یوکسک سلجوقلو ایمپیراطورلوغو

اوغورلو اوغوزلار

(2)

فرزاد صمدلی

اوغوز سوزو اورخون داش يازمالاريندا، بيلگه خاقان ، گوک تورک خاقانينين بويروقلاريندا نئچه دفعه ايفاده اولونوبدور.

«توروک، اوغوز بيگلري ، بودون ائشيدينگ»

(اي تورک ، اوغوز بيگلري، اي اولوس ائشيدين!)

هابئله دئييلير:

«توقوز اوغوز بودون کنتو بودونوم ارتي»

(دوققوز اوغوز اوز اولوسوم ايدي!)

بئله جومله لرين ايفاده سي گوسترير کي تورک و اوغوز آدلانان طايفالار بير اولوس اولاراق اوزون زامانلاربير يئرده و بير خاقانليق ايچينده ياشاييبديرلار.

اوغوزلارين تانينميش طايفالاريندان بيري« قارلوق»لار ديرلار. عرب جوغرافيياچي جئيهاني نين «المسالک و الممالک» کيتابيندا يازديغي ايططيلاعاتا گوره« خلوخلار» و دوغروسو قارلوقلار سئيحون بولگه سينين اوغوزلاريندان محسوب اولاراق ، قولان بولگه سينده ،«تالاس»(طاراز) شهرينين دوغوسوندان «ايسيق گول»، گولونون جنوب شرقي سينه د ک يوردسالميشديرلار.

اوغوزها،فاروق سومر،ترجمه آنادردي عنصري،گنبد قابوس،چاپ اول،1380،ص51

اوغوز سوزو تورک دونیاسیندا افسانه لر له باغلانیبدیر.

هون تورکلرینین دستانلاریندا اوغوز خاقان افسانه سی ،تانرییانه و شاشیردیجی و طامطراقلی بیر ناغیل دیر.

«اوغوز خاقانین آناسی آی خاقان ایدی.داستان آی خاقانین اوغوزو دوغدوغو گوندن باشلاییر و اوغوز خاقانین یاشلانیب بویوک تورک ائلینی اوغوللاری آراسیندا پایلاشدیرماسی ایله سونا چاتیر...اوغوز خاقان چوخ جسور بیر ایگیدیدی ...گونلرین بیر گونو اوغوز خاقان یئرده تانرییا یالوارماقدا ایدی.قارانلیق کوچدو و گویدن بیر گوی ایشیق دوشدو.گونشدن آیدان داها پارلاق بیر ایشیقیدی.اوغوز خاقان بو ایشیغا دوغرو یورودو. گوردوکی ایشیقین اورتاسیندا بیر قیز اوتوروبدور...ائله گوزل بیر قیز کی گولسه ماوی گوی گولر آغلاسا ماوی گویده آغلایار...اوغوز خاقان اونو گورونجه عقلی گئتدی...اونو سئودی و آلدی...گونلر گئجه لر کئچدی. قیزین گوزلری سئوینجدن پارلادی.اوچ ائرکک جوجوغو دوغدو .بیرینجی سینه گون،ایکینجی سینه آی و اوچونجوسونه اولدوز آدینی قویدولار.یئنه بیر گون اوغوز خاقان اووا گئتدی.اونونده بیر گول اورتاسیندا بیر آغاج گوردو.آغاجین کوغوشوندا بیر قیز واریدی...گوی گوروملو قیزیدی.گوزو گویدن داها گوی ایدی...اونو سئودی آلدی...{بو خاتون}اوچ ائرکک جوجوغو دوغدو.بیرینجی سینه گوی،ایکینجی سینه داغ و اوچونجوسونه دنیز آدی قویدولار...»

تورکون قيزيل کيتابي،باقرطحان شيزري،بيرينجي جيلد،صص105و106و107

 766 نجي ميلادي ايلينده اوغوزلار تورکش دولتين ييخاراق يوردلارين تصاحوب ائتديلر.آنجاق تاسسوفله سونرالار 893 نجو ميلادي ايلينده سامانلي تات دولتينه يئنيلديلر.

