AYIQ ELLER

Kechen 100 ilde Shix Mehemed Xiyabani rehberlik eden milli hereketinden ta Xelq Muselman herkatine qeder Azerbaycan melleti oz muqedderatini elede etmesi uchun muxtelif platformlardan istifade etmishdir. Demek olarki istiqlaliyyet platformini kenara chixandan sonra her bir metoda el atmishdir. Bir illik merhum Pisheverinin rehberlik etdigi hokumetin muveqqeti nailiyyetlerini kenara chixandan sonra hech bir istegine chata bilmeyibdir.

Bu yazida Iran aldi olkede Fedralismin sabiqesine ishare edib. Yunes bey Shamilinin Istiqlal ya Fedralism meqlesini tenqid ederken bugunki milli hereketimizde en metreh olan platformlari : Guney Azerbaycanin istiqlaiyyeti ve Iranda Fedralismi analiz etmeke chalishacagam.

Fedralism sistemi dunyanin moxtelif olkelerinde o cumleden: Amerika, Kanada, Almaniya,Suvisya, Belcikya, Braziliya, Hind, Pakistan ve Rusiyada ferqli ve deyishik neticeleri numayishe qoyubdur. Bunlain her birsinin negative veya musbet gelishmeleri uchun kitablar yazmaq olarki bu yazida meqsed o deyir. Meqsed budurki Fedralism doni Iran adli olkeye oygundur ya yox?

Iran Memalike Mehrusesinde Qacar Turkleri rehberlik etdigi "Semi Fedralism" sistemi, olkede yashayan milliyetlere qarshi oz imtahanini verdi. Bele nezer gelirdiki her memleket oz siyasi ve iqtisadi menafesini qoruyub Tehrandaki hakimiyyetde onin dalisinda duracakmish. Merkezi hakimiyyet Turklerin elinde olduguna gore Azerbaycan Memeleketinde yashayan Turkler chox arxayinidirlar!! ve dogurdanda inanmishdirlarki bu sistem milletimize ogurlar getirecekdir! Amma tarixi faktlar ve aci tecrubeler bunun eksini gosterir.

Bu fedralism sisteminde Azerbaycan Memleketine ve xalqina boyuk zerbeler deydi. Tarixde bele sebt olubdurki Rus imperyasi ve M.M.Iran savashinda Azerbaycan qoshunu Fedral qoshununa govenerek bir boyuk zidde hemle etmish ve dushmanin ordusini geri qaytarmish, tesufle Fedral dovletinin merkezi Tehrandan siyasi ve nizami yardimin gelmedigina gore, nehayet Rus ordusi topraqlarimizin boyuk hissesini ishgal edibdir. Bu arada boyuk qardash!! Tehran Fedral hakimiyyeti ozunu qorumaq uchun dushmanla sazish edib ve Azerbaycan topraqini ve xalqini ikiye bolubdur!

Rus imperyasinin ishqalindaki Az. nin Guzey hissesi tamamile siyasi varliqini elden verib. Onin qlan hissesi Guney Az. da siyasi varliqini gun be gun elden veriri. Meshrutiyyet inqlabinin boyuk sebeblerinden biride fedralism sisteminin qelet icra olunmasidir. O dovrde Azerbaycanlilar o qeder fedralism sistimine inaninirdilarki, siyasi varliqlarinin itirmesini, bu sistemin qelet olmasinda yox belke yanliz hakimiyyetin istibdadinda gorurdurler! Bu ishtibah bais oldiki Meshrutiyyet inqilabi emelde shikest yedi ve Azerbaycanlilar qanlarini verdiler ve Tehranda eyleshen irticaie govveler ve merkeze bagli satqinlar hokumranliq etdiler. Iyaleti ve vilayeti encumelerin varliqi kaqaz uste qaldi ve Azerbaycanlilar 50%den chox siyasi varliqlarini elden verdiler. Onin icherisinde iqtisadi ve ferhengi ve medeni varliqlarinida gun be gun elden verirdiler.

Riza xan hakimiyyeti qesb etdikden beri Azerbaycan xalgi siyasi varliqini ve oz muqeddratini teyyin etmesi haqqini tamamile elden verdi. Nehayet 80 ilden artiqdirki Pehlevi ve Islami adlia hakim olan Ariyaperstlerin ve fars shovinistlerinin elinde bir sagir ve tofeyli 'qovm' kimi yashamaq mecburiyyetinde dir. Bunla bele, bu sisteme qarshi Azerbaycan milleti hech vaxt sakit oturmayibdir. Defelerler ayaqa qalxib, qiyam edib ve moveffeqiyyetlerede nayil olubdur. Amma fars shovinizmi ve merkezi hakimiyyetinin hileleri ve cinayetleri bir terefden ve milli qiyamlarda bash veren xetalar, xalgimizi aci tecrubelerle oz be oz edibdir.

