یا
شاهچراغ آتما
قیراق
شیراز
سفرنامه سی
سید
حیدر بیات
heydarbayat@yahoo.com
اوچونجو
بؤلوم
شیرازدا
هر یئره
گئتدیکده «تاکسی
تئلفونی» ایله
گئدیرم. نه
ایسه
سوروجولرین
چوخ پایی
قاشقایدیرلار.
من البته بو
سوروجولره
قاباقکی
تجروبه لریمه
گؤره بیر
سوروجو گؤزو
ایله
باخماییرام,
آمما هئچ
چکینمه
ییرمده, و یول
اوزو میللی
بحثی آرایا
چکمکله یولا
نردووان
قویورام.
آییقلیق
میللت
ایچینده چوخ
یوخاریدیر
آمما نه ایسه
بیر نوع
اومودسوزلوقدا
واردیر.
بونوندا
عیللتی
یالنیز ایلگی
لرین آزلیغی
دیر. بیزیم
آذربایجان
اوشاقلاری
دیلده اوتوز
بئش ملیون
تورک دئیه رک
عملده
زنگاندان
بویانانی
گؤره بیلمه
ییرلر و بو
مسئله حدسیز-
حیسابسیز
ضررلر بیزه
ووراسی دیر.
شیرازین
کؤتله
اوتوران محله
له رینده
چوخلو تورکجه
توکان
آدلارینادا
راستلاشماق
اولور. مثلا
آیلار, آیدین,
قشقائی, ائل,
آیروخسی(آی
تکین) و...
بونودا
دئمه لی یم کی
قاشقای
تورکجه سی
بیزیم ان
زنگین و
دولقون
آغیزلیقلاریمیزدان
بیریسی دیر. من
اؤنجه دن بو
تورکجه نی بیر
بورولموش
تورکجه
سانیردیم,
نئیه کی میرزا
ماذون و
خسروبیگ
قشقائی نین
شعرلری اوزره
قاشقای
تورکجه سینی
تانیمیشدیم
آمما
قاشقایلارلا
یاخیندان
تانیشاندان
سونر ا
گؤروشوم
بوسبوتون ده
ییشیلدی. دئمه
لی قاشقایلار
ایچینده
چوخلو تورکون
چئشیدلی
بویلاری
یئرلشمیش کی
اونلارین
ایچینده
اویغور, افشار,
خلج و...اشاره
ائتمک اولار.
قاشقایین هر
طایفاسی عین
حالدا دیل
باخیمیندان
بیر باشقا
تورکجه آداسی
ساییلیر.
قاشقای
یازارلاری
قاشقای
تورکجه سی نین
ان زنگین
اولدوغونا
اشاره ائده رک
آذربایجان
دیلی نین
زنگین
اولماماغیندا
دئمک ایسته
ییردیلر,
آنجاق من
بیزیم ایندی
کی
یازدیغیمیز
اثرلر
بوسبوتون
دیلیمیزین
گؤزگوسو اولا
بیلمیر دئییب
و چئشیدلی
سؤزجوکلری
اؤرنک گتیریب
و اونلارین
بیزیم معیار
دیلیمیزده
غایب
اولدوغوندان
سؤز آچدیم.
البت منجه
دیلین و لوغت
لرین بیر پارا
انکشافی
رومان ساحه
سینده اوز
وئره ر و هله
لیک بیزده
روماندا آز
اولدوغونا
گؤره
دیلیمیزین
انکشافی دا
گئری یه دوشور.
یکشنبه
گونو یئنه
دوکتور کیانی
نین ائوینده
قرارلاشمیشیق.
نئچه قاشقای
یازاری آخشام
ساعات دؤرد
اورا گله جک لر.
من اون دقیقه
قاباقراق
یئتیشیرم.
اونا گؤره ده
قاپی دا قدم
وورماغا
باشلاییرام.
دوز ساعات
باشیندا
قاپینی چالیب -
چالمامیش
بیقلی بیریسی
دایانیر
اؤنومده, سلام
وئریب اؤزون
مردانی
تانیتدیریر.
منده اؤزومو
تانیتدیریرام.
