چاغیمیزین موقاویمت شعری

 

كيم شعر اوره يينه تؤكر ياشيني

كيم شعرين ديزينه قويار باشيني

كيم موباريزه نين داوام مارشيني

يازارسا او منيم شعر آللا هميدير

 

 

 آذربايجانین شهامت سيمگه سی

 اولو تورک بابکيميز

*********

*****

***

**

*

 

جسارتسيز بير شعر

بيرتوپدور،   لوله سي  يوخ…

بير توفنگ دير، گوللـه سي  يوخ...

بير قيلينج دير، تييه سي  يوخ…   

بير ائودير، ييه سي  يوخ...

جسارتسيز بير شعرـ

لاپ ا وخشا تسا م آ داما،

جسا رت سيز بير شعر…

بيرغيرتسيزكيشي دير.

 

                                                                                                                                                     (واقيف ابراهيم)

  آللا ها  د وغروا وزانان بيرال دئمك دير شعر و بوتون تابولاري سينديران قورخولاري تؤكدوره ن و هئچ بير ديكتاتورا اييلمه ين جسارت بايراغي دير آيلي ا ولد وزلو. بوتون سيخما بوغما لاردا ياشاميشدير وآيدين آچيق موباريزه ائتميشدير.

باخين، سهند، ناظيم حيكمت، لوركا، ساحير، آلماس ايلديريم، توخولسكي، براهني و اوختاي و....

تام ديكتاتورلوق چاغلارين شعر ايلاهه لري ديرلر داها دوغروسو بو چاغدا يارانيرميللي قورتولوش حركتلرينين داياغي اولان مقاومت  ادبياتي و ا ونون اعتراض  قوللاري.

بوتون دونيادا موقاویمت شعرلري بيرـ بيرينه اوخشارـ اوخشاماز يارانميشدير اؤتن چاغلاردا فيرانسادا ، ايسپانييادا ،گونئي آمئريكادا وبير چوخ آفريقا مملكتلرينده اؤزگوجونو گؤسترميشدير و ايندي ده عرب دونياسيندا اؤزه لليكله ، فليسطين، لوبنان وعيراقدا اؤزگؤزه لليگيني و عوصيانيني ياشاماقدادير. تورپاقلاري ايشغال ا ولونموش سميح القاسم و محمود درويش نزار قباني هئچ چاغدا اونودولا سي شاعيرلر دئييل لر وايندي احمد مطرين 20 ايلليك آغريلاري كربلا چؤللوگونده گوللـه نمكده  دير .

( ساغ اليمده آزادليق داشييرام سول اليمده وصيتيمي.)

( بوتورپاق بيزيم‌دير/ بوردان چيخيرعايله ميزين چؤرگي/ اوتوزموش اونو قومار سالونيندا اعليحضرت ائششك.../ و اونون حاققي يالينز  بوكي ،/ بؤيوك بابا سي نين دوه سي/ هاميدان قاباق/ بيزيم قويولارين يانيندان سوووشوب.)

( بوتون موعجوزه لرمنيم ايچيمده دير/ ياني ديري‌يم/ قانيمين ياريسي پلا سما دير/ ياريسي مأمور.)

 احمد مطرعيراقدا گئد‌ن  بوتون  سيخينتي لاري سئزميش و اونونلا قاباق ـ قاباغا دايانميش.

او اعتراض شعري نين گوجلو نوماينده سي دير.

( ساغلام و عيب سيز بير كؤرپه دوغولدو/اوندان اعتراف ائتمك ايسته ديلر.)

ديكتاتور بير حاكيميتده كؤرپه لرين ساغلا مليغي دا بير توطئه و گوناه دير. محمود درويش، لوركايا سونموش شعرينده دئيير:

( بئله دير شاعير، موسيقي دير/ بير قوشما يازارسا / ايكي اللريله مزارين قازار.)

موقاویمت ادبياتي عذاب دولو سئوگي دير و لوركانين ، آلماس ايلديريمين ، مشفيقين، جاويدين، توخولسكي‌نين، سهندين، ساحيرين، اوختاين، زهتابي نين، ناظيمين و آشيق حسين جاوانين اؤلومو وطن سئوگيسينده‌ن آسيلي گوناه دير. و نزار قباني دئميشكن:

( شعر دئمك گؤزه‌ل عذاب دير/ و شعر اوخوماق ان گوز‌ه ل عذاب.)

موقاویمت شاعيري يالنيز ميللتي‌نين گله جگينه و ايشيقلي صاباحينا فكيرله شير و اونونچون باغيرير:

( بايراق سيزدير ائليم، آلتيندا ناماز قيلماغا /آنجاق اوره كلرده توخونور/اريش ـ‌ آرغاجي/ ايشيقلي صاباحي ياراتماق اوچون.)

                                                                                                                                                                                                                 ‹‹محمود درويش››

 

( و من عربم وصبيرلي‌يم بير مملكتده‌كي قان قايناماسييلا ديري دير ائللر/ وكو توكلريم زامان دوغوشوندان قاباق، آياق توتوبلار/ دوداقلاريمدا باروت اولموش انتقام/ و بير دفتر گزديردير منده كي دردي / كي بوتون واراقلارينا كينه‌لريمي توپورموشوم.)

اينديسه عرب دونياسي و آرتيق فلسطين آغري‌لاري مقاومت و اعتراض دوروموندادير و وطن سئورليك بو شعرلرين اساس موعضو سونو داشيماقدادير.

( پيچاق شهوتيني زانباق قوخوسو دوشونمور/سئوگيليم اويمور/ و من يازيرام/ قوي شعر منبريم دار آغاجلاري اولسون/ و بوتون ميللتيمه ‹‹ساغوللار››.)

( كراوات، پيپ و بزه كلي پالتار/ كيچيك شاعيرلرين كفنلري دير/ كي شعر دونياسي بيزده/ درد دير،عذاب دير.)

                                                                                                                                                                                                              «محمود درويش»

 

عيراقدا ياشايان وسورگون اولان و آرتيق زيندانلارا و شيكنجه لره معروض قالان شاعيرين بير شعرينه باخين و چاغداش گونئي آذربايجان شعرلريله توتوشدورون بو شعرلرده نه قده‌ر درد ياخينليغي و مقاومت شعر اوخشارليغي‌وار.