جئيهاني اوز کيتابيندا قارلوق يوردون تورک دونياسيندا ان آباد و زنگين اولکه ساناراق قارلوق ميللتين مئهريبان، اخلاقلي و محبتلي بير ميللت تانيتديرير.

اوغوزها،کئچميش قايناق،ص51

پروفسور فاروق سومر قارلوق و اوبيري اوغوز اوروقلار(و طايفالار)ينين تاثيراتين تورکيستان بولگه لرينده تورک تاريخي نين مدني ياشاميندا، چوخ اونملي و ده يرلي گورور.

کئچميش قايناق،ص52

 دئييليراوغوزلار 10نجو ميلادي يوز ايلليگينين باشلانيشيندا ايسلاميتي قبول ائديبديرلر. بعضي تاريخچي لر اوجومله دن بارتولد  200 مين تورک- اوغوز عائيله سينين ايسلام گتيرمه سينده ن خبر وئريرلر. بو اوغوزلار قارا خانلي لار حاکيميتي آلتيندا ياشاياراق، قارلوق، ياغما، چيقيل و توخسي کيمي طايفالاردان عيبارتديرلر.

 کئچميش قايناق،صص96و97

دئييلير تورکمن اوغوزلاري ايلک اوغوز طايفاسي اولاراق ايسلاما موشرف اولدوقلارينا گوره، موسلمانلار و اوغوزلار طرفيندن هر هانسي اوغوز کي ايسلاميتي قبول ائديرميش تورکمن آديلا آدلانيرميش. بئله ليکله تورک- موسلمان آنلاييشي تورکمن آديله ايفاده اولونورموش. آنجاق موسلمان اوغوزلار تورکمن آدين بيه نه رک، تورک- اوغوز قارداشلاريميزدان آيريلماياق دييه، هئچ زامان تورک و اوغوز آدلارين اونوتماميشديرلار.

کتاب الجماهير، ابوريحان بيروني، ص 205

کئچميشده «تورکمن» سوزو موختليف معنالاردا آناليز اولوب ،گرديزي بيهقي،بيروني،کاشغري،ايبني کثير و محمد نشري کيمي تاريخچي لر اونا «تورک موسلمان»،«تورک مانند»و ياخود«تورک ايمان» کيمي يوروملار وئريبديرلر.آنجاق بو گونکو آراشديرمالار فاروق سومر، ژان دني و مينورسکي ...طرفيندن گوسترير کي تورکمن سوزو معنادا داها آرتيق تورک مان ، اوز تورک، جيس تورک و خاليص تورک دئمکدير.

اوغوزلارين اوزلري اوچون خاص بير حوکومتلري واريدي.حاکيميت باشيندا اولان اوغوزا «يابغو» دئييليردي. يابغونون ياخين مقاملاري «کول ارکين»( باش وزير) و«سوباشي»(باش قوماندان) عيبارتيديلر.«يينال» و «ترخان» مقاملاريدا اوغوزلار آراسيندا يئر آليرديلار.

اوغوزلار چوخ ثروتلي، قورخماز، ساواشان بير قوم اولاراق اوز آباد يورد و يا شهرلرينده تجارت، بيليم،ادبيات و هونر قونولاريندادا چاليشيرديلار.

گلجکده آدي چکيليجک سلجوق طايفاسي؛ تورک- اوغوز- قارلوق اولاراق بئله بير چئوره ده ياشاييب، باش قالديريب، بويوک اوغورلار قازانيب  و نهايتده اوز ايراده سيله دونيا تاريخيني دئييشيبدير.

لورد کين راس اينگيليس يازاري کی رونه قروروسه کیمی تورکلره قارشی  یازارلاردان ساییلیر سلجوقلار باره ده دئيير:

«ترکهاي سلجوقي برخلاف ساير اقوام صحرانشين يعني هونها و مغولها و آوارهاي بي قرار بنحو پايدار و سازنده اي خود را با يکجانشيني و زندگي ساکن وفق دادند.آنان با تطبيق سنتها و تشکيلات خود با نيازهاي يک تمدن سازمان يافته و درک سازنده اي از فنون حکومت در مقام بنيانگذاران امپراطوري قد علم کردند و در حالي که دنياي کهن اسلام وارد مرحله جديدي از پيشرفتهاي اجتماعي و مذهبي و معنوي مي شد نقش مثبتي را در تاريخ ايفا کردند...»