اوستاد
اسدالله
مردانی
قاشقای ائلی
نین ان
تانینمیش
یازاریدیر و
دئمه لی بیز
قاشقای
دیلینی چوخلو
بو یازارین
اثرلریله
تانیمیشیق.
بیرلیکده
ایچری
گیریریک.
دوکتور حسن لی
هله گلمه
ییبدیر. آرتیق
ائتیمولوژودان
سؤز گئدیر.
قاشقایلار
ائتیمولوژودا
بیزدن داها
آشیری
گؤرونورلر. آز
سونرا دوکتور
حسن لی ده
تاپیلیب گلیر.
من ایلک اؤنجه
دوکتورون
دونن بیزه
اتحاف ائتدی
یی کیتابین
عونوانینا
اعتراض
ائدیرم.
دوکتورون
کیتابی نین
آدی «گونه های
نوآوری در شعر
معاصر ایران»
البته بو
کیتابدا
یالنیز
فارسجا شعر
آراشدیریلیبدیر.
دوکتور اؤنجه
ده بو
اعتراضدان
شاشیر. سانکی
او بئله بیر
اعتراضی
آرتیق یئرسیز
گؤرور آمما
بوردا ساهیر,
سهند, شهریار,
والی گؤزتن,
سلیمان اوغلو,
لوایی, مرقاتی
و....هاردادیلار
دئدیکده
دوکتور
جاوابسیز
قالیب و هئچ نه
دانیشماغی
صلاح گؤرور.
دئمه لی یم کی
دوکتور حسن لی
چوخ چالیشقان
و منطیقلی بیر
اینساندیر و
ایندی ایلک
شاعیر
اولاراق
شیراز
خلجلریندن
تورکجه
شعرلرده
یازیر. البته
من هله اونون
شعرلرینی
گؤرمه میشم
آنجاق سؤز
وئریب او
شعرلری منیم
ایمیل قوتوما
گؤنده ره.
سونرا
تاریخدن سؤز
دوشور. اوستاد
مردانی
قاشقایلاری
سومر
تورکلرینین
قالینتیسی
ساناراق, بو
تئوری یه ده
چوخلو اصرار
ائدیر.
چئشیدلی
بحثلردن
سونرا من سؤزو
کریم خان زنده
یوووزدورورام,
دئییرم: «منجه
کریم خان
ایران
تاریخینده ان
لیاقتسیز
شاهلاردان
بیری ایمیش
نئیه کی او
ایرانین
هامیسینی اله
کئچیره بیلمه
ییر و اگر زند
حکومتی داوام
تاپسایدی
ایندی ایران
تقریبا بو
اوستانلارا
خلاصه
اولموشدور:
شیراز, سیستان
و بلوچستان,
اصفهان, تهران
و نهایت
خوزستان.
اونون وکیل
الرعایا
لقبینی سئچمه
سیده اونون
قورخاقلیغیندان
آسیلی دیر.
نئیه کی کریم
خان صفوی
حکومتی نین
طرفدارلارینین
قورخوسوندان
اؤزونو شاه
آدلاندیرا
بیلمه ییردی.
نه ایسه ایندی
کریم خان
آدینا
موختلیف
خیابانلار,
موسسه لر و...واردیر
حال بو کی شاه
اسماعیل
خطائی و باشقا
تورک
شاهلارینین
آدی ایرانین
رسمی
مرکزلرینده
یاساق
ساییلیرلار.
دئمه لی کریم
خانین تورک
اولماماسی و
فارس قوومونا
یاخین بیر
قومدان
اولماسی اونو
ایراندا بیر
قوتسال شاها
چئویریبدیر.»
دوکتور
حسن لی ائله
بوجور قالیب,
سانکی بو
سؤزلری ایلک
دؤنه دیر
ائشیدیر,
دئییر: «جالیبدیر,
من هئچ بونا
فیکیرلشمه
میشدیم».
دوکتور
کیانی نین
تئلفونو زنگ
وورور. دوکتور
آز
دانیشدیقدان
سونرا الو...الو...دئییر.
