فارس مفکوره لی ایرانشناسلار می، یوخسا تولکونون تانیق سایدیقلاری قویروقلار می؟

بیلیندیگی کیمی یازیشمادا قارشی طرفین فیکیرلرینی باشقا اوخوجولار اوچون سیرگیله مه دن بیر یازیچی کیمی اؤزوموزو مدنی بیچیمده ایفاده ائده بیلمه ریک. بو دئدیکلریمیزین هانکی آشامادا اولدوغونو ایکی فارس شناس (اؤزلری نین دئدیکلرینه گؤره ایرانشناس) "پرویز رجبی و جلیل دوستخواه" ذات عالیلرین گؤروشلرینی اله آلاراق ایفاده ائتمگه چالیشاجاییق. بیلیندیگی کیمی رضا براهنی "صورت مسئله آذربايجان؟/ حل مسئله آذربايجان؟" آدلی بیر مقاله شهروند هفته لیگی نین اینتئرنئت سیته سینده یایینلاتمیشدیر (1). بو مقاله فارس فیکیرلی شخص و قوروپلار آراسیندا بؤیوک تدیرگینلیک ایله اوزلشمیشدیر (2، 2.1، 2.2 و ساییره). بو تدیرگینلیکلر آذربایجان میللی منلیگی و کیملیگینه اؤنم وئرنلر آراسیندا یانقیلارا (اینعیکاسلارا) ندن اولموشدور (3، 3.1، 3.2 و ساییره). بو آرادا اؤزونو آذربایجانلی کیمی تقدیم ائدن پرویز رجبی ذات عالی نین جلیل دوستخواه ذات عالیه خالق دیلی ایله دئمک جاییزسه، شوربا قیزدیرماغا چالیشدیغی نین تانیغی اولموشوق (4). اونون یازیسی نین بعضی پاساژلارینی بیرلیکده اوخویوروق:

" دوست ناشناس آقای اهرابی ، استاد جلیلم آقای دوستخواه و اهالی ِ محترم ِ ولایت ِِ من! ....
من که بیش از چهل است که در وادی ِ ایران شناسی پَرسه می زنم، باور کنید که در بیشتر از انگشتان دستم واحه ای را نیافته ام که بی دغدغه دمی در آن بیاسایم. اینک صادقانه عرض می کنم که یکی از این واحه ها را جلیل دوستخواه ، با نسیم آرام بخش نوشته هایش، در اختیارم گذاشته است"(4).

اوسته گؤروندوگو کیمی پرویز رجبی ذات عالی اؤزونو بیر ایرانشناس کیمی تقدیم ائده رک جلیل دوستخواه آدلی ذات عالی اوچون شوربا قیزدیرماغا چالیشمیشدیر. دئمک، جلیل دوستخواه ذات عالی نین فارس دیل و مدنیتی اوزره فیکیر صاحابی اولماسی اونا باشقا ائتنوسلار علیهینه عوامفریبلیک فیکیرلری یایماق اوچون اساس یارادابیلمز. اوسته لیک پرویز رجبی ذات عالی نین آلمانیادا هانکی اوستادین یانیندا تحصیل آلماسی اؤزونو تبلیغ ائتمک اوچون ده اساس ساییلابیلمز. هر کیمسه، یئریتدیکلری فیکیرلر اساسیندا ایجتماعیتده اؤزو اوچون سایقی و حؤرمت قازانابیلر دئیه دوشونمه لی ییک. پرویز رجبی ذات عالی گئنه ده یازیر:

"آقای اهرابی به خدا ندانستن ِ نام و یا عادات ِ مردم روستایی از آذربایجان زیبا و پرشکوه، برای دوستخواه گناهی کبیر نیست و بی تردید نمی تواند چیزکی از اعتبار این سرزمین آتش بازان و آذرگشنسب بکاهد. گناه این است که ما هنوز نخواسته ایم که به خودمان فرصت کاویدن، اشتباه کردن و سرانجام به حقیقت نزدیک شدن را بدهیم"(4).