قرون عثماني،لرد کين راس، مترجم پروانه ستاري،انتشارات کهکشان،تهران سال 1373،همان منبع ص15

لورد کین هابئله بو کیتابدا دئییر:

گذشته از فضايل اخلاقي چون پايداري،انضباط شخصي و دور انديشي ،زندگي چادر نشيني در آنان روحيه جنگي و عادت به تحرک،چابکي در سوارکاري و مهارتي غير معمول به عنوان کمانداران اسب سوار پرورانده بود...در امپراطوري عرب تا اواخر قرن نهم ميلادي(سوم هجري)بيشتر فرماندهي هاي نظامي و بسياري از مقامات سياسي به دست ترکهاي مسلمان سپرده شد...»

کئچمیش قایناق، ص 14

سلجوق لارین باش قالدیرماسی

سلجوقلار تورک- ایسلام دوولتلرینین ان بویوکلریندندیر.سلجوقلار اوغوزلارین اوچ اوخلار قولونون ، «قینیق» قولونا منسوبدورلار . تات قایناقلاریندا «قینیق» اوروقو «قیق»  کیمی سوز ایله تانیتدیریلیبدیر

موختليف منبع لردن آلديغيميز ايططيلاعات بئله دير:

«سلجوقيان از قوم ترکان قيق(قارلوق){و}از تخم افراسياب {بوده} و در تاريخ ابو العلاء احوال{سلجوق} آمده که او بسي و چهار پدر به افراسياب مي رسد.سلجوق را چهار پسر بود:اسراييل و ميکاييل و موسي يبغو{يابغو} و يونس و ايشان را مال و نعمت بي قياس بود...»

تاريخ گزيده ،حمدالله مستوفي،به اهتمام دکتر عبدالحسن نوائي،موسسه انتشارات امير کبير،چاپ سوم،تهران 1364،ص426

بيريتانيانين کيمبريج يونيوئرسيته سينده يازيلان «کيمبريج ايران تاريخي» کيتابيندا تورکلره چوخ کوتو باخديقيني  باخماياراق ، سلجوقلارا گوره دئييلير:

«سلجوقيان به ترکان آغز{اوغوز}تعلق داشتند که در تاريخ به عنوان گروهي از نه قبيله يا تقز اغز{توققوز اوغوز}ظاهر مي شوند.اين قبايل بخش شرقي امپراطوري ترک را تشکيل مي دادند و در سالنامه هاي سلطنتي اتحاديه يعني کتيبه هاي اورخون مغولستان خارجي که در نيمه اول سده دوم قمري و هشتم ميلادي نوشته شده از آنا ياد مي شود.»

تاريخ ايران کيمبريج،از امدن سلجوقيان تا فرو پاشي دولت ايلخانيان،گرد آورنده جي .آ.بويل،مترجم حسن انوشه،جلد 5،تهران، انتشارات امير کبير،چاپ سوم،سال 1379،ص 23

هابئله بو کيتابدا دئييلير:

«بنابر ملک نامه که گزارشي درباره خاستگاه سلجوقيان است... جد خاندان سلجوقي دقاق نامي بود که تمور ياليغ{دمير ياي}سخت کمان خوانده مي شد.او و پسرش سلجوق در خدمت شاه ترکان يعنب يبغو بودند وسلجوق مقام نظامي مهم سوباشي را هم دارا بود.پاره اي از منابع{نيز}مي گويند که دقاق و سلجوق خدمت شاه {ترک}خزران مي کردندکه قلمروي او شامل بخش سفلاي ولگا {ايتيل چايي}و جنوب روسيه بود.»                                                                                                                        کئچميش قايناق،ص25

«الاوامر العاليه في الامور العلائيه»  کيتابيندا (680 ه.ق. تاريخينده يازيلماسي سونا چاتيبدير)، «حسين بن محمد بن علي الجعفري الرغدي» کي ايبني بي بي آديلا دا ها آرتيق مشهور دور بئله يازير:

«معزي که گوهر ظفر و نگين کين در حسام انتقام و اسياف انتصاب و انتصار و خاتم اقتدار احفاد اولاد سلجوق نشاند و طره پرچم علم و منجوق رايت سلطنت  ايشانرا بصباي نصرت « يا بني اسرائيل اذکرو نعمتي التي انعمت عليکم و اني فضلتکم علي العالمين» در خفوق آورد، هاديي که از ظلمات براري سغناق{سيغيناق} ايشانرا جهت استرقاق رقاب احرار آفاق و تسلط بر ممالک روم و روس و آلان و آلمان و سند و هندو ارمن و فرنگ و شام و خراسان و عراق و طراز و حجاز بدار الاسلام و سعادت آباد نور بخارا دعوت فرمود و نويد اعزاز« الله و لي الذين آمنوا يخرجهم من الظلمات الي النور» بدان واسطه درابره ايشان بوفا رسانيد..»

الاوامر العاليه في الامور العلائيه ،الحسين ابن بي بي ص 4 ،بيرينجي جيلد،  تورک تاريخ قورومو  باسيم ائوي ،آنکارا 1957

خواجه نيظام الملک سلجوقلاريم مدحينده سياست نامه کيتابيندا بئله يازير:

خداوند عالم شاهنشاه اعظم را از دو اصل بزرگوار که پادشاهي و پيشروي هميشه  در خاندان ايشان بود و پدر بر پدر همچنين تا افراسياب بزرگ پديد آورد و اورا کرامتها و بزرگيها که ملوک جهان از ان خالي بودند آراسته گردانيد.

سياست نامه(سيرالملوک)خواجه نظام طوسي،به کوشش دکترجعفرشعار،شرکت سهامي کتابهاي جيبي،چاپ چهارم 1370،صص 6و7

دوولته آدینی وئرن «سلجوق بی»، «آرال  گولو » ایله «خزر دنیزی» آراسیندا حاکیم اولان «اوغوز یابغو» دوولتینین قوماندانلاریندان «دوققاق سوباشی»نین اوغلودور.دوققاق اولونجه 18-17 یاشلارینداکی سلجوق بی سوباشی اولدو.گنج یاشینا باخمایاراق یوکسک موقعیتلره یئتیشن سلجوق بیین داواملی آرتان بیر اعتیبارا صاحیب اولماسی،  یابغو و اونون حایات یولداشین  قیسقاندیریب سلجوق بیین  قارشیسیندا چالیشدیردی.اونلار سلجوق بیی باشلاریندان آتماک اوچون چاره قیلماقا باشلادیلار. اولدورولمکدن چکینن سلجوق بی ،اوز طایفاسی ایله بیر لیکده اورادان آیریلدی.گونئی یولو ایله موحتملا 985 نجی دوغوم ایلین سیرالاریندا «سئیحون» چایینین قیراقلاریندا یئرلشن «جند»شهرینه گلدیلر.بو شهر و او بولگه ایسلام اولکه لرینین سرحدی محسوب اولوردو. سلجوق بیین ایداره سیندکی تورکلر،قیسا زاماندا ایسلامی قبول ائتدیلر.بئله وضعیت یابغو ایله سلجوق بیین ارالاریندا داها گرگینلیک یاراتدی.«موسلمانلار غیری موسلمانا خراج وئرمز»دیین سلجوق بی، یابغونون مامورلارین قوودو و اوز باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی و بئله لیکله غیری موسلمان تورکلره قارشی ساواشا باشلادی.سلجوقون موستقیل حوکمدارلیغی و هابئله یابغویا خراج وئرمه مزلیگی اونو بوتون تورکیستان بولگه لرینده تانینتدیردی.بئله لیکله اوغوز یابغوسونا قارشی اولان تورکلر اطرافیندا توپلاشیب موسلمان اولان غیری تورکلردنده یاردیم آلدی.سلجوق بیین شوهرتی آردیجیل آرتیردی.ماوراء النهیرده اوستونلوکده اولان سامانی  تات- موسلمان دوولتی سلجوق به یه موسلمان اولدوغو اوچون دستک وئردی و سلجوق تابعیتینده اولان اهالییه ، بوخارا یاخینلاریندا نور آدلی بیر قصبه ده  یئرلشمه لرینه ایذن وئردی.