معلوم اولور
کی تماس آرادا
کسیلیب,
دوکتور دستکی
یئره قویوب
تئلفون
آرخاسیندا
مهین توللی
نین اولدوغون
دئییر. بیردن
شرق قزیته
سینده
اوخودوغوم
منوچهر آتشی
نین موصاحیبه
سی یادیما
دوشور. او
موصاحیبه ده
آتشی دئمیشدی:
«توللی نین
یئنی شعرده,
تورکجه
شعرلری یاخشی
ایدی» من بونو
اونلارا
دئییرم آمما
توللی نین
تورکجه شعر
یازماسین
کیمسه اینانا
بیلمه ییر,
دوکتور کیانی
دوروب یئنی دن
مهین خانیمین
نومره سین
آختاریر
آنجاق یاریم
ساعاتدان
سونرا نومره
نی تاپیب زنگ
آچیر. آمما
مهین خانیم
ائودن ائشیگه
گئدیبدیر.
دوکتور حسن لی
سؤز وئریر
حتما بو مسئله
نی ایزله یه.
ایندی کی
بو سفرنامه نی
یازیرام اؤز
اؤزومه
دئییرم :
دوکتور حسن لی
نینده تورکجه
شعرلری ایندی
یاییملانماسا,
60 ایل بوندان
سونرا کیمسه
یه «حسن لی
نینده تورکجه
شعرلری
وارایدی» دئسه
ن
اینانمایاجاقلار.
نئجه کی امیری
فیروز کوهی
یازیب: «باور
نمی کنم صائب
به زبان خشن و
ناهموار ترکی
شعر ی داشته
باشد» (حافظه
مدن نقل
ائدیرم).
ساعات
یئددی اولور,
دوکتور حسن لی
بیزده ن
آیریلمالیدیر,
آمما بیز هله
بیر باشقا
یازاریندا
یولونو گؤزله
ییریک. حسن لی
دئییر: «ایکی
قاشقای, بیر
آذربایجانلی,
بیرخلج یازار
چتین بیر یئره
ییغیشارلار
کاش دوربین
اولایدی شکیل
گؤتوره ایدیک»
من ایندی
یادیما دوشور
کی چانتامدا
دوربین
گتیرمیشم.
دوربینی
چیخاردیب
نئچه شکیل
چکیریک و
دوکتور کیانی
دن رجا ائدیرم
صولت الدوله
نین
هئیکلیندن
منه بیر شکیل
چکسین. کیانی
بئش دقیقه
حودودوندا
کادری تنظیم
ائدیب ائلخان
بابامیزین
هئیکلیندن
منه بیر شکیل
چکیر. دئمه لی
یم کی کیانی
چوخ اوز(uz) و
مهارتلی بیر
عکاسدیر. نه
ایسه دوکتور
حسن لی بیزدن
آیریلیر و بیر
آز سونرا
سرهنگ جیددی
یولونو گؤزله
دی ییمیز
یازار بیزه
قاتیلیر.
سرهنگ جیددی
چوخلو متواضع
بیر یازاردیر
و ارتیق تورک
ادبیاتی ایله
اورمودا
خیدمت ائتدی
یی زامان
تانیش
اولوبدور.
سرهنگ جیددی
خرمشهری فتح
ائدنده او
دویوشچولردن
ایمیش کی
خرمشهرین
ایچینده اوز -
اوزه
عئراقلیلارلا
ساواش
آپاریبدیر.
جیددی
یئتیشیب
یئتیشمه میش
یئنی یایدیغی
کیتابی بیزه
اتحاف ائدیر.
دئییر: «من
تورکجه
یازارام سیز
کی ناراحات
اولمازسیز»
دئییرم:«بو نه
سؤزدور, سیز
تورکجه
یازماساز بیز
هئچ اونو قبول
ائتمه ریک».
دئییر: «آخی,
بوندان
بیریسینی
اتحاف ائتدیم
بهمن بیگلی یه,
تورکجه
یازدیم,
ناراحات
اولدو دئدی "
سنین کیتابین
چوخ ده یرلری
کیتابدیر
آنجاق سن
تورکجه یازیب
اونو ده یرده ن
سالدین». یا
للعجب!!!