« من آزاد ليق شاعيري‌يم/ كده‌رداشييرام چيينلريمده/ آتامين يانميش اوره گينين معناسين يازيرام/ و شعرلريم آنامين گؤز ياشلارينين سبكينده دير/ شعرلريم عصريميزين سوزولموش آيناسيدير/ مندن موعجوزه ايسته مه يين/ يوردوموز اؤلومله قونشودور/ بوينوموز گيوتين‌لرين تومار بيلووو/ و ديليميزين اوست قاتي اؤلوم/ كي قان؛ سوزمانلارين شرف نشانه سي اولوب/ بو حياتيميزين توخوم‌لاري ديرلار/ پلاگارد گؤيره‌ن توخوم‌لاري/ رؤيالار توكاني منده دئييل/ آلاجا غيزي حاكيم‌لرتوكانيندان آلين / من افيون ساتان دئييلم كي.»

[ بو مملكتده ايكي كيشي/ ياتان لارين اويانماسيندان قورخور/ اوغرو و حاكيم].

                                                                                                                                                                                                            (احمد مَطَر)

 

شعر و شاعيرلر بوتون دونيادا عيني يولونو گئتميش و عيني رواولونو اويناميش و شعر دئديگيميز بو موسيقي ، ديل و دوشونجه  موعجوزه‌سي گنلليكله  بير آنلاييش و تعريف داشيميش و دونيا اوزه‌رينده يازيلي اولاراق؛ كلاسيك و ديوان شعري، چاغداش و خالق شعري، مدرن و بيليمسل شعركيمي داوام ائتميش.كلاسيك و ديوان شعري بوتون دونيا كيمي بيزده ده ساراي لاردا حاكيم‌لر خدمتينده اولموش نئجه كي فارس شعرينده عنصري يه يالتاق لارين آللاهي دئييلير فردوسي حافظ و نظامي ده آز چوخ بئله ديرلر بيزده ده حاكيم لره يازيلميش ديوان‌وار. آنجاق ساحير، سهند، شهريار، نبي خزري، جاويد، احمد جاواد و بختيار واهابزاده  گؤزه لليك ، بيچيم، استيل و مضمونون نهايتينه آياق قو يموش‌لارو مدرن و بيليم سل شعرايسه بو چاغيميزدان باشلانميش و گونو گونده‌ن اؤزونو مدرن لشديرن شعر آنلايشي دير و بيزده  رسول رضادان باشلانميش، صمد و ورغونا داگيريشميش و صمد و ورغون سليمان اوغلو دئميشكن آذربايجان شعرينين شواليه سي ايدي.

راميز روشن، واقيف صمد اوغلو،چنگيز علي اوغلو،واقيف ابراهيم، واقيف جبرائييل، سرونار حسنلي، و اَز چوخ كسمنلي وممد آراز و گونئيده ايسه يازيقلارين اولسون بارماق ساييجا شاعيرلردن بارماق ساييجا شعرلره توخونا بيلريك. يئنه ده ساحيردن باشلا ميش سحرين ماويلرينده گوزه ‌للنميش و نيگار خياوي،سليمان اوغلو، داشقين، كيان، گؤزه تن‌ اؤلكر، هارايلي، مييانالي، كيشي زاده، دنيز، علي كريمي قاراچاي، ازهري، عطايي، مينايي، مرقاتي، صحت، آتاباي و بعضاً آيري‌لارينين شعرلرينده ياشاماقدا و اوستون ياشاماق اوچون موباريزه ائتمكده دير. آذربايجاندا ادبي نثر اوسته-اوسته داها چوخ گليشميش‌دير،چونكو بيزيم يئني نثر تجربه‌لريميزواردير ميرزه فتحعلي، ميرزه جليل و جاببارلي كيمي قوجامان بير دراما تورگ وارديربو نثرين آرخاسيندا. آنجاق من مقاومت ادبياتي دئديكده حضرت ده ده قورقورد عليه السلامين مقدس كيتابيني دا فضولي‌نين و نسيمي تورك عرفاني غزللريني‌ده واقيفين قوشمالاريني دا كوراوغلو حيماسه سينين آشيق شعراوسلوبونودا جعفر جبارلي‌نين آخوندزاده نين و جليل محمد قولوزاده نين حيكايه‌لريني ده شيخلي نين دلي كورونده چنگيز آيتماتوفون مانقورتو و الوداع گول ساري سيلايان- يانا اؤزييرين، رشيدين، امير وفون، و شوكتيبين و عاليمين، آرازين موسيقي هاواراريني‌دا.....

و ائله بو چاغيميزدا قوزئي ده  واهابزاده ،بهروردي،ممد آراز،آنار، زليم خان، صابر رستم خانلي و خليل رضا.... و گونئي ده سهند، سحر، ساحير و شهريارين حيدربابا سين دا ميرزه رسولون قوران ترجومه سيني ده و چوخ آز تيراژدا چيخان بوتون شعركيتابلاريلا بيرگه بير الين بارماق سايندان آز اولان رومانلاريميزي‌دا سون ناغيل سون افسانه دن توتموش شامان،مانقورت، كؤرپه تانري و سنين حكايه لريم وكندگليني ني‌ده و حابئله ايلده  بير ايكي سايي چيخان بوينوموزدا آغ ساققاليق و قاباقجيلليق حاققي اولان وارليق درگي سي نيده مقاومت ادبياتي چئشيت لريندن آدلانديريرام.

توركجه مرثيه دئمك ده سياسي لشميش، گونئي آذربايجاندا هر شئي بام باشقادير بورادا حله ده سهند كيمي بير نهنگ شاعير ايتگين ليگ چاغيني ياشايير وفلان روتبه لي بير ساتيريك شاعير يوردداشي آت چاپديرير.

همدانلي بير شاعير ديينده « هراينسانا وطنداشم وليكن توركه قارداشم » چاغداش گونئي تورك شعرينين اومانيسم ليگين و آنجاق وطن سئورليگين گؤسترير بو چاغداكي بير توركوچو شاعير؛ بير ايناملي انترناسيوناليست اولا- اولا بير جسارتلي ناسيوناليست دير اونا هئچ زامان پان- مان ماركاسي ياپيشاسي دئييل اويالنيز ميللتينين دردلرينه فيكرله‌شْ بيرصاديق ميللتچي دير.