سلجوق بی میکائیل ،ارسلان، ایسرافیل ، یوسوف و موسی آدلارینداکی اوغوللاریلا بویوک سلجوقلو دوولتینین تملینی آتیپ توغرول و چاغری آدیندا ایکی نوه سین یادگار قویاراق یوز یاشلاریندا وفات ائتدی. سلجوق به یین بویوک اوغلو توغرول و چاغری بیلرین باباسی اولان میکائیل باباسینین ساغلیقیندا اولموشدور.ایکینجی بویوک اوغلو اولان ارسلان بی، باباسینین یئرینه کئچدی.یابغو عونوانینی آلاراق سلجوقلولاردا  تانینماقا باشلانان عائیله سینی تشکیلاتلاندیردی.قاراخانلی لارین سامانی دوولتینه سون وئرمه سی اوزه رینده «اوزکند»دن قاچان سامانی شاهزاده لریندن «ایسماعیل مونتصیر»ین، «ارسلان یابغو»یا سیغینماسی قاراخانلی لار دوولتینین ایچریدن چاتلاماسینا سبب اولدو.بئله لیکله ارسلان یابغو  قوروپونداکی سلجوقلولار، قاراخانلی لار قارشیسیندا باجاریقلی بیر موحاریبه آپاردیلار.سلجوقلارین گوجلنمه سی بولگه ده قارخانلی لار و غزنه لی لر سولطانلارینا آغیر گلیردی. 1025 ایلینده بو ایکی دوولتین ایش بیرلیگی  نتیجه سینده  ، ارسلان یابغو، غزنه لی لرین الینده یاخالانیب هیندوستانداکی کالانجیر قالاسینا گونده ریلیب حبس اولدو.بو حادیثه دن سونرا سلجوقلولار و غزنه لی لر آراسیندا آچیق بیر موجادیله باشلادی.

سلجوقلارين اوزلري اوچون موستقيل بير قوردت اولمالاري بيرينجي غزنوي شاهينين زامانيندا سورعتلنميشدي.بو زامان اونلارين گوجو و ثروتي غزنوي حوکمداري،سولطان ماحمودو چوخ قورخوتدو.بئله ليکله سولطان ماحمود،ايسراييل سلجوق اوغلونا بير حيله وورب،حبس ائدیب حذف ائتدی!

«سلطان محمود غزنوي با ايشان طريق دوستي سپرد.اسرائيل بديدن او آمد.سلطان محمود او را احترام تمام کرد و در اثناي حکايت ازو پرسيد که اگر ما را بمددي حاجت افتد،نشان چيست و سپاه بمدد چند آيد؟ اسرائيل را کماني دردست ودو تير بربند قبا بود. تيري بدو داد و گفت چون اين تير بخيل ما فرستي صد هزار سوار بمدد آيند.

سلطان گفت اگر بيش يابد؟ تير ديگر بدو داد و گفت اگر اين تير ببلخان کوه فرستي،پنجاه هزار سوار بمدد آيند.سلطان گفت اگر بيش بايد؟کمان بدو داد و گفت چون اين را به توران فرستي، چندان که خواهي لشکر بيايد.

سلطان از کثرت ايشان متوهم شد.با او عذر کرد و در مستي او را بگرفت و بقلعه کالنجر محبوس کرد.هفت سال در حبس بود و همانجا وفات يافت و به برادران پيغام کرد و ايشان را بر مطلب ملک تحريض داد.ايشان از سلطان اجازت طلبيدند تا از جيحون بگذرند.ارسلان جاذب مانع شد و گفت گروهي بيشمارند مبادا از ايشان فتنه اي آيد.سلطان نپذيرفت و اجازت داد.                                        

سلجوقيان از جيحون بگذشتند و در حدود نساء و ابيورد مقام ساختند.»                             سولطان ماحمود غزنه لی ( 998 – 1030 )                                                                                                                                                                                                                    