من
اونلارا
دئییرم من
بهمن بیگلی نی
گؤرمک ایسته
مه ییرم, آمما
کیمسه اونو
گؤرسه منیم
دیلیمدن اونا
بیر سؤز دئسین,
آرتیریرام: بو
کیشی کیتابی
نا «بخارای من,
ایل من» آدی
وئریبدیر. بو
آد رودکی نین
«ای بخارا
شاد باش و شاد
زی
میر زی تو
شادمان آید
همی» شعریندن
آلینیبدیر.
بو شعرین
شان نزولی
نظامی عروضی
نین
یازدیغینا
گؤره بئله دیر
کی امیر
اسماعیل
سامانی هراتا
گئتدیکده
اورانی
خوشلاییب و
بوخارایا
قاییتماق
ایسته مه ییر, 6
آی حدودوندا
اوردا
قالدیقدان
سونرا دیوان و
قشون باشچی
لاری داها
دؤزه بیلمه
ییب و رودکی دن
امیر
اسماعیلی شعر
ایله
بوخارایا
قایتارماسینی
دیله ییرلر.
رودکی ده بو
شعری یازیب
امیر اسماعیل
ایچیب
اسروکله نیب
مست اولان
زامان, چنگ
ایله
اوخوماغا
باشلاییر.
امیر اسماعیل
مستلیک
حالیندا
هیجانا گلیب و
یئریندن
دوروب بیر
باشا آتینی
بوخارایا
ساری
قامچیلاییر,
بو شعرده
اولان آنلام
بوسبوتون
امیر
اسماعیلین
اؤزلویونه
ساری آت
چاپدیرماسی
دیر. نه ایسه
باتی لی بیر
یازارین
یازدیغینا
گؤره تاریخ
ایکی دؤنه
دؤنگه له نر
بیر دؤنه
تیراژدی بیر
دؤنه ایسه
کمدی شکیلده.
من بهمن بیگلی
نین کیتابینا
«بخارای من
ایل من» آدی
سئچیلمه سینی
تاریخین کمدی
شکیلده
دؤنگلنمه سی
بیلیره م نئیه
کی
امیراسماعیل
او تله سیک
لیکده آتا
مینیب
اؤزلویونه
ساری گئدیردی
آمما بهمن
بیگلی ده ائله
او تله
سیکلیکده
اؤزونو و
ائلینی
انگلیسین
یاردیمی ایله
اؤزگه لیگه
دوغرو یول
آپاریردی و
قرن لر بویو
افتخار
یارادان
قاشقای تورک
ائلینی
فارسلاشدیریردی.
آنجاق جیددی
جنابلاری نین
کیتابی نی
آلیرام, نه
ایسه کیتابین
آدیندان
اؤنجه مولفی
منه اتحاف
ائتدیکده نه
یازدیغینا
باخیرام: «جناب
آقای سید حیدر
بیات
قوللوقونا
باغوشلاما
باغوشلایانی:
حسین جدّی (بایات)
85/6/15»
سونرا
کیتابین
آدینا
باخیرام:
پیوستگی
قومی و تاریخی
اوغوز -ایل های
قشقایی ایران
قبیله (قایی
- قشقایی)
پژوهش و
گردآوری: حسین
جدی (بایات)
کیتاب 3000
تیراژدا
شیرازین نوید
شیراز یاییم
ائوینین
طرفیندن
البته
یازارین اؤز
بودجه سیله
یاییملانیب.
کیتابین
سونوندا
قاشقای
اوجاقلاریندان
16 بویالی (رنگی)
شکیل, چاپ
اولوب. بو
اوجاقلاردا
کی قاشقایلار
اونو قوتسال
سانارمیشلار,
داش اوستونده
اورخون
الیفباسیندا
بیر سیرا
حرفلر
قازیلیبدیرلار.
البت بو خط
آزجا اورخون
الیفباسیندان
فرقلی و دئمه
لی او
الیفبانین
تکامل
تاپمیشی دیر.
قاشقایلار بو
الیفبایا
یئنگی اورخون
آدینی
سئچیبدیرلر.