اوسته گؤروندوگو کیمی پرویز رجبی ذات عالی آذربایجان میللی مسئله سینی آذربایجان کندلیسی نین داورانیشلاری ساحه سینه دوشورمکله جلیل دوستخواه ذات عالی نین آذربایجان میللی مسئله سی علیهینه یئریتدیگی فیکیرلری ایجتماعیت دیققتیندن یاییندیرماغا و عوامفریبلیک ائتمگه چالیشیر(5). اوسته لیک یئری گلمیشکن فارس تمامیتچیلیری نین فیکیرلرینی "سرزمین آذرگشنسب" ایفاده سی ایه وورقولامیش اولور. پرویز رجبی گئنه ده یازیر:

"... مورّخ آدمی نیست که می تواند حقیقت را بیابد. مورّخ تنها می تواند به حقیقت نزدیک شود. هر چه نزدیک تر بهتر... پس به هنگام جست و جو و گفت و گو، پاسخ مسأله را نگذاریم جلو ِ مُخاطب و از او بخواهیم که به هر دوز و کلکی که صواب است به آن برسد!"(4).

اوسته کی پاساژدا پرویز رجبی گئنل ایفاده لر ایله بیر یاندان جلیل دوستخواه آدلینی برائت ائتمگه، باشقا یاندان اؤزونو مطرح ائتمگه چالیشمیش گؤرونور. بیلیندیگی کیمی آذربایجان میللی مسئله سی بوگون، گون کیمی آیدین و بللی ("اظهر من الشمس") بیر مسئله دیر. بو مسئله نی بعضی تاریخی مسئله لر ایله یوزماغا چالیشماق عوامفریبلیک ساییلار. پرویز رجبی گئنه ده یازیر:

" می خواهم بگویم که به جای گریز از یکدیگر و مُشت و مال دادن ِهمدیگر، در پی ریشه ها و آبشخورها باشیم. همان گونه که شما خواسته اید... و باور داشته باشیم که بدون جلیل دوستخواه ها دست های ما برای یافتن پیرامونمان بسیار خالی تر خواهد بود. و بدون شما هم همین طور. پایدار باشید. با فروتنی پرویز رجبی ۲۵/۴/٨۵ "(4)

دئمک، فارس تمامیتچیلیگی نین اساس و "آبشخور"لاری نی تاپماغا چالیشان ذات عالیلر ایجتماعیتی عوامفریبلیگه سوروکله مک و فارس راسیستلیگینه مینیک وئرمک یئرینه فارس تمامیتچیلیگی نین اساس و کؤکلرینه ایشارت ائتمه لیدیرلر. فارس تمامیتچیلیگی نین اساس کؤکلری سؤز قونوسو اولدوقدا، ایستر ایسته مز فارس راسیستلریندن ده اوزاق گزمک سؤز قونوسو اولمالیدیر. اوسته پرویز رجبی ذات عالی جلیل دوستخواه ذات عالیلره شوربا قیزدیرماغا چالیشدیغی کیمی جلیل دوستخواه دا پرویز رجبی ذات عالینی فارس شوونیستلیک خیدمتینده ساخلاماق اوچون اونا "کانون پژوهش های ایران شناختی" آدلی وئبلاگیندا سپاسنامه مقاله سی درج ائتمیشدیر (6). او یازی نین بعضی پاساژلارینی بیرلیکده اوخویوروق:

"او استاد ِ مبرّز ِ تاریخ نگاری و ایران شناسی و قصّه پردازی است که با اندیشه و بیانی زیبا و شیوا و درآمیخته با رگه های زرّینی از طنز ِ فرهیخته ی ِ ادبی و فرهنگی، بی گمان و بدون هیچ اغراقی، یکی از چهره های درخشان ِ فرهنگی ی ِ .... ما به شمار می آید. دستْ آوردهای ِ پُر شمار ِ پژوهشی و ذوقی ی ِ این ایران شناس ِ شایسته ی میهن مانِ، طیف ِ گسترده ای از درونْ مایه های با هوشمندی و ژرفانگری برگزیده را به نمایش می گذارد. او مردی است مردستان که یک تنه -- و به رَغْم ِ دشواری هایی که ناگزیر بوده است آنها را برتابد و با آنها دست و پنجه نرم کند -- بار ِ خویشکاری ی ِ عظیم ِ شناخت فرهنگ ِ ایرانی، هم در هزاره های ِ گم شده ی دور ِ روزگار ِ باستان و هم در سده های ِ نزدیک تر به روزگار ِ ما را، بر دوش گرفته و تا بدبن پایگاه به شایستگی ی ِ هرچه تمام تر به هم میهنانش پیش کش کرده است. .. به دیگرْ سخن، او هزارتوهای ِ گذشته را به سودای ِ راه گشایی برای ِ امروز و فردا می کاود ... ویژگی ی ِ کار ِ او چُنان است که با اطمینان می توان از او به منزله ی یک ایران شناس آگاه و سزاوار و نمونه یاد کرد و به نسل جوان سفارش کرد که: ایران را چُنین باید دوست داشت و شناخت و شناساند.... با درود و آفرین بر دکتر پرویز ِ رجبی ، برای او آرزوی ِ کامیابی های بیشتر در نشر ِ اثرهای فرهنگی اش را دارم. چُنین باد ! جلیل دوستخواه "(6).

