قورخوده ده در نشریه یاشیل موغان اردبیل

 عامل انسانی در  تشکل هیکل قو ر خو ده ده  موثر بوده است!

یوسف  عليزاده ـ زمين‌شناس

بعد از رؤيت عكس و خبر پيكره قورخوده ده در نشريه ياشيل مغان، روز جمعه سوم مهرماه از محل پيكره بازديد نمودم. اين پيكره در شمال شهر نمين و در محدوده شهر جديد عنبران در دره‌اي بنام تانگری واقع است.

 در مسير حركت از عنبران بطرف شرق، كوهي واقع است، از جنس آهك سيليسي كه صخره‌هاي بزرگي را ايجاد نموده است. در بالاي همين كوه صخره‌اي بلند واقع است كه در اطراف آن آثار آجرهاي يك قلعه قديمي پراكنده شده است. دره تانگری، داراي آب شيرين و درختان تنومندي است. از مسير دره تنگ كه عبور مي‌كني هيكل قورخوده ده، همچون نگهبان دره خودنمايي مي‌كند.

جنس سنگهاي پيكره قورخوده ده آتشفشاني بنام علمي آلگومرا و قسمتي نيز برش آتشفشاني  يا جوش سنگ آتشفشاني است. از كف دره آبرو تا بالاترين نقطه پيكره حدود 150 متر است و ارتفاع خود پيكره كه به شكل سر انسان‌هاي ماقبل تاريخ است، حدود 40ـ30 متر مي‌باشد.

در قسمت سينه پيكره به طرف دره از روي هم افتادن تخته سنگهاي بزرگ دو تا غار بزرگ ايجاد شده است و پناهگاه مناسبي را براي زندگي انسانهاي غارنشين ايجاد نموده است و ضمناً در قسمتهاي بالاي دره نيز تعدادي غار و جان‌پناه طبيعي وجود دارد.

اين دره به لحاظ شرايط و موقعيت جغرافيايي آب و هوايي و همچنين وجود آب شيرين و امكان رشد درختان و مهمتر از آنها وجود غارهاي طبيعي براي زندگي انسانهاي ماقبل تاريخ (دوران غارنشيني) بسيار مناسب است و پيكره قورخوده ده هم مانند نگهبان دره از منطقه محافظت مي‌نمايد.

شاكله اصلي پيكره توسط عوامل طبيعي از جمله شكستگي و جدا شدن قطعات از صخره موجود از قسمت‌هاي درزه و گسل بوده كه اثر آيينه گسلي هم در صخره قابل مشاهده است درزه‌هاي ايجاد شده توسط عوامل تكتونيكي و زمين‌لرزه نيز توسط لايه نازگي از كلسيت پر شده است. به عبارت ديگر طرح اوليه ايجاد خميره و شاكله اصلي توسط عوامل طبيعي است.

ولي ايجاد شيارها در پنج نقطه جهت شكل‌دهي اين پيكره سنگي به شكل سر انسان توسط عامل انساني است.

چرا كه شيارهاي ايجاد شده در قسمت پيشاني، زير ابروها، بيني و شيار دهان و زير چانه در قسمتهاي سخت و يكنواخت و بدون نقاط ضعف صخره است و اين شيارها به غير از خط زير چانه از مرز لايه‌ها و يا درزه‌ها و گسله‌ها تبعيت نمي‌كنند. اگر اين شيارها و كوزه‌كاريها با مرز تغييرات دانه‌بندي و يا بافتي و همچنين مرزهاي گسلي و درزه‌ها تبعيت مي‌كرد عامل طبيعي در ايجاد آنها قوت مي‌گرفت. اين عدم تبعيت دليل بااهميتي براي تأثير عامل انساني در ايجاد اين شكل است. ضمناً برآمدگي پيشاني اين پيكره شكل جمجمه انسانهاي جنگلي و يا نئاندرتال را تداعي مي‌كند.

كه بررسي اين موضوع نيازمند تحقيقات زمين‌شناسان ديرينه‌شناس كه تخصص انسان‌شناسي دارند مي‌باشد.

ضمناً در پشت پيكره وجود آثاري با جنش سنگهاي متفاوت با سنگهاي آتشفشاني موجود قابل مشاهده است.

اگر بررسي دقيق در اطراف اين پيكره انجام گيرد به احتمال زياد سنگهايي سيليسي كه توسط آنها اين پيكره‌ تراش داده شده پيدا خواهد شد.

انسان غارنشين در غارهايي كه در سينه اين پيكره واقع است زندگي مي‌كرده و اين پيكره حافظ و نگهبان خويش ‌دانسته   است.

جهت تعيين سن دقيق ايجاد اين پيكره نيازمند استفاده از روشهاي علمي معمول در دنيا و هم‌چنين كار كارشناسان متخصص امر لازم است.

تأثير اين پيكره در جذب جهانگردان و گردشگران به استان اردبيل و همچنين شهرهاي نمين و عنبران بي‌نظير خواهد بود. علاوه بر تأثير هويت‌بخشي به منطقه تأثير اقتصادي آن خيلي مهم خواهد بود.

لازم به ذكر است كه ايجاد جو رواني و روحي خاصي كه اين دره و محدوده اين پيكره طوري است كه حتي در قرنهاي اخير نيز دراويش و شخصيتهاي روحاني منطقه جهت چله‌نشيني به اين دره و غار واقع در دل اين پيكره پناه برده و به دعا و نيايش مشغول بوده‌اند كه يكي از آنها «باباداوود» مي‌باشد كه از دراويش منطقه عنبران است كه دره نيز بنام ايشان نامگذاري شده است. شايان ذكر است كه منابع تاريخ موجود در جمهوري آذربايجان (انواع نيزه‌ و...) حاكي است كه در منطقه نمين آثار ماقبل تاريخ كشف شده است.

اميد است كه در اين زمينه بحث علمي و تحقيقي دقيق از سوي ارگان‌هاي ذيربط انجام گيرد.