1988-89da Azerbaycan Turkleri birdaha ozune qayidmaq istedirler ve boyuk siyasi, medeni hereket yaradilar ve bu hereketi "Guney Azerbaycan Milli Hereketi" adlandirdilar. Bu hereketin qabaqki hereketlerle oxshari olsada, apardiqi mubarizenin hedefi, metodlari, planlari ve prensibleri ferqlidir :

3) Bu gunki milli hereket, ozuni kulturel ya ferhengi mubarizenin dalisinda gizletmeyib belke, ferhengi ve iqtisadi isteklerinide siyasi varliqini ele getirme ichirisinde teleb edir.

4) Bu gunki milli hereket, kor nasyonalism yox belke insani bir hereketdir. Beynalxalq qanunlarina ve besher hoquqlarina dayanaraq Guney Azerbaycan milletinin insani haqlarini teleb edir.

7) Bu gunki milli hereket de, siyasi varliqi elede etme uchun muxtelif planlar ve programlar teklif olunur, o cumleden : Iranda Xodmoxtariliq, Iranda Fedralim, Iranda demokratiya ve beraber vetendash haqqi, Iran I.C.si cherchivasinda 15,19 anayasa maddelerin icrasi, Istiqlaliyyet ye'ni Guney Azerbaycan topraqlarindan shovinizm farsin hakimiyetine son qoymaq ve Iran adli olkeden ayrilmaq ve musteqil Guney Azerbaycan dovleti yaratmaqdir.

Qeyd olunan cinahlarin ve planlarin haqqinda sherhli analize ehtiac varki bashqa zamanda achiqlamaqi dushunurem. Ashaqda, yanliz iki mefkuriye: Iranda Fedralism ve Guney Azerbaycanda Istiqlaliyyet planlarina nezer salacagam.

Yunis Shamili bey, " istiqlalchilar proqramina"(1) yazdiqi tenqidi meqalesini bugunku milli hereketinin hedefeini ve isteklerini yanlish te'rif etmekle bele bashlayibdir :

farsca: "conbesh milli Azerbaycan beraye beraberi mili ve edalet ictimaei xiz berdashte est" (.. Azerbaycan milli herketi, Iranda milli beraberlik ve ictimaei edalet uchun dir...)

Informasiya esrinde sheffaf olmaq daha yaxci bir sheydir. Bu beraberi millide mesel uchun, Azerbaycan milleti Beluch milletile ne beraberligi isteyir! Beluchlarla niye bir yashamaq isteyir ve bu bir yashamaqdan otru ne ichun mubarize aparir, ne ichun zindanlarda kotek yeyir?! Daha cahan veteni olmaq ve kimlikimizi Irana qorban etme zamani kechdi! Daha bu ayiq milleti alladmaq olmaz, Azerbaycan milli hereketinin hedefi Iran adli olkede " hokumete Porultariya veya Bi tebeqe Tohidi" yaradma deyir. Belke bir sitemkar sisteme qarshi, fars shovinizmi ve hakimiyetinin qanli, mordar ve tecavuzkar elini, yashadigimiz tarixi topraqlarimizdan kesmekdir.

Erbab ile Reyyeti, acila toxu necur beraber etmek olar! Eyer erbabin malini reyyetile beraber etsende, erbabin cismini ve rohuni ve beynini reyyetle beraber etmek mumkun deyir. Reyyetin cismi ve ruhi xesteligi oldugu uchun yinede erbabdan dali qalacaqdir. Ve bu teselsul sisteminde reyyet erbabdan dali qalib ve ona bash eymege mecur qalacaqdir. Bu teselsul sistemini yixmaq uchun hakim milletile beraber yashamaq yox ondan on qat chox pay aparmaq, ayrilmaq ve oz ayaqinin ostunde durmaq lazimdir. Belelikle milli hereketin amaci fars hakim milletile beraber yashamaq yox belke fars shovinizminin siyasi, ferhengi, iqtisadi ve nizami govvelerini Guney Azerbaycandan temizlemekdir ve oz gelecegini teyyin ve idare etmekdir.