گؤروندوگو کیمی جلیل دوستخواهلارین مدح ائتدیکلری شخص اونون بیلگین اولدوغو اوچون دئییل، فارس دیل و مدنیتینه اؤنم وئردیگی اوچون قلمه آلینمیشدیر. بو بیربیرلرینه چؤرک بورج وئرمه لر حقوق برابرلیگی باخیمیندان ایکی ائشیت و برابر مدنیت حاقلارینا صاحیب اولان شخصلر آراسیندا حیاتا کئچرسه، بلکه ده بو ذاتلاری بیر آل وئرچی کیمی مدنی ماللارینی یاخشی ساتماغا چالیشیرلار دئیه اونلاری آنلاماق او قدر ده چتین اولماسین. آنجاق حاکیم و محکوم مدنیته عایید اینسانلار آراسیندا بئله بیر ایلیشگی نین اولماسی نؤکر (آذربایجان مظلومیتی) و آقا (فارس ایستعمارچیلیغی) مقوله سینی خاطیرلاتمیش اولار. دئمک، پرویز رجبی ذات عالی نین دینجلدیگی واحه اونون مدح اولوندوغو فاکتلار اساسیندا خیالی اولاراق یارانمیش گؤرونور. باخ پرویز رجبی:

"من که بیش از چهل است که در وادی ِ ایران شناسی پَرسه می زنم، باور کنید که در بیشتر از انگشتان دستم واحه ای را نیافته ام که بی دغدغه دمی در آن بیاسایم. اینک صادقانه عرض می کنم که یکی از این واحه ها را جلیل دوستخواه ، با نسیم آرام بخش نوشته هایش، در اختیارم گذاشته است"(4).

میللی منلیگی و کیملیگی غارات اولان بیر میللت اوولادی فارس راسیستلری نین پرویز رجبی ذات عالیه به به و چهچلرینه نئجه اؤزونو آلداتا بیلر دئیه بو مسئله اورزینده داها آرتیق دوشونمه لی ییک. یئری گلمیشکن جلیل دوستخواه ذات عالی نین پرویز رجبی اورزه مدحلرینی نظره آلاراق پرویز رجبی نین یازیلاریندان قیسسا دا اولسا، یولا چیخاراق، اونون فارس حئیرانلیغی دوشونجه لری ایله تانیش اولماق پیس اولماز دئیه دوشونوروک، اوخویوروق:

" پاس بداریم آرامش خستگان تاریخ را، که در سر هوای از پای فتادن ندارند و می خواهند که مادران و پدران سربلند آینده باشند، برای فرزندانی که خواهند خواست ببالند به تبار خویش!
همواره یادمان باشد، که اگر نه از فرارود تا میانرودان، از ماکو تا جاسک و از سرخس تا آبادانِ این سرزمین جادو را در دل داشته باشیم و دیگر نبخشیم هرگز به هیچ خال ابرویی سمرفند و بخارا را. و یادمان باشد، همواره از ابیورد تا پاوه و از شهر خوش مازندران تا سرو ابرکوه، آن داستان کاوه! همواره یادمان باشد مهر بازوان البرز و سینه‍ی تفتان سیستان، که تنها رستم ِ دستانش مضمون هزار داستان است. و یادمان باشد زمزمه‍ی کوهساران زاگرس. زاگرس اگر تنها بختیاری را می داشت بخت یارمان می بود! چه سرایی است در همه جای ِ ایران ما را؟ از مراوه تپه تا مریوان، از ایوان کی تا تخت ِ سلیمان، در کنار ِ یال ِ اشتران کوه، تا بال ِ دماوند آرمیده است."(8).

