İran Cumhurbaşqanlık Seçimleri ve Güney Azerbaycan Milli Hereketi

                                                                              Arif Keskin- Araştırmacı

İran,  cumhurbaşqanlık seçimlerine çox qarşık bir daxili ve xarici şeriatte hazırlanmaktadır. İran nükleer (atom) programı sebebi ile hem Avrupa  hem de Amerika ile ciddi problemler yaşamaqdadır. Batılılar, İran nükleer programı haaqindaki nehayi düşüncelerini İran cumhurbaşqanlığı seçiminden sonra açıklaycaklarını bildirmektedir. Amerika, Saddam ve Taliban'ı devirerek hem Irak hem de Afganistan'da yerleşti. Suriye, Lübnan'dan qovulmakta ve İsrail ve Filistin arasında nisbi (göreli) bir barış havası esmektedir. Türkistan (Orta Asya) ve Kafkaslarda kedife devrim (mexmeli İnqılablar) olgusu Amerika desteği ile gerçekleşmektedir. Amerika bu bölgede yerleşmekte ve Rusya'nın nufuzu azalmaktadır.  İran, Amerika askeri (nizmai) muhasiresine girmektedir. İran'ın daxili siyasette de veziyeti iç açıcı  bir veziyet değil. Reform söylemi (gofteman) zeyiflemiş ve reformcular siyasi seferberlik güçlerini   itirbler. Muhfazakarlar belediye ve meclis seçimlerini qazanaraq cumhurbaşkanlık seçimlerini qazanmaq üçün  qerarlı olduqları bilinmektedir. İran İslam Cumhuriyeti daxilde meşruiyet buhranının en üst merhlesini yaşamaktadır.

  İran rejimi bu hessas daxili ve xarici şeraitte cumhurbaşkanlık seçiminin çox qatılımlı bir seçim olmaq istese de   görünen o ki  rejim istediği neticeyi alabilmeyecektir. Çünkü xalq içinde seçime qarşı umumi bir uzak durma meyli vardır. Bugünkü duruma baxıldığında cumhurbaşkanlık seçimi sönük geçme ehtimalı çox yüksektir. Çünkü xalq seçim ile istediği değişimlerin olmayacağı ve tam tersine İran rejimine meşruiyet imkanı vereceğini düşünmektedir.

 İran'da Cumhurbaşkanlık seçimleri yaxınlaşmakta olmasına baxmayarak Güney Azerbaycan Milli Hereketi öz sessizliğini qoruyur. Bu sessizlik Güney Azerbaycan Milli Herektinde yeni bir sehifenin açılması anlamına gelmektedir.

İran İslam rejimi içinde iki bir birinden ferqli görüş olduğunu her kes bilir. Bu iki ferqli görüş ülke içinde daha çox  saqcı ve solcu adları ile tanınsalar da xaricde reformcu ve muhafazakar adları ile bilinmektedirler. Bu iki blok içinde muhfazakar blok, milli mesle daxil olmaq üzere heç bir demokrtaik telebi qebul etmek niyetinde değil. Muhafazakar metbuatin xususi ile de Türk ve Azerbaycan qarşıtı olduğunu her kes görür. Baztab, Resalet ve Cumhuriye İslami gazetelerini oxuyan her kes Azerbaycanlılara ve Türklere olan qarşıtlığı çox açıq görebiler. İran islam Cumhuriyeti içinde olan reformcuların  ise1997'den günümüze qeder süreçte   hem zeyif hem de sedaqetsiz olduqları ortaya çıxdı. Reformcular "kesebilmeyen gayçı" olmaqdan başqa heç bir şey değiller. Meclis,  Beldiye Meclisleri (Şuray-e Şehr)  ve Cumhurbaşqanlığı elinde tutan reformcular istediklerini eleyebilmediler. 1997'den sonra Xatemi ve reformcular İran tarixinde heç örneği olmayan çox güçlü iç ve dış himayeye sahib oldular.  Xatemi ve reformcuları hem ülke içinde xalq hem de dünya devletleri himaye edirdi. Reformcular bütün bu himaye ve desteye rağmen başarısız oldular. Reformcular üçün bugün veziyet çox deyişibdir. Ne xalq onları himaye edir ne de xarici devletler onların bir iş görebileceğine inanır. Bugün Mehdi Kerrubi ve Mustafa Moyin kimi adamların üstünde hesab açmak "uduzmuş gumarbaz" üstünde hesab açmak  anlamına gelir. Diğer tereften de baxdığımızda reformcular İran'da Türk meselesine inanmaq istemir . Başqa bir ifade ile reformcuların startejistleri Kürtçü bir zehniyete sahiptir. Reformcuların İranlılık algılamaları Türk ve Azerbaycanlılık olgularını inkar eden bir mefkuredir. 