تاريخ گزيده، تأليف حمدالله مستوفي،باهتمام دکتر عبدالحسين نوائي-مؤسسه انتشارات اميرکبير-تهران،1364،ص 426 و 427

آرسلان یابغونون ایسارتی ایللرینده سلجوقلولار اورتاق حوکمدار سیستئمی قوراراق گوزه چیخدیلار.اونلار بو زامانلار موسی بی یی یابغولوغا و یوسوفون اوغلو ایبراهیمی یینال لییغا قالدیردیلار.بئله لیکله میکائیلین اوغوللاری طوغرول و چاغری بیلرده اوز عمی لرینین حاکیمیتین تانییاراق،بیرلیکده  آیری  بولگه لرده یاشاماقا باشلادیلار. باجاریغلی آتچیلاردان توپلانان سلجوقلار ،اوز بوللو سورو لری اوچون یئنی اوتلاقلار و گئنیش یایلالار آرادیلار.بو هدفله زامان زامان قونشو لاری قارخانلیلار و غزنه لیلر سرحداتیندا چوخلوقدان داشیب یئرلی آهالینین شیکایتلرینه سبب اولدولار. بئله  یئنی وضعیتین یارانماسی  قاراخانلیلاری قورخودوب چالیشدیلار سلجوقلار عائیله سی آراسیندا قارشیدلیک یاراتسینلار آنجاق باشارامادیلار. ساواشماقا یونله دیلر و اونلارا قارشی  قوشون چکدیلر.حتی یوسوف به یی اولدوردولر.آنجاق موسی یابغو ایله بیرلشن توغرول و چاغری بیلر قاراخانلی  قوشونلارین یئندیره رک یوسوف بئیین اینتیقامینی آلدیلار.بئله لیکه سیاسی وضعیت منطقه ده گرگینله شدی. بولگه ده ده گیشیکلیکلر اولدو.قارخانلی لارین باسقینی ایله سلجوقلولار بویوک ضاییعاتا اوغراتیلدیلار.بونون اوزه رینده چاغری بی داغیلان سلجوقلولاردان اوچ مین کیشیلیک بیر آتچی قوشون تداروک گوره رک غزنه لی موقاویمیت موقیعیتلرین اشاراق  دوغو آنادولو سینیرلارینا دک سوردو. وان گولو حوزه سینده ن قوزئیده تیفلیسه قدر اوزانان بولگه ده کشفیات ایشلرین گوردو.چاغری بی او بولگه لرده ائرمنیلری و گورجولری یئندیردی و او ساحه لرین اوتلاق و یایلاقلارین گوز آلتینا آلاراق ،ایستیراتژک سیاسی ،ائتنیک ، فرهنگی و نیظامی بیلگیلر قازاندی.اونون قوشونو بیزانس شهرلرینه گیردی.بوتون ایططیلاعات منطقدن توپلاندی.چاغری بی بولگه نین تورک میللتینین یئرلشمسینه  موساعید اولماسین اعلان ائتدی.

سولطان ماحمود 1030 نجی میلادی ایلده وفات ائتدی  و یئرینه اوغلو سولطان مسعود تاختا چیخدی.ائله بو زامانلاردا طوغرول بی سلجوقلارین آراسیندا ایلک  مقامی قازانمیشیدی.

دانداناقان ساواشی (20 مای 1040م.)

و سلجوقلولارین بویوک ظفری

سلجوقلولارین اسیر یابغوسو ارسلان 1032 ایلیند هیندوستاندا حبس ائدیلمیش کالانجیر قالاسیندا رحمته گئدینجه غزنه لی لرله  ایرتیباطلاری داها بوزولوب  کورلاندی. بئله لیکله موسی یابغو ایله اونون یاخین اقرباسی یعنی چاغری و توغرول بیلر ایطاعیتینده اولان تورکمن قوشونو، خوراساندا غزنه لی  بولگه سی نین ان ایستیراتژیک یئرلرین اله الدیلار.بئله لیکله مرو،نیشابور و سرخس حوالی سی سلجوقلولار الینه کئچدی. بو فتحیات غزنه لی سولطانی مسعودو سلجوقلولارین تانیماق زوروندا قویدو.1035 ایلینده مسعودون فرمانی ایله او بولگه لرین والی لیقی سلجوقلولارا وئریلدی. بو آنلاشما سادجه دورد آی سوردو.یئنی دن باشلانان غزنه لی وسلجوقلو موجادیله سی داها دا شیدتلندی.