 

***************************

آه اي وطن سنه سندن اؤج آلماغا

بابك بابام بيله ييندن گوج آلماغا

تورپاق دئييب گؤيه دارنان اوجالماغا

مظلوم ديليم قده ر داريخما دايام

                                                                                                                                                                   « آتيلا»

*************

 

( آه من نئجه بير تابويدوم كي/ بارماغاسيچرارسا بير داملا قانيم/ كسيلمه لي اولدو/ بوينونا سيچرار سا آتدير يلمالي.)

                                                                                                                                                                   (كيان)

 

بو گونكو شعريميزده هر يئرين  اؤزل تعريفي وار!

( باغداد دروازاسي ‹ بابكين قوللاري اوزانايان يئر/ اماميه مزار ليغي/ اؤلومون گيرمه سي ياساق تابلو سو!› و ساوالان/ ‹ آيا اولدوزا تامسينان وطن.)

 

                                                                                                                                                                  (آتيلا)

 

« فضولي نين مزاري دا وطندير وطن!»

                                                                                                                                                                                                      (بهرودي)

 

( اشهدي قاراباغ شيكسته سينده اوخودوق / قيفيللانان آذان اولدوق تبريزين دمير آشيقينين دوداغلاريندا/ و گونا هيميز ناماز اوستو يانديريلان سازااولدو/ « من مملكتيمي سئويره م» بويدا سؤز.)  

                                                                                                                                                                                      (موغانلي)

 

سؤزو گئده ن چاغداش شعريميزين جسارتلي قولواولان مقاومت شعري دوكتور دوز گون دئميشكن اعتراض استقامتينه دايانميش و كئچميشده كي كيمي اوستو اؤرتولو يوخ بلكه آچيق- آيدين دردلريميزي حاقلاريميزي باغيرير و دونن كي سئوگيلي ايله تانري يئرني بوگون ميللت ايله وطن آلميشدير.

( آه .... آناميز توركوستان/ ساچلاري سيبري ده آغارير/ آياغلاري بيزيم بوتربيزده/ قانداللارا باغلانير/ سول قولو سين كيانگ دا چين دووار لارينا هؤروكله نيب/ساغ قولو ميصيرده چابالير، بوسني ده قانايير/ يوناندا دؤيو شور/ آه آنام/ چيگنينده آيي پنجه سي / دؤ شلرينده پيچاق ياراسي/ دؤشلرينده‌ن امديگيميز سود چئچنده حارام اولور/ قاراباغدا تالانير/ كؤپك استالينين ميندار كوچوك لري سينه سينده هوروشدوكجه.)

××××××××

آه .... اي وطن ايگيد كيمي آتلانميشين منم               قارتاللي داغلاريندا قانادلانميشين منم

اينيمده شال چوخام دا اگر اولماسا بئله                    اَنقانقالاق دؤيوشلره قاتلانميشين منم

تام تورپاغينلا بير گه پارام- پارچالانميشين               تامگؤيلرينله بير گه بولورد لانميشين منم

سالخيم سؤيودلرين منه اعدام ديره كلري                 آنجاقنه غم گونش كيمي اودلانميشين منم

قانلي جيديرلارا دؤنه جكسن سه تئزدؤن آه!              آتداندؤشركيمي يئنه آتلانميشين منم

                                                                                                                                           (كيان خياو)

×××××××××

 

( گئديرم وارام، گئدمه سم اولمارام.)

                                                                                                                                                                                      «سليمان اوغلو»

 

بوگون گونئي تورك شعري ميللي حركته قوشولاراق عيني حالدا اؤز شعرسل لشمه ليگيني و مدرن لشمه پروسه سيني ياشاماقدادير.

( من بير ايشسيزم/ پارام يوخ قاريم اولسون- گئجه لر شيطان گيره ر يوخوما/ ساغ اولسون/ ان بؤيوك ايشچي منم گون ايگيرمي دؤرد ساعات سني دوشونوره م.)

دونيا ادبيياتيلا يان- يانا گئتمك ضرورتيني آنان شعريميز بو گون بؤيوك تنفيد چي و شاعير سليمان اوغلو دئميشكن بيلمسل لشمه مجبوريتينده دير بيزيم گنج شاعيرلريميز« بيليم سل شعره دوغرو»  مفهوميني منيمسه‌مه‌لي، مدرن و اورتاق بير ديل ايله بيليمسل و مدرن شعر ياراتمالي دير لار. بلكه اوچاغ اولسون كي فضولي نين و نسيمي نين بو گونكو واريثلري دونيا شعريله چيين- چيينه ياراتمالي و قوجامان ميللتيني باش اوجا ياشاتمالي اولسونلار بو گون گونئي ده اورهان پاموق، ناطيم حيكمت، آتيلا ايلهان، ثريا، خليل و رسول رضا، سهند و ساحير، آتيماتوف، براهني، سحر، هيلمي يادووز و حتا بهرنگي كيمي لرينده بوشلوغو گؤرونور.

( آتام شعري چوخ سئور/ آنام داشعرله ياشايار/ منده شعيرلي يم.)

                                                                                                                                                                                   « وحيد نجاري»

 

( بوتون سازلار آغلاديلار/ و آشيغلارين باش بارماغي كسيلمه لي اولدو/ قويوموزدا/ توفنگ سسي گلدي/ تراكتور سسي/ تولوغ سسي/ تيرينگه سسي.)

و آنجاق شعر كروانيميز مقاومت يايلاقلاريندا يورد سالميش، حسرت و يالواريشلي دؤورونو ساووشموشدور و بوچاغدا باشي اوجا ياشاماغا غيرت و جسارت و ياراتماق گركدير.

يوخسا قويون قوزودان يازان و ساري شين گؤي گؤز قيزلارا غنچه دهان، چشم سيه ابرو كمان ديين گولچو بولبولچو لريميز ايتووه تؤكدور.