 Güney Azerbaycan Milli Hereketi içinde önemli bir siyasi güc olan Güney Azerbaycan Milli-Medeni Hereketi İran'ın ganunları çerçevesinde fealiyet etmek istese de bu siyasi axım  1990'dan günümüze qeder istediği neticeyi heç bir zaman alabilmeyibdir. 1997'den günümüze qeder Xatemi dönemindeki  umtlarının sovurlmasına hamımız şahit olduk. Güney Azerbaycan Milli-Medeni Hereketi bu sürecin neticesinde   İran İslam Cumhuriyetine biganeleşmeye başlayıbdır.

İran'da Cumhurbaşkanlığı seçimleri yaxınlaşmakta olmasına baxmayarak Güney Azerbaycan Milli Hereketinin  sessizliğini önemli bir siyasi emel olaraq tehlil etmek lazımdır. Bu sessizlik rasyonel ve ağıllı bir siyasi emeldir. Bu sessizliği pasiflik ve hareketsizlik olarak görmek doğru olmaz. Güney Azerbaycan Milli Hereketin sessizliği İran rejiminin meşeuiyet buhranın en açık göstergesidir. Güney Azerbaycan Milli Hereketi, İran islam Cumhuriyeti içinde solcusundan sağcısına  veye reformcusundan  muhafazakarına qeder var olan  siyasi teşkilatlarından  istediği neticeleri alabilmeyeceğinin bilincindedir. Güney Azerbaycan Milli Hereketi çox yaxşı bilirki  bugünkü adaylardan hankısı cumhurbaşqanı olarsa olsun "milli meselemizi hell etmeye" cehd etmeyecek. Güney Azerbaycan Milli Hereketi geçmiş tecrübelerine dayanaraq  bilirki seçime aktif qatılmaq seçim tendirini qızışdırmaqdan başqa heç bir neticesi yoxdur.  Mehdi Kerrubi veya  Mustefa Mueyin Cumhurbaşqan olduqları teqdirde bele  ne verdiği sözleri yerine getireller ne getirebilcek güçleri vardır. Reformcular 1997'den sonra en güçlü dönemlerinde heç iş görebilmedir .Bugünkü güçsüz veziyetlerinde ne eleyebilerlerki?. Mehdi Kerrubi veya Mustfa Muiyin'in "bize bir iş göreceklerine inanmaq" İran siyasi sistemini ve bu sistem içinde reformcu ve muhfazakar grupların mahiyetini tanımamaq demektir.

Güney Azerbaycan Milli – Medeni Hereketi İran İslam Cumhuriyetinden istediği neticeleri alabilmediği tecrübesine dayanaraq öz qarşısına yeni startejik meqsedler qoymalıdır. “Siyasi iktidarın himayesini qzanaraq böyüme”  stratejisi yerine toplum içine girmeyi özüne hedef seçmelidir. Milli hareket  tepede muhafazakar-reformcu arasında bazarlığa girmek yerine tabanda  toplum ve xalq içine girebilmeyi ve kitleselleşmeği hedef olaraq seçmelidir. Milli hareket bu dönemde sivil toplum hereketine ve ideolojik fealiyetine ciddi önem vermeldir. Milli hareket bu dönemde  teorik çalışmalarına ehemmiyet vermelidir. Milli hareket siyasi fealiyetlerinin yanısıra içtimayi bir hareket olmaya da çalışmalıdır.