaya həsr edilmiş Sürəyya mahnısı ilə düşüncələrdə inqilab etmək düşüb.
Sayğıdəyər oxucular, həyatımızın hər bir sahəsinə asanlıqla daxil ola bilən bu güclü qüvvənin-musiqinin yuxarıda sadaladığım dar çərçivəli və kifayət qədər dövrümüzün tələbləri ilə ayaqlaşa biləyən mövzularla donatılması onu nəinki gənc cəmiyyətin dinamizminin dinamitinə cevirir, əksinə qarşısında bir aşlmaz sədd çəkir.
Daimi
qibtə ilə baxdığımız Qərb insanının
düşüncə tərzi ilə bizim təfəkkürümüz arasında
olan fərqlilikləri və uçurumun dərinliyini
dinlədiyimiz və xitə çevirdiyimiz mahnıların
məzmunlarında daha tez hiss edə bilərik.Müqaisə
üçün Avropada məşhur çoxsaylı mahnılardan 2-i sizin
üçün tərcümə etməklə fikirlərimi yekunlaşdırıram.
Tərcüməsi aşağıda verilmiş mahnıların
məzmununu analitik təfəkkürlə təhlil etməyi öz
ixtiyarınıza buraxıram. Aşağıdakı mahnı
mətnlərini oxuduqdan sonra lütfən indi Azərbaycanda daha çox
dinlənilən və sevilən mahnıların məzmunu
ilə müqaisə edin...
1.
Fransız
inqilabçı müğənni RENAUD-un 1991-ci ildə Marchand de
Cailloux (Daş alverçisi) adlı
SD-sindən
Akvarium
Əsəbdən
dəli oldum
Müharibədən
sonra bir gecə
Dözməyib
fırladıb atdım televizoru
Pəncəreden
aşağıya
Bir
az kobud bir uşaq olduğum üçün
Dedim
ki, öz-özümə
Əgər
bir azcıq da olsa bəxtim varsa
Düşər
bu televizor
Düz
başının ortasına
Aşağıdan
keçən bir Polis Generalının.
Nəisə,
azadlığa çıxdı gözlərim
Baxdım
akvariumun kiçik balıqadamına
O
da ala-bula balaca qayaların arasında
Axtarırdı
gizli bir xəzinəni, Biçarə...
Propoqanda
və zəhərli radio stansiyaları
Əsəblərimi
iflic etdi
Səbrimi
artıq daşırdı bu FM-lər
Dözməyib
fırladıb atdım radionu
Pəncərədən
aşağıya
Başladım
dua etməyə dərhal
Ki,
düşməsin aşağıda akordeon çalaraq
Pul
dilənən uşaqcığın başına
Nəisə,
azadlığa çıxdı qulaqlarım
Qulaq
asdım akvariumun qızıl balığına
Yalnız
olduğu üçün xoşbəxt idi
Bir
az qaş-qabağını tökmüşdü
Bəlkə
də yalandan edirdi...
Əsəbləşdirdi
Allah baba məni
Mənə
elə gəlir O, çox təhlükəli
Fırladıb
atdım köhnə İncilimi
Pəncərədən
aşağıya
Sağlam
düşüncəli bir uşaq olduğum üçün
Dua
ederek dedim özüm-özümə
Əgər
bir azcıq da olsa bəxtim varsa
Düşər
bu İncil düz başının ortasına
Aşağıdan
keçən bir rahibin (molla da demek olar)
Nəisə,azadlığa
çıxdı ruhum
Ve
getdi girdi akvariumun dibinə
Pak
və tər-təmiz suyun içinə
Nüvə-atom
stansiyalarından uzaqda
Insanlardan
uzaqda...
Əsəblərimi
oynadır bu saxta siyasətçilər,qəzetçilər
Onsuz
da artıq olublar yekəqarın kişilər
Baxa
bilməyib atdım qəzeti
Pəncərədən
aşağıya
Saf
bir uşaq olduğum üçün mən
Nişanlamışdım
konalizasiya deşiyini zatən
Bulaşmalı
idi orda bir-birinə cürbəcür nəcislər
Və
qəzetdə şəkilləri olan boynuyoğun məmurlar,
siyasətcilər
Nəisə,
azadlığa çıxdı başım
Və
getdi akvariumdakı balıq adamın yanına
O
da ala-bula balaca qayaların arasında
Axtarırdı
gizli bir xəzinəni, Biçarə...
Pəncərənin
üstündəki akvariumun
Balıq
adamı bir az da mənəm
Bəlkə
də o qızıl balıq elə mən özüməm
Bu
əslində çox sevindirici bir şey
Mən
də gizli bir xəzinəni axtarıram
Yəni
hürriyət və azadlığı
Yer
üzünün kiçik ala-bula qayaları arasındakı
Gizlənmiş
O Böyük Eşqi.
Nəisə,
azad oldu yer kürəsi
Rahiblərdən,
bütün din xadimlərindən,
Boşboğaz
qazetçilərdən, yekəqarın siyasətcilərdən,
Sifətindən
zəhrimar tökülən kütbeyin, taxtabaş polislərdən
Peşman
deyiləm
Onsuz
da onlar mənim zəhləmi tökmüşdülər...
2.
Turkiyəli Rok müğənnisi Haluk
Ləvəntin Aç pəncərəni albomundan populyar
antiqlobalist mahnı
George
Bush
Cənnətdən
deyilsən bilirəm
Hönkürtüyə
səbəbsən duyuram
İçimdə
böyüyür qorxum, nifrətim
Qəribe,
dözülməz sancım
Sən
yadıma düşəndə.
Sınıq-salxaq
qapımdan
Çək
əllərini süfrəmdən
Sadə-fəqir
dünyamdan
Get
bir an əvvəl...
Verməmiş,
almağa can atdın
Zərərini
kim çəkər zənn etdin?
Dövran
dönərsə ya bu gün, ya sabah
Boğulma
çalış
Okean
suyu yüksələndə.
Sınıq-salxaq
qapımdan
Çək
əllərini süfrəmdən
Sadə-fəqir
dünyamdan
Get
bir an əvvəl...
(Gurultulu
raket, silah səsləri ilə yanaşı ingilis və türk
dillərində xəbər yayan bir neçə jurnalstin səsi eşidilir:
Bağdad vuruldu. Dünən axşam Ağ Evin verdiyi son tarix başa
çatdı..., Arxanızda gördüyünüz bu uçuq bina dünən 5
mərtəbəli universitet idi..., Gecəyarısı
kameralar qarşısında dayanan Pentagon başçısı
Donald Ramsfeld gülümsəyərək İraqın bütövlüyünə
nəzarət etdiklərini bildirdi...... Mahnı yenidən
davam edir.)
Mən
düşmənəm, çünki səndən deyiləm
Qan
qusmadım, cünki olmayıb heç vaxt neftim.
Evimə
girdin palçıqla
Amma
nə çətinliklə təmizləmişdim
Rədd
OL !!!...
Sınıq-salxaq
qapımdan
Çək
əllərini süfrəmdən
Sadə-fəqir
dünyamdan
Get
bir an əvvəl.