 

×××××××××

نه قده ر اؤز گه يه بيز يالتاقلاناق                        قوربانليق قويون دور غيرت سيز كيشي

بيزدن اوزاق اولسون، آدوستلار اوزاق                  جسارت سيز شعير غيرت سيز كيشي

×××××××××

دوغرانيرهله ده قولو بابكين                               شيكسته آغلا يير اونا قاراباغ

نئيله ييم چتين دير سئوگيلي چتين                        چتين!... آذربايجان كيشي سي اولماق

 

×××××××××

 

مقاومت شعري بوتون دونيادا بير- بيرينه اوخشار حياتيني ياشاميش و آنجاق بير سيرا.

مملكتلرده سياسي و اجتماعي قورولوشونا گوره داها آرتيق گوجلنميش. مقاومت ادبياتينين دموكراسي، پلوراليزيم، حتي فئدراليزم، ديكتاتورلوق و خارجي يوروشلر، گيزلي و مدرن استعمارلادرين و سيخ ايلگي سي واردير. كئچميش شوروي دؤورونده سولچو روس لارين گيزلي استعماريندان قير قيز اؤزبك و آذربايجان  تورك مقاومت ادبياتي يارانميش وآلماس ايلديريم مشفق، جاويد و چنگيز آيتاتوف كيمي نهنگ لر دوغموش و بوگون چينده مدرن استعمارين دوغو توركوستاندا نه لر ائديگلي آچيق- آيدين جنايت اولسادا هارايي، سسي بوغولماقدادير.

عيراقدا صدامين ديكتاتورلوغو و كثير المله بير مملكتده سيلاح گوجونه بير ديلده و كولتورده داورانماسي واورادا توركلرين، كوردلرين و شيعه عربلرين حاقلارينين آياقلانماسي مقاومت ادبياتي نين فئدراليزم اوصولونا يارديم ائتمه سيني حيس ائديريك.

لبنان، فلسطين، سوريه و آرتيق عربلرين اشغال اولونموش يوردلاريندا اعتراض ادبياتي دونياني باشينا گؤتورمكده دير دئمك! تورپاغيميزدان اَل چكمه سز گؤيلر ينيزده اوچان بوتون قوشلارين قانادي سينديريلمالي و بوتون گوللرين قونچالاريني بيچمه لي ييك ، ديين عرب شاعيري نه لر چكميش بيزده بيليريك.

پلوراليزم اولان بير مملكتده لاپ، آچيق دئسك دموكراسي اولان يئرده مقاومت شعري عبث بير چاليشمادير و اعتراض ادبياتي گره كلي دئييل. اورداكي بشر حقوقلاري حؤرمتله ساخلانيلير نه يه مقاومت ائتسينلر.

 

×××××××××

 

يئر گؤي فلكين اولماغينا ماحنا سن اولدون                 يورقون بشرين گؤزلرينه رويا سن اولدون

آمما هَمَشه ايتگين اولوب، يوخسان آزادليق                بيزمجنون ايديق ، يانمالييق...لئيلا سن اولدو

                                                                                                                                                              «افشين رستمي»

×××××××××

 

ائله ديرسه بوتون آغري لاريميزي دموكراسي‌ده پلوراليزم‌ده و فئدراليزمده توكه نن گؤروره‌م.

آنجاق هله ده بعضاً اوراق و چكيشه تامسينان كيمسه لريميز و وطن سيز پرولتاريا چي لار يميز بيز جهاني فيكير له شيريك ديين دونن ايچي بوش فهله  ليك شوعاريله بوگون فهله نين قانين سوران عدالتچي لريميز، آخماق پهلوي لرين تاجينا گؤزتيكن كيمسه جيك لريميز  ملي گرا شوونيست نهضت چي لرين آغيز سوونا يالمانان يالانچي ليبرال آدام جيق لار يميز و نه چي تكنو كرات لاريميز مقاومت شعري اورتايا گلنده سيز آرمانچي، افراطي راديكال لار دونياني قانا چكه جك سينيز دئييرلر. و هله‌ده بللي دئييل هانسي ميللتچي هاردا اؤز ميللتيني گودازا وئرميش و مقاومت ادبياتي دونيا نين هانسي بوجاغيندا ضررلي اولموش و ميللتينين ميللي منافعينه توخونموش ( يوخو گؤروبلر سه خيير اولسون ) « ميللي اويانيش ادبياتي» آدلانديرديغيميز ادبيات آنلاييشي، شعري وطن و ميللت قوللوقچوسو اولماغا يؤنلتميشدير مقاومت شعري  بوتون مملكتلرده آز چوخ اولموش‌دور توپلا ديغيميز بير نئچه شعره گؤز گزديرين، مولا گؤره ليم نئيلر!.... نئيلرسه گوزه ل ائيلر!.....

 

××××××××

 

( .... قيز جيغاريم !/ تزه  چيچك له ميش زانباقي/ دؤشوم اوسته/ اوره ييمين باشينا سانجاقلا/ اونو هئچ گوللـه ده له  بيلمز/ وشئيران گولوشلو باغيرتيلاريني/ دؤشلو گومون اته گينه دولدور/ گوللـه‌لريميز قورتارير.)

 

   (كوبا شعرلريندن)

 

×××××××××

 

(‌ دوغرودور من اييليره م/ جسور آلچاغليغيمين شاهيدي اولون/ گونش اييلمير/ گؤي اوزونون اوره يينه چاتمايينجا/ دوغرودور من اييليره م / سوكوتوم سسيمين باغييرتي‌سي دير/ و آلچاغليغيم آللاهين اييلمه سي/ من اوقده ر اييليره م/ و اييليره  م كي/بير بومبا اكم يئر آلتيندا.)

                                                                                                                                              ( احمد مطر عيراق)

 

×××××××××

 

( تو فنگيني اينجيتمه داها/ آغزيمي باغلايا بيلمز سن/ آرزولاريم اكين لريمله گؤيره جك/ و بو كؤهنه گؤي/ قابيغ آتاجاق/ من هله اينديدن بؤز قيرلارين نفسينده / خارمان بايرامينين ، ماهني‌لارين ائشيديره م / سونبوللر رقص ائدير/ و كورپه لريم / بيچين آيي نين گؤزله ييشينده / كوت اوراقلارين/ ايتيلدمكده ديرلر.)