"Guney Azerbaycan milli hereketi bir insani hereketdir." Bugun Azerbaycan insanlari oz taptalanmish insani haqlarini elde etme uchun milli hereketi yaradiblar. Belelikle, bu insani hereket fars milletile beraberlik uchun yox belke Hitler perest, Ariya perest ve oz milletinden sonra bashqa milletlerin insani haqlarini danan ve taptaliyan govvelere qarshi mubarize aparir. Tebiiki bu mubarize fars milletine qarshi deyir belke fars milletini de shovinisti kulturden qurtaracaqdir. Amma bu bir fakt dirki hale hazirda, imumiyyetle fars milleti biler bilmez, ister istemez, bu mubarizenin qarshisinda dir. Ve milli hereketimizin dushmenlerinin 90%den choxi fars milletinin ichinden dir ve bashqa xalqlardan fars shovinizmine nokerchilik edenlerin hesabi da bellidir.

21 Azer hereketinde ' hizbe tode' adila farslardan bir neche neferi ona qoshulmishlar ki onlarin ekseriyyeti xiyanetkar chixdilar. Eksine bugunki milli hereketimizde fars hakim milletinden hech bir neferde ishtirak eden yoxdur. Shukurler olsunki fars shovinizmini qoruyan asimile olmush veya satqin Iranbaycanli ve Tehranin sagchi ve solchi hizblerinin sempatlarinada bele yol verilmemish.

Biz bunu onudmamaliyiq ki, bugunku milli hereketin amacinin chox boyuk olduqu uchun, xahish temenna ile ele getirmek mumkun deyir. Chun bir partinin ve ya bir shirketin sinfi istegi deyir. Burda boyuk ve esasi istekler vardiki o isteklerin berpasi, o istekleri taptaliyanlarin evini yixacakdir. O 85 ilde yaranan sherayitden faydalanan fars milletini pis durma salacakdir. Esas yanliz beraber haqqa malik olmaq yox belke insafli beraberlik hqqina malik olmaqdir. Azerbaycan milletine, mali ve cani xesaretleri odemelidirler. Fars milleti ozun muddete etdigi tehqiramiz ishlerinden resmi olaraq uzurxahliq etmelidir. Ondan sonra, gelib bir masanin etrafinda oturub milli yox belke milletler beraberliginden ve ictimaei yox belke qonshuluq edaletinden danisha bilerik!

Milli hereketde istiqlalchilarin hedefi yanliz quru musteqillik ve dil azadliqi deyir, belke biz oz gelecekimizi teyyin etdikden sonra, siyasi varliqimizia dayanaraq, tamam insani haqlari, soz azadliqini, qadinlarin, oshaqlarin, ishchilerin ve ishsizlerin haqlarini, siyasi ve ictimaei quruplarin ve din azadliqilarini ve bashqa etniklerin dil ve kultur azadliqlarini, azad bazar, saqlam yasham mohiti ve..., milletimizin eksriyyet sesile oz bayraqimizin altinda, musteqil Guney Azerbaycan dovletinin demokratik sistiminde qoruyacayiq.

Hakim millet ve dovletler, esir milletlere qondarma tarix yazanda olarin tarixi topraxlarinida ozlerine hesr ederler, nifosunin sayisini az qeyd edib, sheherlerinin ve kendlerinin adini deyisherler ve dilini, kimligini danib, qondarma kimlik vereler. Hech millet oz vetenini, topraqini, tarixini ve nifosini terif edende dushmanlarinin merce'lerinden iqtibas etmezler. Biz yaxci biliriki fars hakimiyyeti topraqimizi 11 ostana bolubdur. Eyer Astara bizim topraqimizdirsa, Sovuqbulaq, Qorve, Sava ve Erakda bizm topraqimizdir. Bu 11 ostanda yerleshen erazilerimizde yashayan xalqimizin sayisi 20 milyondan choxdur. Qalan 10 milyon Tehran ve bashqa sherlerde yashayirlar.

Eceba hali hazirde Turkler farslara agaliq edirler ya sagirkimi yashayirlar? Frasistanda yashiyanlarin neyi qalibdirki qorbani ola! diliniki kesibler, kimlikini elinden aliblar ve tehqir pichqinin altinda yashamaqa mecur edibler ve s. Sheksizki, biz Guney Azerbaycan musteqil olandan sonra Farsistanda yashayan Turklerin haqlarini, movze qudretden himayet edeceyik. Iki dovlet arasi moqavileler ve beynalxalq normalarinin esasinda ordaki vetendashlarimzin haqqindan mudafe' edeceyik. Neceki Guzey Azerbaycan dovleti, bugun Rusiyada, Gurcustanda ve s olkelerde yashayan Azerbaycanlilarin haqlarini mudafe' edir.