گؤروندوگو کیمی اؤزونو آذربایجانلی قلمه آلان پرویز رجبی ذات عالی ایران باشلیغی آلتیندا فارس تباری و نژادی نین باتلاغیندا ایلیشیب قالاراق فارس تمامیتچیلری کیمی اینسانلارین میللی منلیک و کیملیکلرینه دئییل، فارس تمامیتچیلری نین تمامیتچیلیک و خولیاوی ایستکلرینه اؤزونو تسلیم ائتمیشدیر. آراشدیرما دئیه اورتایا قویدوغو اثرلرین بیر چوخو دا فارسچیلیق اساسیندا یازیلمیشدیر، پرویز رجبی فارس حئیرانی اولدوغونا داییر اؤزونو بئله ایفاده ائدر:

" باید ببینم مشکل کجاست. از اوّل تاریخ دوره‍ ی اسلامی شروع بکنیم! در دو سده‍ ی نخست در ایران کسی کاره ای نبود که بتواند با زور زبان فارسی را زبان مطرح جهان ِ نو اسلام بکند. من هنوز وجود نداشتم که به قول دینوری در دهه‍ ی ۶۰ هجری در سپاه مختار ثقفی متکلّم عربی نمی توانستی پیدا کرد. بعد، از غزنویان به بعد، تا پایان دوره‍ی قاجارها، جز دو صباحی بسیار و بسیار کوتاه، حکومت ایران با ترک ها و مغول و ترک ها بود. من هنوز حضور نداشتم که هم ترک ها و مغول ها کم و بیش سبب اعتلای زبان و ادب فارسی در دربارهای خود شدند و کسی زبان فارسی را به آن ها و سلطان محمود غزنوی ها و سلطان های ترک قاجار تحمیل نکرد. اما سلطان محمود غزنوی که شاید فارسی را به زحمت می فهمید، بدون شعر فارسی نه می توانست بنوشد و نه سر به بالین نهد. من نبودم که نام آبادی های ترکان آسیای مرکزی تا خجند و تا کمر سیبری فارسی بود. از شبه قاره‍ی هند که نگو! ناصرالدین شاه، فرمانروای مغرور قاجار هم در حضور حافظ احساس غربت نمی کرد و می کوشید تا در غزل از او عقب نماند. با تبلیغ من نبود که دربارهای هند و عثمانی مشتری پر و پا قرص قند پارسی بودند و به میل خود زبان فارسی را زبان دیوانی خود کرده بودند. یعنی در این دو دربار زبان فارسی همان نقشی را داشت که زبان فرانسه در دربار سزارهای روس سن پترزبورگ. من هنوز حضور نداشتم که حتی یک فرمانروای ترک و یک ایلخان مغول نخواست که در دربار او خط و زبان ترکی و یا مغولی معمول شود...من هنوز حضور نداشتم که دربار فاطمیان مصر هم بدون قند پارسی تلخکام بود! من چه کنم که هیچ کدام از دیگر قوم های باشنده‍ی ایران قندی برای طوطیان شکرشکن هند نداشته اند. آن هم در روزگاری که هند در اختیارشان بود. ایلخانان مغول در هند، قند پارسی را سرمه‍ی چشمان خود کرده بودند. در دربار اکبر شاه بیش از هزار شاعر پارسی گوی قند خود را پیش فروش می کردند! نسرین بسیار عزیز، مگر سخن گفتن از قند پارسی که این همه به مذاق پیرامونیان ایران خوش آمده است، به این معنا است که می توان گران فروشی کرد؟ چرا در کشور ما باید هیج نگاه مجردی وجود نداشته باشد؟ حتما باید زنگوله بست؟ مگر خواجه‍ی ما حساب ترک شیرازیش را از مقوله‍ی وطن جدا نکرد؟! امّا بپردازیم به رنگین کمان زبان ها که این روزها گویا زر ناب شده است! فکر نمی کنی که در ساخت این اصطلاح اغراق از حد ملاحت گذشته است؟ خوشبختانه مغربیان که گویا حرفشان عین وجاهت است، در تعریف زبان و گویش حُجّت را تمام کرده اند. امروز زبان شناسی دانش عقب مانده ای نیست که هر مبارز سیاسی بلغمی مزاجی بتواند به سلیقه‍ی خود دست به تعبیر و تفسیری تازه بزند. در قلمرو فرهنگی ایران، جز زبان فارسی دو زبان ترکی و عربی وجود دارد، که برای پرداختن به آن ها درخواست مجالی دیگر را دارم. همین بس. گویش های ایرانی سایه روشن های زیبا و معطّر زبان فارسی هستند و همچون پستوهای ارجمند مخزن گنجینه‍ی زبان فارسی. هنگامی که از قند پارسی سخن می رود، حتما پای سخن شکرپاره و حَبّ ِ نبات هم در میان است. فراموش نکنیم که همین طوری هم با جمع و جور کردن زبان فارسی، با همه‍ی سابقه‍ی درخشانش، مشکل داریم. هنوز در املاء بسیاری از واژه های فارسی گرفتاری داریم. هنوز باید چراغ برداریم و به جست و جوی خواننده برویم. هنوز کتابی با تیراژ هزار روی دست ناشران می ماند. هنوز هزار و یک رقم پفک نمکی و چیپس و نوشابه بازار را در انحصار خود دارد... ترا به خدا فعلا بگذار پرونده‍ی لهجه ها از مراکز پژوهشی بیرون نیایند... حتما روزی نوبت گویش ها هم خواهد رسید... این لفظ رنگین کمان خیلی لفظ پرمسولیتی است. مخصوصا که رنگین کمان گسیخته را دیگر نمی توان رنگین کمان نامید.فراموش نکنیم که برای کانادای هزارقبیله از این اصطلاح استفاده نمی شود. امروز، بخواهیم و نخواهیم، سخن از وحدت فرهنگی می رود. دیگر خشمگین نمی شویم که زبان انگلیسی دارد جهانگیر می شود. خوب یا بد، دارد این اتفاق می افتد و زیان کوشش منطقی برای جلوگیری از آن بیشتر از سود آن است. چند هفته پیش رفته بودم دوبی. باور کن که احساس کردم که زبان رسمی امارات انگلیسی است. این که من می دانم که این روند زیبا نیست دردی را دوا نمی کند. تو هم ناگزیر شده ای که در صفحه‍ی اول روزنامه ات، همه را شهروند جهان بخوانی. چرا در مغرب زمین خود مغربیان به فکر وحدت هستند و ما را با استفاده‍ی از زبان و دین تشویق به تفرقه می کنند؟ نسرین عزیز! من به هرچه زیباست دلْ بسته ام، اما نفهمیدم که دلْ بستگی به شکر فارسی کام چه کسی را می تواند تلخ کند"(4).