            (كلمبيا مقاومت شعرلريندن)

 

×××××××××

 

( كيم دئييركي / قارانليغين ايچ- ايچ  پرده سيني/ ديرناقلا پارچالاماق اولماز؟/ بيز/ ائله بو ساده ائللر/ اولدوزلاري ميخچايلا گؤي دؤشونه تيكليريك/ و هر گئجه آيي قوناقليغا/ و هر سحر/ گونشي / قاينالتي يا / چاغيريريق/ هر نه دئيير سيز، دئيين/ آنجاق / يالين آياق كؤرپه لريميزه ساباحسيز دئمه يين.)

 

(مكزيك مقاویمت شعر لريندن)

 

×××××××××

 

( قوي ساباحين اؤنونده / داشلا ، باروتلا دووار جكسينلر ژنرال‌لار/ من آنجاق/ بابالاريمين كده ريني/ بو گون ديرناغيملا/ بوتون دووارلارا/ و ساباح، ديشلريمله/ ژنرال‌لارين بوغازينا قازا جاغام.)

 

(پرو مقاویمت شعريندن)

 

×××××××××

 

( آغزينا زنجير باغلاديلار/ اللرين اؤلولرين باش داشيندان آسلاديلار/ قاتيل سن! دئديلر؛/ پالتارين، چؤره گين و بايراغين اوغورلاديلار/ آتديلار سلول بوجاغينا/ اوغروسان! دئديلر!/ قوودولار بوتوليمانلاردان/ گوزه‌ل كؤرپه سيني آپارديلار/ آواراسان! دئديلر؛/ اِهئي .. الي  قانلي، گؤزو قانلي/ دوغرودندا كؤچري دير گئجه/ نه ساخلوو اوتاغي قالارقي دير/ نه زنجير حالقالاري.)

 

 

 (فلسطين مقاویمت شعريندن« محمود درويش »)

 

×××××××××

 

( اؤپوشلريميزي/ قابارلي چينينه ملهم ائت/ و قيزما توتموش آلنيني/ اوغوللارينين كؤكسونه سويكه/ ياسلي كوبا/ كده‌رلي آدا/ سن ساباح بير جاوان ناققا كيمي / كاراييب سولارينين بئلينده/ اوچاجاقسان./ گليريك / بايراقلار يميز قانلي / ماهني‌لاريميز آغير/ سيلاحلاريميز دولو/ گليريك/ درين يارالارينا اؤپوشله / و دوشمن سينه سينه ايتي پيچاق‌لا/ چوخدا گؤزله‌ييش‌ده قالماياجاقسان/ « ياشيل تيمساح »، شيلله لنميش كوبا.)

 

« كوبا مقاویمت  شعرلريندن»

 

                                                                         ×××××××××

 

( دستانلار... قارانليقلار/ چينگه نه نين دوستاق توركوسو/ ايلان دييه سار بوينومو/ ايسيرمني ، اؤلدورمني/ بوغازلامني.../ قيلينج اول/ گونشلريمين پنجره سينده/ آت اينسانليغيمي ، يوخسوللو غو مو/ زه هر اول گير قانيما/ رنگ قات رنگيمه/ زنجير لرله گر جكلر وار/ آياقلانميش جاده لر وار/ يوللارين آرخاسيندان/ آغ گولومسه‌ملر وار/ اؤلوم وار ، قارانليقلار وار/ ياشام وار ، دستانلار وار/ و بيز واريز، سيزوار سنسيز.)

 

(عراق تورك شعرلريندن« قاسم آغ بايراق »)

 

×××××××××

 

تيتره يه‌رك بولبول اييلدي

باييلاراق گول ياخينلانميشدي

نه اولدوغو بيلينمه دي

گولون دوداقلاري  يانميشدي.

                                                                                                                                                        (خانيم قدريه ضيائي« كركوك»)

××××××××××

 

يازي ميزين سونوندا گؤنئي‌ده پست مدرن بير يازيچي تانينان فيلسوف تنقيدچي و « بيليمسل شعره دوغرو» كيتابينين  يازاري عليرضا سليمان اوغلو نون گونئي تورك شعرينه و حابئله قوزئي شعرينه باخيشيني اوخوياليم.

( ... بو گونكو شعريميز اون ايل بوندان قابا قكيندان داها چوخ فرقلي و بام- باشقا بير شعردير. يئني نسلين شعريني، اسكي نسيل ايله قارشيلاشديرماق دوز گون دئييل. اسكي نسيل بيزه آنا ديليميزده يازماغي اؤرگتدي ، اؤزه لليكله « وارليق مكتبي» ، من او مكتبين اؤيرنجي سي ساييرام اؤزومو.

بو گونكو شعريميزي من « گنج گونئي آذربايجان شعري » آدلانديريرام بو شعري بير اوشاغا بنزه تمك اولار دئمك بير اوشاق دوغولموش دونيانين بير يئرينده و چوخ ساغلامدير، ايگيرمينجي يوزايلليگين سونلار دوغولموشدور آنجاق . بودا اونون اؤزه لليك و گؤزه لليگي دير. ايندي بو كؤرپه ايمك له‌يير، گولور ، آغلايير، باغيرير، يارامازليق ائدير، بير شئي لر آنلاتماغا چاليشير آيني زاماندا.

طبيعي كي هر شئيه توخونماق ، يوخلاماق، قيرماق، سينديرماق و بيرده اؤگرنمك ايسته يير بوتون ساغلام اوشاقلار كيمي، دوغرودوركي هله ديل آچماميشديرديلي وار آنجاق ، اونو دينله‌مك گره‌ك . آرتيق اونون وارليغيني كيمسه داناماز. سويا« شو» و چؤره گه « په- په» دئسه بئله . ايكي اوچ  هيجالي سوز جوك‌لري چتين ديله گتير سه بئله . باخ! بو اوشاغين نه گؤزه‌ل بارماقلاري، نه بويدا گؤزه‌ل- گؤزلري واردير... بارما قلاري ايله گوسترير و يوخ ديل ايله باغيرير چاغيرير قونوشماغا چاليشير. گونئي‌ده كي شاعيرليري من گنج گونئي آذربايجان شاعيرلري آدلانديريرام.

اولدوغو كيمي ياناشماق گرك بو شعره، اؤز تنقيدچي سيني ده ياراتمالي دير بونلار، اسكي نسيل بو شعرين اؤنونده سوسموشدور تأسوفله.