بو جلسه
گئجه ساعات 9/5
کیمی داوام
ائدیر. من جلسه
نین سونوندا
دوکتور کیانی
ایله اوستاد
مردانی دن بیر
موصاحیبه
آلیرام.
اوستاد
مردانی
سورغولارا
چوخ قیسا
جاوابلار
یازیر. بو
موصاحیبه نی
سیزلره تقدیم
ائتمکله
سفرنامه نین
اوچونجو
بؤلومونه سون
نوقطا قویماق
ایسته ییرم.
دئمه لی یم کی
بیر سیرا
اوخوجولار
اینترنت
طریقی ایله بو
سفرنامه نین
ایکینجی
بؤلومون
آرتیق بیه
ندیکلرین
سؤیله میشلر.
اوستاد
اسدالله
مردانی ایله
موصاحیبه
س: اوستاد!
اؤنجه ده
اؤزونوزو
بیزیم
اوخوجولاریمیزا
تانیتدیراسینیز:
مردانی: من
اسدالله
مردانی رحیمی,
قاشقایی ائلی
نینگ افشار (شش
بلوکی)
طایفاسیندانام
و 53 یاشیم وار.
لیسان "ادبیات
فارسی"
اوخوموشام و
اوتوز ایل
معلملیک
ائدمیشم و 1379دا
امکلی
اولموشام.
س:
نئجه اولدو
قاشقای
ادبیاتینا
ماراق
تاپدینیز؟
مردانی: من
20 ایل بوندان
قاباق تورک
دیلی
اوستونده
علمی
چالیشارام,
آمما
اوشاقلیغیم
زامانیندان
تورک و فارس
دیلی و قرآن
اوخوموشام و
اوندان سونرا
بو دیله علاقه
واریم ایمیش.
س:
ایندی یه کیمی
نئچه کیتاب
سیزده ن
یاییملانیب
دیر؟
مردانی:
ایندی یه قدر
دورد کیتابیم
چاپ اولونموش:
1. آتالار
سؤزو (ضرب
المثلهای
ترکی قشقائی)1380
2.
آساناکلار (ترانه
های ترکی
قشقایی) 1380
3. زبان
ترکی قشقائی و
شیوه نگارش آن
(1381)
4. خود آموز
زبان ترکی
قشقایی و
مبانی دستور
زبان آن (1382)
س:
قاشقای شعری
بو نئچه ایلده
نه دوروما
یئتیشیب؟
مردانی:
قشقایی شعری
بو نئچه ایلده
چوخ قاباغا
گلمیش و ده یه
رلی شاعرلر بو
باره ده ایش
گؤرموشلر و
گؤرورلر.
منصور شاه
محمدی,
حسینقلی
قائمی, محمود
کاویانی, داود
حسن آقایی,
ارسلان
میرزائی,
علیرضا
شهبازی, خانم
راضیه کاظمی,
کاوه ایروانی
و...
س:
ایندی هانسی
اثرلری چاپا
حاضیرلاییرسینیز؟
مردانی: بو
گونلر قشقایی
سؤزلوگو (لغت
نامه ترکی
قشقایی)
یازیرام کی
آللاه ایسته
سه ائله بو ایل
چاپا گئده ر.
س:
یازدیغینیز
سؤزلوک حاقدا
بیزه بیلگی
وئره سیز؟
مردانی: 1368
دن بری قشقایی
سؤزلوگونو
یازیرام و
تقریبا 800
صحیفه لی
اولور بو
کیتابدا من
تالاش
ائدمیشم
ائتیمولوژی
اوستونده ده
چالیشام و
کلمه لرینگ
کؤکونو و
ریشه سینی
یازمیشام کی
بیرینجی ایش
دیر کی بو باره
ده گؤرولموش.
س:
فارس اوستانی
و ها بئله
ایرانین
جنوبونون
هانسی بؤلگه
لرینده
قاشقای
تورکلری
یاشاییرلار؟
مردانی:
قاشقایلار
ایرانین
گونئیینده کی
اوستانلاردا
یاشاییر,
آرتیق فارس,
اصفهان, بوشهر,
کهگیلویه و
بویر احمد,
خوزستان,
هرمزگان,
کرمان و....یاشاییرلار.
آردی
اولاجاق....