گؤروندوگو کیمی واقعیتلری گؤرمک ایسته مه گنلر و فارس تمامیتچیلیک مفکوره سی ایله بؤیوموش اینسانلار زامان و مکانی درک ائتمکدن عاجیز اولارلار. اونلار بوگون ایران ممالیکی محروسه سینده میللیتلر مسئله سی سؤز قونوسو اولدوقدا کئچمیش مین ایل تاریخی مقوله لری ایجتماعیتین دیققتینه یئدیرمگه چالیشار و یئری گلرسه، ایران ممالیکی محروسه سینده کی میللیتلر مقوله سینی کئچمیشده کی عاشیقانه عیبارتلر ایله ایضاح ائتمگه چابا گؤستررلر(اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل مارا، خالی هندویش بخشم سمرقند و بخارا را). بو ذاتلار  ایران ممالیکی محروسه سینده تورک و عرب دیللری نین اوخویوب یازیلماسینی بیر عوامفریب اولاراق ایندیلیک وحدت میللی علیهینه بیر خطر کیمی قلمه آلار و بو دیل و مدنیتلره آیری بیر زامان فورست وئریله جگیندن سؤز صؤحبت آچارلار (نسیه گیرمز کیسیه!).  اوسته لیک کورد، بلوچ، تورکمن و ساییره دیل و مدنیت صاحابلارینی یول باسان کیمی گؤزمزدن حرکت ائدرلر. پرویز رجبی بو مسئله نی اساسلاندیرماق اوچون فارس دیلینده یازیلمیش کیتابلارین تیراژلاری نین آشاغی اولماسی و اینگیلیسچه نین میللتلر آراسی دونیا دیلی اولماسی ایله توجیه ائدر. بونلارا باخمایاراق بوگون دیل مدنیت بیرلیگی نین قاچینماز اولاجاغینی دا بو توجیه لرینه آرتیرمیش مقامدا یئر آلار. گؤروندوگو کیمی اؤزونو ایجتماعیته بیر تاریخچی و ایران شناس کیمی تقدیم ائتمگه چالیشان پرویز رجبی ایقتیصاد ساحه لرینده  یئر کوره سینده دونیالاشما سیاستی نی مدنیت ساحه سینه داشیماغا چالیشاراق گله جک اوچون دونیا میللتلری آراسیندا مدنیت بیرلیگیندن سؤز صؤحبت ائدرکن، آوروپا مملکتلرینده دولاییلی اولاراق بیر دیل و بیر مدنیته دوغرو حرکت ائدیلدیگیندن سؤز آچماغا چالیشار. بیلیندیگی کیمی بوگون آوروپا مجلیسینده یالنیز انگلیسچه دئییل، هر میللت وکیلی اؤز میللت و حاکیمیتی نین ایداره ائتمه دیلینده ( آنا دیلینده) چیخیش ائده رک بو چیخیشلار سیمولتان اولاراق (عئینی زاماندا) موختلیف دیللره چئوریلر (ترجومه ائدیلر). گؤروندوگو کیمی آوروپادا تحصیل آلماق دئییل، آوروپا پرینسیبلرینی آنلاماق ایران ممالیکی محروسه سینده کی میللیتلری باشا دوشمک اوچون اساس گؤتورولمه لیدیر. دئمک، آلمانیانین گؤتینقئن شهرینده پرویز رجبی نین تحصیل آلماسینا باخمایاراق دیل و مدنیتلر مسئله سی باخیمیندان او فارس تمامیتچیلیک ذهنیتینی داشییانلار سیراسیندا اؤزونه اویقون یئری آلمیش گؤرونور. بو دا پرویز رجبی ذات عالیده ایرانچیلیق مفکوره سی نین حاکیم اولماسیندان ایلری گلن بیر مسئله دیر. بو مسئله یه آچیقلیق گتیرمک اوچون اوخویوروق:

" حدود ۵۷ سال پیش در کلاس سوم ابتدایی بودم و هنوز زبان فارسی را خوب نیاموخته بودم. معلمی داشتیم مُعمّم برای قرآن و شرعیّات. این معلم همان روز اول کار ِ خود در کلاس ِ ما فهمیده بود که من به جای «سُبحان» می گویم «سُبحَن» یا «سوبحَن». هرروز تا وارد کلاس می شد، می گفت: «رجبی، بگو سُبحانَ الله» و من هم معصومانه ودر حالی که رنگم را باخته بودم و چهارستونم می لرزید،می گفتم: «سُبحَنَ الله» و هربار چهار ترکه ی محکم می خوردم و حسابی کباب می شدم... و معلم هم غُر می زد که نمی فهمد که این «کُرّه...» کِی آدم می شود... بیست و دو سه سال بعد، در روز امتحان دکترا در آلمان، پروفسور دیتریش که نامدارترین استاد زبان عربی در جهان بود، برای گرفتن ِ امتحان، متن عربی ِ بدون اِعرابی را داد به دستم و خواست که آن را بخوانم. از بد ِ حاثه در این متن واژه ی معروف «سُبحان» نیز وجود داشت و پیداست که من خواندم: «سُبحان»! ناگهان پروفسور غُرّید و گفت: برو شش ماه دیگر بیا! پرسیدم، چرا؟ گفت: هنوز می پرسی چرا؟ کسی که نداند که ما در عربی صدای «آ» نداریم و به «سُبحَن» بگوید «سُبحان» هنوز لیاقت ِ گرفتن دکترا را ندارد! من که فکر می کردم که تا گرفتن درجه ی شگفت انگیز دکتری چند دقیقه بیشتر فاصله ندارم، خنده ای تلخ کردم. با خشونت علت خنده ام را پرسید. گفتم: خنده ی تلخم برای این بود که در کودکی چوب این واژه را خورده ام و الان هم که در آخر ِ خط هستم باز چوب می خورم. بعد داستان را تعریف کردم... خندید و راضی شد فقط نمره ی قبولی بدهد!...  من از هیچ کدام از این دو معلم آزرده نیستم. رفتار هر دو معلم هماهنگ بود با کیفیّت توانایی و نگاهشان به آموزش و همچنین به پیرامون"(4).