بو گون هر زاماندان داها چوخ شعريميزدن تنقيد و تنقيدچي يه احتياجي واردير بير فيرانسينر تنفيدچي سي: « پيس بير تنقيد بئله ، يول گؤستر يجي اولابيلر»دئيير.

بيزده ايسه، نه يازيق كي . پيس بير تنقيدچي بئله يوخدور! نه ايسته بو گون ديليميزده يازيلان شعر ايره لي كمك ددير آنجاق، بونا اينانيرام من ، يازيقلار اولسون كي بو شعرين « شعر سل » قايناغي يوخدور بير طرفدن گنجليك ، تجروبه سيزليك او بيري طرفدن ايسه آرخاسيزليق شعريميزي دايانديرابيلر، گونئي ده بيزيم ايلك چتين ليگيميز ديليميزي ياخشي بيلمه ديگيميزدن دوغور. اسگيدن شاعير يازارلاريميز توركجه دوشونر ، فارسجا يازار ديلار ايندي ايسته تر سينه اولموش بعضاً.

ديل هر شئي دير، ديل سيز هئچ بير يئره وارماق اولماز . ائويميزين قاپيسيندان بئله چيخابيلمريك ديلسيز: « ديل ايفلاسا اوغرارسا، اوديلي قونوشان انسانلاردا ايفلاسا اوغرارلار. بو ايلك و سون قاعيده دير شعرده و شاعيرديلي دينله مه لي دير، ديل شاعيردن اؤنجه دانيشار شعرده!

بيزده اگر ديل وارليغين ائوي ديرسه بيز آذربايجانلي‌لار اوچدورولموش بير ائوده ياشاماق زوروندا قالميشيق.

دوشمانلاريميز، بيزيم وارليغيميزي اوچدورماغا چاليشميشلار . بو ائو- وارليغي يئني دن تيكمه لييك. اودا گنج شاعير و يازارلاريميزين گوره وي دير.

قيسا بير اؤرنك وئريره م: ديليميزين سئنتاكسي، گونئي‌ده پوزولموشدور. گوزئيده ايسه ديليميز رسمي بير ديل اولا- اولا سؤز جوك داغارجيغي يوخ ائديلميش دير. بيرآلمانلي فيلسوف دئيير: « هر بير ديلدن ، بير سؤزجوك آتيلارسا او ديلده دانيشان ميللتين بير قاريش تورپاغي  يوخ اولور او اولوسون  دوشونجه سي و دونيا گؤروشو دارالير » بيزيم قوزئي ده ايشله نن ديليميزه باخ اوبويدا زنگين و دقيق بير ديل دن نه قاليميش؟ او ديلي نه آدلانديرماق اولار؟ بيزيم ديليميز تكجه  گرامر باخيميندان دئييل ، ساده فعل ، و زامان و « اك » باخيميندان دا دونيانين ان گئنيش و زنگين ديللريندن بيري دير. بوندان اؤترو ديليميزده يئني سؤز جوك تؤره تمه ايمكاني چوخدور. توركييه ده گئدن تورك ديلينه باخ اكلريميزي گؤزه لجه سينه يئني سؤز جوك ياراتماق اوچون  قوللانميشلار. بيزده ايسه  بو اكلرين هاميسي آرادان آپاريلميش دير. هله اوسته ليك قوزئيلي بير شاعير آذربايجان  يازيچيلار قورولتاييندا باغيرا- باغيرا اوتانمادان دئيير« توركييه توركجه سي ديليميزه تجاووز ائدير» آنجاق بيلمم نده ن ، كيمسه روسجانين و فارسجانين تجاووزيندن قونوشمايير ، بو اؤلكه ده نه اولوب گؤره سن.

برتراند راسل؛ « فاشيزمين آتاسي » آدلي يازيسيندا فيشته‌ني تنقيد ائده‌رك ( فيشته ، دونيا دا بير اؤزگور ديل‌وار اودا آلمانجادير آنجاق دئييردي.)

دونيانين دؤرد اؤزگور ديليندن دانيشير: توركجه، روسجا، چينجه، و آلمانجا. اؤرنك اوچون: فرانسيز ديلينين ساده فعلي4500 دور آلمانجانين ساده فعلي فرانسيز جادان داها چوخ آزدير فارسجانين يالنير300 اوچ يوز آلتميش- يئتميش ساده فعلي واردير ( خانلري‌نين يازديغينا گورا « تاريخ زبان فارسي » آدلي اثرينين ايكينجي جلدينده) بيزيم ديليميزده ايسه « اون مين » (10000) دن آرتيق ساده فعل وار.

بو اون مين فعل‌دن نئچه سيني بيليريك بيز شاعيرلر؟ چوخوموز بو ديلين سئنتاكسيني بيلمه ييريك . فارس شؤونيزمينين تؤره تديگلي فاجيعه بودور ايندي.

آنجاق  بيز اؤزوموزده گوناهكاريق بيزده  مسئولوق. البته گونئيده ( ديليميزدن  ياساقليغي و قوزئيده آخماق « سوسياليست رئاليست» بويورتما- تابشيرما ادبيات حاكيمليگي و شاعير يازارلاريميزين « سوي قيريمي دالا قالماميزين سببي اولابيلر» بو پروبلئم‌لره باخما ياراق شعريميز ايره لي له يير، منجه بو ايره‌لي له منين اؤنونو ايكي شئي آلابيلير . دئمك ايكي توزاق و تهلو كه وار گونئي تورك شعريميزين قارشيندا. داها دوغروسو بيري اوتوزلاردان سونرا گونوموزه كيمي يازيلميش گوزئي آذربايجان شعريدير. باشقا بير فاشيست تهلوكه‌سي ايسه قونشو فارش شعري دير.)

بير سيرا شاعيرلريميز  بو شعرلري اؤزلرينه اؤرنك گؤتورموشلر « بير ائنسيز دووار باشيندا اوتورموشلار قاباغا گلرلرسه اوزو اوسته پارتلاياجافلار گئري دونرسه لر بئلي اوسته». و يا ان آزيندان قوزئي شاعيرلري كيمي يازماغا چاليشارلار.

قوزئي آذربايجان شعري ، ان گليشميش شكلينده ، بئله گونو موزون شعري دئييل‌دير. من بونو آرخايين‌ليقلا دئييره م و ياخشي بيليريم چوخلاري مندن اينجييه جكلر آمما بودانيلماز بير گرچك و اوزدوروجو بير حقيقت دير.