Burda PanIranizmin hede qorxusu ve bizim ichimizde nece yer tutmasi ashkar olur. Kechen hefte Amerikanin INDIANA Universitesinde geden elmi seminarda hormetli Dr. Reza Beraheni xishunet meqolesini bir cumlede chox gozel achixladi. Dr Beraheni: " Xishunet hemishe qudret sahiblerinden ve yoxaridan geler " biz bu xishuneti istiqlalchi qovvelerden yox, belke fars shovinizmi ve hakimiyyetinden her gun tecrube edirk. Babek yurushunde milyona yaxin insan yashasin Azerbaycan ; Turkun dili olen deyir_ bashqa dile chunen deyir ve sayir shoarlari veren Azerbaycanlilar xishunetchidirler ya fars shovinizminin qan qan demeleri ve milletimizin qarshisina chixatdiqi Tehran regiminin 30,000 silahli qovvesi?! Kechen 15 il erzinde, bugune qeder bir nimune istiqlalchlarin xishunetinden xeber olmayibdir.

Iran adli olkede refromchi, mohafizekar ve opozisyon quruplari etiraf edirler ki Azerbaycan milli hereketi seraseri herket deyir. Men basha dushmiremki ozumizden olan be'zi qovveler milli hereketimizi zorila Iranin seraseri ve ichi bosh hereketine yapishdirmadan ne meramlari var! Hemen qovveler bu il Babek yurushuni 18 Tire yapishdirdilar. Ishin guluncu burdaydirki 18 Tirde Tehranda ve bashqa sheherlerde seraseri hereketden xeber chixmadi!!

Siyasi qovveden menzur eyer Iranin seraseri quruplari olsa, onsiz def olublar ve temamilede def olmalidilar. Amma menzur Azerbaycan quruplari olsa, olarin her birsinin milli hereketde roli ve yeri mehfozdir. Vay olsun o guneki Iranin siyasi quruplari milli hereketimze nifoz edeler veya oni desteklesinler. Amma bu defe o defelere tay deyir, hech bir qovve milli hereketi bizim elimizden qachirdanmaz (ingilisce "hijack" edebilmez). Herkes buni bilmelidir :

Bu regimi merkezde oturub, bashqa milletlere qeyyumlik eden qovveler yox belke qeyr fars milletlerin qiyamile yixmaq olar. Elbet bu qiyamlari berpa etmekde choxli faktorlar lazimdir. O faktorlarin biri oyanish merhelesinin tekmilleshmesi ve fars hejmonisini milletimizin tefekurinden silmekdir.

Qeyr fars milletler istiqlaliyyet shoari altinda birleshib, vaxti gelende qiyam edecekler. Ereb xalqi Tehrana geden neft borularini kesecek, Kurd xalqi merkezin fashisti ordusini def edeck ve Azerbaycan xalqi padiganlari , Radio televizyoni ele gechirdecek. Habel Beluch ve Turkemen xalqlari. Nehayet Tehranda siyasi ve iqtisadi goc yox belke ' bir hesir ve birde memed niesir ' qalacakdir. Tehran regimi automatik yixilacakdir. Her millet oz musteqil dovletini yaradacakdir.

a) Iranda Fedralism yaradan fars ve qeyr fars qovveler bu regimi necur yixacaklar? Mollalarla muzakire edib, onlari razi salib Kerbelaye, Necefe gonderecekler ya silah gucune regimi yixacaklar?

f) (amuzesh-perverish ve amozesh ali) Oyretim orta ve ali orqanlarinin budcesi necur bulunecekdir? Azerbaycanda Fars mektebleri ve danishgahlari ve kitabxanalari hansi milletin budcesile inkishafa davam verecekdir?

i) Eger bir iyaletin meclisi ekseriyyet reyile ayirlmaq ve istiqlalini estedi veya milleti qiyam etdi ve Irandan ayrilmaq istedi hansi qovve o reyi batil edib ve milleti ezib, serkob edecekdir?

Sonda, bunu qeyd etmek isteyiremki bir istiqlalchi kimi, tamam milli hereketimizde sadiqane fealiyyet edenlere, ocumleden fedralism sistemine inanan dostlara hormetim var. Buna inaniramki bashqa dushunce sahibleri, Azerbaycana ayid olan sadiqanae isteklerini istiqlaliyyet mefkuresinde rahat tapabilerler. Habele, milli hereketimizde konstraktive tehliller ve tenqidler, bizi birlike dogru apara biler ve bizi ozaqlashdiran elementlerin shantajlarini esersiz edebiler.

1) Cavanshir beyin yazdigi "Istiqlalchilarin proqrami" haqda, mende bir tenqid yazmisham. Belke sonra Saytlara verem. Feqet bunu qeyd etmek isteyremki, istiqlalchilarin ola biler 3-4 partisi ola ve her partininda ozune mexsus proqrami