فارس دیلینده دئییلمیش: "کس نیاموخت از روزگار، یاد نگیرد از هیچ آموزگار". گؤروندوگو کیمی پرویز رجبی ایران ممالیکی محروسه سینه حاکیم اولموش فارس شوونیستلیک مفکوره سینی درک ائتمیش دئییلدیر. او اؤزونو تاریخچی و عالیم کیمی تقدیم ائتمه سینه باخمایاراق عرب دیلینی نه اوچون بیر آلمان و فارسین دوغرو و دوزگون ایفاده ائتدیکلرینی، آنجاق اؤز دیل و مدنیتیندن اوزاق دوشموش بیر تورک نه اوچون عربچه نی دوغرو و دوزگون ایفاده ائده بیلمه دیگینی ده درک ائتمکدن عاجیز قالمیشدیر. مسئله اوزره بیر آز داها آرتیق دوراقلارساق، اؤز دیلینده تحصیل آلمانین باشقا دیللری اؤیرنمک اوچون نه قدر اهمیتلی اولدوغو دا اورتایا چیخمیش اولار. دئمک، اؤز دیلی نین سسلی و سسسیزلرینی حرفلرینی آب ج بیچیمینده نئجه ایفاده ائدیلدیکلرینی بیلن اینسان باشقا بیر دیلدن اولان کلمه و سؤزجوک ایله اوزلشدیکده اونو راحاتچا تشخیص وئره بیلر. آنجاق اؤز آنا دیلینده اوخویوب یازماقدان محروم اولان پرویز رجبی لر میللی بیلینجه صاحیب اولمادیقدا دکتور دئییل، دونیایا حاکیم اولسالار دا، اؤز میللتلرینه خئییر گتیره بیلمزلر. بو مسئله بوتون سیاست و بیلیم خادیملری اوچون کئچرلی ساییلمالیدیر. آلمانلی "ح" و "ه" حرفلرینی اؤیرنرکن، "ح" حرفینی دوزگون ایفاده ائتمک اوچون آغیزا آلینمیش ایسسی یئرآلمانی خاطیرلاراق بیر  H  سسی چیخارماغا چالیشماقلا بو حرفی یووارلاق "ه" حرفیندن آییرد ائتمگه چالیشار. سونرا کلمه دوزلیشینده ده بو حرفی اؤیرندیگی کیمی ایفاده ائدر. اؤز دیل و مدنیتیندن محروم اولموش آذربایجانلی ایسه حسن هئسی "ح"، گیرده هئ "ه" و گؤزلو هئ"هة" دئیه بو حرفلرین نئچه یازیلدیقلارینی بیربیرلریندن چتین آییرد ائتمگه چالیشار. بو دا اؤز دیل و مدنیتیندن محروم اولماق مسئله سی ایله ایضاح ائدیلمه لیدیر. مسئله یالنیز "ح، ه و گؤزلو "هة" ایله نوقطالاناجاق دئییل، رئی زئسی "ز"، دسته لی زئ "ظ"، دال زئسی "ذ، ذال"، ذات زئسی "ض"، نوقطالی تئ "ت"، دسته لی تئ "ط"، و ساییره. گؤروندوگو کیمی مسئله اولدوقچا چتین و آنلاشیلماز بیر مقاما چاتار. ایندیسه زامان کئچمه دن جلیل دوستخواه ذات عالی نین "ابهام زدایی از سخنانی شبهه افکن" آدلی مقاله سینی نظردن کئچیرمگه چالیشاق، اوخویوروق:

"... امّا در یک گفتْمان ِ فرهنگی – برخلاف ِ شیوه‌ی ِ پذیرفته‌ی ِ سیاستْ‌بازان ِ به اصطلاح "ماکیاولیست" – هیچ‌گاه "هدف، وسیله را توجیه‌نمی‌کند".  در این گُستره، شرط ِ اوّلْ‌قدم ِ کار ِ هر پوینده‌ای، پایْ‌بندی به آرامش و بُردباری‌ی ِ اندیشه‌ورزانه و ژرفانگری‌ی ِ پژوهشگرانه و پرهیز از هرگونه جنجالْ‌گرایی‌ی ِ غوغاسالارانه و عوامْ‌پسندانه و برترشمردن ِ نیکْ‌ فرجامی‌ی رویْ‌کردها بر مصلحتْ‌بینیِ و روزمَرِّگی‌ی ِ نزدیکْ‌بینانه است. آشکارست که هرگاه جُز این باشد، هر سخنی که گفته‌شود، نشان از "خراب" خواهدداشت و هر گامی که برداشته‌شود، پوینده را به "سراب" نزدیک‌تر خواهدکرد."(7).