قوزئي شعري كونئي شعرينه هئچ  بير شئي وئرمه يه جك ، ترسينه يولوندان  چاشديرا بيلر، آخي هله بو شعر خالق ديليندن فولكلور و آشيق‌ هاواسيندان و بيرده، « نطق، چيخيش ، اؤگود، نصيحت و بوش- بوش اخلاقسل آفورميزمدن » اؤزونو قورتارا بيلمه ميشدير. قوزئين يئني نسلينده و گنج شاعير لرينده بير چاباوار. قوزئيلي لر هر شئي  بيلير لر او گرنمگي اصلاً سئومزلر. اؤزلرين ياخشي تانييرلار اؤزگه لردن هئچ خبر لري يوخ بئله، گونئي لي‌لرين ترسينه. قويون آچيق سويله ييم  بلكه دونيا نين هئچ بير يئرينده آذربايجان كيمي شعره حؤرمت سيزليك اولماميشدير. بير سيرا بو شعر لري نه آدلانريرسان آدلاندير گونوموزن عصريميزن شعري دئييل كي بو شعر. باشقا بير تهلوكه ايسه دئديگيم كيمي قونشو فارس شعري دير فارس شعر ينين گئنل فضا- تئمالاريني، ايمگر ايمگله ( ايماژ ) لريني ، ايفاده‌لريني و كليشه‌لريني آچيقجاسينا بير سيرا شاعيرلريميزده گؤرمك اولار . دئمك بير چئشيت تقليد ، بنزه تمه و يااَن آزيندان  تأثير چاغداش فارس  شعري ايله يولا چيخيلماز دئييره م « اودا چاغداش فارس شعري هله ديواني لري اوياندا قالسين.»

بو شعر ايله تهران‌دان قزوينه بئله گئتمك چتين، بونا گؤره دئييره‌م قوزئي آذربايجان و قونشو فارش شعري گونئي‌ده كي گنج شعريميزه انگل اولا بيلر منجه ايلك اؤنجه گوزئيلي- گونئيلي شعريميزين كوكونو تانيماليق.

شعريميزين كئچميشيني اؤگرنمه لييك، سونرا اشاره ائتديگيم‌كيمي، چاغداش و مدرن شعري باشلانيشدان گونوموزه‌دك تانيمالييق بودا چوخ راحات بير ايش دئييل، آنجاق اولاسي دير. بيزيم بؤيوك بير شانسيميز وار، اونوتماياليم،  بو شانس ايسه آنادولو تورك شعر و ادبياتي دير آچيق و دولو بير سوفراوار اؤنوموزده، ايندي دونيا اوندان فايدالانير « بيز نييه قارداش سوفرا سيندان فايدالانماياق» اورهان پاميعين « يئني حايات، بياض قالا ، قارا كيتاب رومانيني اوخويون توركييه ده دوقسان بئشلره كيمي قارا كيتاب 45 دؤنه ، يئني حايات 57 كره و بياض قالا ايسه، اون‌سككيز كز ياييمالانميشدير بودا تورك اوخوجو سونون نه يي اوخودوغونو گؤسترير. دوغروداندا بو اوچ رومان آوروپا تنقيدچي يازار اوخوجوسونو حايران قويموشدور. او بئش ديلدن آرتيق ديله چئوريلميش و بير نئچه اؤلكه ده اؤدول ( جايزه ) آلميشدير) منجه اينديليك  بير يولوموز وار اودا قارداش تورك ديلينه چئوريليمش قايناقلاردان فايدالانماق . تورك شعر و ادبياتي ني  ياخنيندان اؤرگنمك و بو يولدا ائتديكلري  تجروبه لري گؤز اؤنونه آلماق . بيرده ادبياتيميزين مدرن لشدير مگه چاليشان بير كيمسه نين مدرن بير ديله احتياجي واردير. بيزيم ديليميزه يازيقلار اولسون، زنگين اولدوغو قده‌رده مدرن لشمه‌ميش بيرديل دير. بو ديل  يالنيز توركييه ده مدرن لشميش‌دير. بو گرچكي دانانلار بير آز گؤزلريني آچيب تعصيب سيز بو اولاي‌لارا باخمالي ديرلار. بيزيم ديلميز شعريميزكيمي ايللر بويودور روس و فارس شؤونيزمينين دوشمن ليگيله دوندورولموشدور « بيليمسل شعره  دوغرو »  يازيمدا سويله ديگيم كيمي « مدرنيته» هر شئيدن اؤنجه بير دوشونجه سيستمي دير بو دوشونجه ني ايسه مدرن بير ديل ايله قاورامالييق قوزئي آذربايجانين بو گونكو شعري او ديلين  گليشمه مه سيندن خبر وئرير. ديل گليشمه سه، اينسانلارين دوشونجه و دونيا گؤروشلري ده گليشمير. ديلدن باشقا هئچ بير  شئي يوخدور. ديل‌دير اينساني اينسان ائديب دوشوندورن گليشديره‌ن لوقا اينجيلي دئميشكن، باشلانقيجدا يالنيز سؤزجوك وارايدي و سؤزجوك تانري ايدي و تانري ايسه سؤزجوك.

منجه يازي ديليميزي ده آنا دولوتوركجه سينه  ياخينلاشدير مالييق رحمتلي دوكتور نطقي  دئميشكن: « ان آزيندان، اوغوز ائللرينين اورتاق بير يازي ديللري اولمالي دير»

باخين! من پان- مان دئييلم اولسام- اولسام « پان شعريست!»  اولا بيلره‌م اورتاق و مدرن بير ديله دوغرو گئتمه لييك بودور منيم بيلديگيم، منجه مدرن بير ادبيات ياراتماق ايچين ، ايلك اؤنجه ديليميزي مدرن لشمديرمه لييك.

 

×××××××××

 

كئچميشيمي داندي،

                 ايندي ليگيمي دانير،

                                   گله جگيمي ده داناجاق.

« من » ي آنجاق،

                       دانابيلمز!

     باخين،

            « من » وارام:

                               اولاجاغام!