بوظفر بویوک سلجوقلو ایمپیراطورلوغونون قورولوشوندا تمل اولدو. سلجوقلولارین باغیمسیزلیق لاری غزنه دوولتینین اعتیبارینی سارسیتمیشدی . خوارزم والیسی آلتونتاش اوغلو هارون، سلجوقلو لاری خوراسان نین فتحی اوچون تشویق ائدرک غزنه لی لره قارشی عوصیان ائتدی.

قاراخانلی حاکیمیتیندن بوری تکین،توخالیستان و خاتولان طرفلریندن، 1038 ایلینده بیر آخین یاپدی.اونونلا علی تکین اوغوللاری آراسیندا باشلایان گرگینلیکلر غزنه لی لرین ایشینه یارادی.غزنه لی سولطان مسعود 1038نجی ایلده 60 ساواش فیل ین یئر آلدیغی بویوک بیر اوردو ایله غزنه دن بلخه حرکت ائتدی.سولطان مسعود بیر اوردو یو هرات شهرینه و باشقا بیر اوردونو دا مرو اوزه رینه گوندردی.غزنه لی لر سلجوقلولاری و تورکمنلری تامامیله ازمک قراریندا ایدیلار.سولطان مسعود بلخه واردیغی زامان،چاغری بی،طالیقان، فاراب و سوپورقانی ایستیلا ائتمکده ایدی.بئله لیکله سولطان مسعود نیسان اینین اورتاسیندا سرخس شهرینه یوروین 70.000 سوواری و 30.000پیاده اوردوسو ایله اونو تعقیب ائتدی.سلجوقلولار قاچ ووروش شیوه سین ایجرایه قویاراق اوز سورعتلی سووارلاریله مسعودون فیللر و آغیر تجهیزاتلا دولموش قوشونونا چوخلو ضربه لر ووردولار.1038 ایلینده سرخس جیواریندا باش وئرمیش بیر ساواشدا غزنه لی لر اوردوسو آغیر بیر یئنیلگه یه اوغرادی و برک لطمه لر گوردو. بئله لیکله غزنه لی سولطان مسعود بویوک بیر دوولت آدامی و جسور بیر قوماندان اولماسینا رغما بو یئنیلگه دن سونرا نیشابورو سلجوقلولار اوچون بوراخیب نهایی ساواش اوچون دانداناقاندا اوزون حاضیرلادی.توغرول بئیین اوگی قارداشی ایبراهیم یینال ،نیشابورا گئدیب توغرول بئیین آدینا ایلک خوطبه نی نامازلاردا جامع مچیدینده اوخودو و سونرا توغرول بئیی نیشابورا گلن زامان چوخ موحتشم شکیلده قارشیلادی.

« این جنگ در آخر شعبان سال 429 در سرخس واقع شده است) امیر خوراسان برخاست و لشکر بیاراست. مصاف کشیدن همان بود و هزیمت شدن همان،سلجوقیان چون این مصاف بشکستند جرأتی تام یافتند و عظمتی عظیم و در خوراسان بپراکندند و طغرل بیگ نیشابور آمد و بشادیاخ بر تخت سلطنت نشست. مردم مضطرب شدند،منادی فرمود که کس را نرنجانند.»

راحته الصدور و آیِة السرور در تاریخ آل سلجوق،محمد بن علی بن سلیمان الراوندی در سنه 599 ه.ق – بسعی و تصحیح محمد اقبال-تهران – چاپ دوم سال1363- ناشر علی اکبر علمی.ص97

توغرول بی  «موعظم سولطان» وچاغری بی«ملیک المولوک»عونوانلارین آلدیلار. دانداناقان ظفریندن اونجه ؛