اوسته گؤروندوگو کیمی مدنی و فرهنگی دانیشیق ایددعاسیندا اولان جلیل دوستخواه ذات عالی اؤزونو دیلده آکادئمیک کیمی تقدیم ائتمه سینه باخمایاراق عملده قارشی طرفین دوشونجه لری اوزره دئیینمک یئرینه بعضی ایتتهامنامه اساسلی (ماکیاولیست) عیبارتلر ایله گؤز بویاماغا چالیشار. بیلیندیگی کیمی مدنی دانیشیقدان سؤز و صؤحبت اولدوقدا بیر اینسانی اولدوغو کیمی فیکیرلری ایله اورتایا قویاراق اونون فیکیرلری اوزرینده فیکیر یئریتمک دوغرو و دوزگون اولاردی. کیلیشه بیچیمینده کی ایتتیهاملار ایله قارشی طرفی سوسدورماغا چالیشماق دئماقوژیک  و عوامفریب داورانیشلاری یانسیتمیش اولار. جلیل دوستخواه گئنه ده یازیر:

"دو) از سوی ِ دیگر، نویسنده در اشاره به  بخشهای ِ گوناگون ِ ایران ("جُزء"های شکلْ‌دهنده‌ی ِ یک"کُلّ" )، نوشته‌است: "مجموعه‌های ِ ویژه‌ی ِ انسانی  که بهتراست با واژه‌ی ِ ملیّت از آنها نامْ‌برد..."
می‌گویم: این اطلاق ِ نام ِ کُلّ به جُزء است و نه تنها "بهتر" نیست؛ بلکه بر سر ِ زبان و قلم انداختن ِ کلیدْواژه‌ای در کاربُردی نابه‌جاست و مایه‌ی ِ اصلی‌ی ِ شُبهه‌افکنی‌ی ِ زیانْ‌باری به شمارمی‌آید"(7).

گؤروندوگو کیمی جلیل دوستخواه ذات عالی میللت مقوله سی اوزره بوگون دؤولتلر آراسیندا سیاست زمینه سینده تانینمیش بیر مملکت جوغرافیاسی نی بیر ائتنیک جوغرافیا کیمی قلمه آلاراق "جزء" و "کلّ" موضوعسونو اورتایا آتماغا چالیشمیشدیر. بیلیندیگی کیمی میللت مقوله سی دیل، مدنیت، گله نک، گؤره نک و سونونجو عونصور اولاراق تورپاق مسئله سینه اساسلانار. دئمک، دیل و مدنیت باخیمیندان بیر میللت جوغرافی بیر بؤلگه نی آشاراق باشقا بؤلگه لرده ده اؤز میللی وارلیغینی سوردوره بیلر. بوگون آمریکا بیرلشمیش شتاتلارینا حاکیم اولموش نیظام و اینتیظام اینگیلیس میللتی نین میللی وارلیغینی یاشاداجاق بیر نیظام و اینتیظامدیر. کئچمیشده بوگونکو آمریکابیرلشمیش شتاتلاری نین جوغرافیسی قیزیل دریلیلره عایید اولدوغونا باخمایاراق بوگون اورادا دیل و مدنیت باخیمیندان اینگیلیس دیل و مدنیتی (آنگلوکاکسئن مدنیتی) حاکیم گؤرونور. بو مسئله نی گؤرمزلیکدن گلنلر دئماقوژیک اولاراق ایجتماعیتی عوام ساخلاماغا چالیشارلار. بیلیندیگی کیمی میللی چیخارلاری نظره آلاراق امریکابیرلشمیش شتاتلاری و اینگیلیس دؤولتی نین دونیا چاپینداکی سیاستلری ساواش زامانلاری اویقونلاشمیش اولار. اینگیلیس دؤولتی آوروپا بیرلیگینده عوضوو اولماسینا باخمایاراق تونی بئلئر حاکیمیت باشچیسی اولاراق عراق حؤکومتی و صدام رژیمی علیهینه اولان ساواشدا آمریکابیرلشمیش شتاتلاری ایله اورتاق دوشونجه ایچریسینده یئر آلماغا چالیشمیشلار. جلیل دوستخواه ذات عالی گئنه ده یازیر:

"سه) در اشاره به گفتار ِ یادکرده‌ی ِ من در شهروند و اخبار ِ روز ، نوشته‌است: "... قبل از این که اصلا به خود ِ مسأله، به خواسته‌ی ِ ساده‌ی ِ مردم توجّه‌کند، به بهانه‌ی ِ برخورد با یک نویسنده‌ی ِ دیگر، دکتر براهنی، سخنانی ارائه‌داشته ..." . ساده‌بگویم: این یک تحریف و دیگرگونه‌نمایی‌ی ِ آشکا&#