(سليمان اوغلو)

×××××××××

 

سئومك بير انتحاردير

                   قارچيچگي گونشه باخييب اؤلدو

سئومك بير اتهامدير

                  سئومك تكجه سئومك دئييل كي

سنين، منيم، اونون آراسيندا

                  سئومك بير انقلابدير

من سئويره م و زينداندايام.

 

×××××××××

 

حاياتا يئريكله ديكدن سونرا

                 زيندانلاردا دوغدوم شعيرلريمي

                              او اوغورلانان كؤرپه بالالاريمي

                                                  به كيمي كيمه ساتديغينيزدير

                                                                   بيزيم حياتيميزين اوچلوك قانونووار

       آذربايجان،

                   آزادليق،

                             آنا،

                              ... و ديرناق آراسي(اعدام).

 

×××××××××

 

آناميز ايرانا:

         سن دئمه بالالار ساچي يولارميش

                             آنا قنيم ايميش اوره ‌يه ، جانا

                                             ايندي كي آناليق بئله اولارميش

                                                             يئتيم اولماق ايسته ييره‌م حياسيز آنا

« آ.ک.م»

×××××××××

 

گولوستان ياس يئري‌دير آغلاماق ايچين

                           توركمن چاي قارداش مزاري

                                             آراز قيراغي سئويشمه يئري

                                                            و زيندا دنيج بير يئر شعير يازماغا

 

×××××××××

 

گؤزويولو

              « سني سئويره م فيكريندن كن »

                                                          گيله لندن ياش نم نئچه يئردن

                                                                                               و دوشونركن

 « خومار گؤزدن ياش گلير

                                  آي بري باخ بري باخ »

                                                             باخيب زيندان باجاسيندان اوخودو بير سوپا

 

- « اقدام عليه امنيت ملي.... پان توركيسم.... اقدام عليه تماميّت ارضي كشور »

         و رسمي پالتاريندا غير شرعي سئويشمه

                                                        - آپارين.

 

(سعيد موغانلي) اوين 83

×××××××××

 

دؤشلريمده

              گؤزله ييشين سون دونمي

گؤزلريمده

              سيلاحلي قيز

                             ياللي گئدير....

و كونلومده

              سومرولموش ائليمين آه، جمهوريتي

                                                           قانا باتيب!

كوچه لره

           قان سپميشم

يار گلنده

                 توز اولماسين

«آتيلا كيشي زاده»

×××××××××

 

بابك ،

      اؤلوبدورسه ده

                         هله تبريز؛

                                      اؤلمه ييب !

                                                    اوگؤزلريله دؤيوشور.

«سعيد موغانلي»

×××××××××

 

آنجاق،

     اينسانين اؤز ائوي

                         قارداش ائوينده ده اونودولمور !

  بوغريبليك،

              آغير درد!

«ناظيم حيكمت»

×××××××××

 

شعر سيز بير دونيادا ياشاماق ، ياشاماماقدان داها ياخشي دير. شعرمنيم اوچون هر شئي  دير ايلك اؤنجه ، بير چئشيت ياشاييشدير هر بير شئي شعره بنزه يه بيلر شعر آنجاق هئچ بير شئيه بنزه مز، بيز شاعيرلر ديلين ان  چوخ  سئوديگي اويونجا غييق، ديل ايسته ديگي زامان شاعيرله اوينايا بيلر، ديل رحيمسيز، قورخونج و گوزه‌ل بير چوجوق كيمي دير بير آندا شاعيري اؤلدور بيلر، منيم تانيديغيم نئچه شاعيري اؤلدو موشدور گؤزلريمين اؤنونده . بير نئچه يول سليمان اوغلونو قلم اوجوندان آسماغا چاليشميشدير . آنا ديليمه ناظيم حيكمتله وورولدوم اونونلا سئوديم ديليميزي. اوبير  شعرينده دئييردي:

 

×××××××××

 

« دونيا نين گوزه ل و زنگين بير ديلي له يازيرام،

                        تورك ديليني اؤيرت چوجوقلارا

گؤزلريندن اؤپريم. »

 

-*+*+*+*+*+*+*+*+*+*+*-

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

اتك يازيلار

 

1) محمود درويشين شعرلرين ، ايران عربلرينين بؤيوك تحقيقاتچي‌سي يوسف عزيزي بني طرفين ( زيتون يارپاقلاري ) آدلي كيتابيندان گؤتورموشم.

2) احمد مطر، عيراق شاعيري فرانسيزده سورگون كيمي ياشايير واورادا نئچه شعر توپلو سو ياييملا ميشدير. عيراق آزادليغيندان سونرا وطنه دؤنموش اولسون.

3) گونئي مقاومت شعرلري سعيد موغانلي نين، ( تانري داريخير ) گونئي آذربايجان مقاومت شعر آنتولوژي سيندن گؤتوولوب.

4) لاتين آمريكا شعرلري درفكي جنابلارينين چئويرمه‌لريندن‌دير.

5) عيراق توركلرينين شعرلري قاسيم صارمي نين « چاغداش توركمن شاعيرلري » آدلي كيتابيندان سئچمه‌لردير بوده يرلي كيتاب 1983 اينجي ايلده بغداد دا ياييملانيب.

6) عليرضاسليمان اوغلو سويوق بولاق شاه سئون لرينده ندير، قوم دا فلسفه اوخوموش و فرانسه ده فلسفه اوزره ‹ هانري كربن › ين اؤيرنجي سينين اؤيرنجي سي اولموش. دونيا شعريني اؤزلليك‌له توركيه شعريني و آرتيق آذربايجان شعريني اوخوموش و سئويشميش‌دير. تورك دونياسينين ادبيياتيلا ياخشي تانيش‌دير گونئي و قوزئي آذربايجانين پست مدرن و بيليمسل شعري نين باشچي‌لاريندان دير. بئش آلتي شعر كيتابي فرانسه‌ده و آلماندا ياييملانميش. ( من ايله سن اؤزه دوغرو )، ‹ نثر › و بير نئچه‌سي فرانسيزجادير. سليمان اوغلو سورگون حياتيني ياشاماقدادير، ياخين گله‌جكده ( بيليمسل شعره دوغرو) كيتابي گونئي‌ده چاپو اوزو گؤره‌جكدير. سليمان اوغلونون شعره باخيشي اونون دانيشيغيندان عيناً كوچرولوبدور.

( سعيد موغانلي )