Dushunelim(24): Analarsozu? Agbirchekler Shurasi? Aslan Qadin?...?

Sorun (Mesele):

adin sorunu tarix baximindan her zaman kuresel bir sorun olmush. Belke buna gore de ona bir ozel gun adlandirmaqla, bu soruna daha bir  chagdash (modern) cavab tapmaga chalishimish ve chalishilir. 8 Mart kimi gunleri xatirlatmaq tarixsel olaylar achisindan insanin unudqan (yadindan chixan) hafizesine chox gereklidir. Ozel sorunlara ve ozel olaylara ozel gunler ayirmaq insanin kafasindan uchub geden bilgileri yenileshdirmekde  onemli rolu var. Belke bu kuresel bir qayda oldugu uchun ozlerini chagdash gostermek isteyen devletdlerin anayasalarinda her zaman bir madde Qadin haqlarina ayid olmush. Bu uzden chag (zaman) ile ayaq uydurmaq isteyen erkeklerimiz de chalishirlar bu gunu qadinin azadliq ya haq simbolo kimi olaraq seslendirib ve  deyerlendirsinler.

Belke qadinin tarixsel sorununun koku Havva hezretlerine qeder uzansin. Eyer Havva hezreti kafasini bir az artiq chalishdirmasaydi, sorularla chekish bekishde olmasaydi, yasaqlanmish meyvenin ne olduguna o qeder dushunmeseydi, cesaret etmeseydi, el aparmasaydi, Adam hezreti kimi gozel ve dinc cennetde om ur boyu daha sherefle yashayardi ve  ne ozunu ne de Adam hezeretini o cennetden uzaqlashdirmazdi! Sonuchda, onun nesilinden olanlar da om ur boyu o cesaretin gunahini odemek zorunda qalmazdilar! Adam hezreti kimi beyimlik (siz oxuyabilersiniz beylik ye’ni agaliq) ederdi. Ele olsaydi belke de 8 mart kimi gunlere ya anayasalar da ozel maddeye hech gerek qalmazdi!!

Ama Havva hezretinin olayi uz verdi ve qadinlar om ur boyu cesaretli dushuncelerin borcunu odemek zorunda qaldilar. Bu uzden her bilgili-bilgisiz erkek geldi onlara Beylik etdi. Onu tam bir insan qebul etmeden her bir insan haqqini ilk once ondan aldi. Sanki her zaman unutdu ki onu dogub, becerden de hemen qadin olmush. Dillere mesel  saldi ki Qizini doymeyen dizini doyer. Gundelik sozcuklerde onu Arvad, kesik, ve bu kimi sozcuklerle sesledi. Edebi sozcuklerde insanligin en gozel qavramlarini (mefhumlarini) soylemek uchun erkeklik sozcukleri yaratdi Kishi kimi, Cavanmerd, ve bu kimi sozcuklerde de ayri sechginlik (tebi’iz) yaratdi. Bu kimi davranishlar ashagi-yuxari butun olkelerde gorunur. Belke bu uzden her toplumda qadin ozune bir guvenlik kimliyi (e’temad be nefs) yaratmaq uchun dolayli dayanishlara el qoydu. Ornek olaraq Yunan olkesinde qadinlar erkeklerin beylikleri qarshisinda daha dozumlu olmaqlari uchun bu deyimle ureklerini toxdadirlar ki Erkek bashdir, qadin boyun. Ye’ni bash o yana firlanar ki boyun irade etsin. Ya evin agir mali xerclerini yer be yer etmek uchun Kishi seldir, qadin bend kimi deyimlerle evin mali durumunu mudurluk edib kishisinin uzunu agartmaga chalishdi.

Ulusal bilincimizi derinleshdirmek uchun, shuar atmaqdan gerchek emele gechmek uchun dilimizde olan ayri sechginlik kimi qonular indiden ele alib uzerinde arashdirmalar aparilmalidir. Bu kimi arashdirmalar bizim olkelerimizde butun sahelerder, derslik kitablarimizda, edebiyatimizda, toplum bilimlerimizde, xalqin danishiginda, mediyalarin verlishlerinde, …, ozellikle qanunlarimizda ve toplumun gelenekleri (en’eneleri) uzerinde yapilmalidir. Chunku toplumun qanunlarini kagaz uzerinde daha rahat deyishdirmek olar ta onun geleneklerini. Bu arada, bizim chagdash (muasir) milletchilerimizin arasinda durumun ne oldugu da gozden qachirilmamalidir. Bizler bu eskiklikleri tekrarlamamaq uchun cheshitli chalishmalara bel baglayiriz. Ama yolu ne qeder duz getdiyimize artiq diqqetler gerekir. Ornek olaraq:

·         Qadinlarimiza gore evimizde she’r ve edebi meclis yola salib, ama evin qadinini 70 santlik bir yayliqda (charqed) ya 6 metirlik bir chadrada buruyub onun rolunu ashpazxanada chay-meyveyi hazirlamaqla belli ediriz ve chay-meyveyi de ushagimizin eli ile qonaqlara chatdirib, o arada gur sesle oxuyruz Aslanin erkek dishisi olmaz!

·         Boyuklerimizin soz xezinesinden yararlananda her zaman deyiriz: “Ata-babalar demish…”, “Atalarsozunde…”, “Atalarsozu…”! Sanki indiye qeder hech bir agilli soz analarimiz soylememish!!

·         Tecribeli insanlarimizin tecribe qaynaqlarindan yararlanmaqda onlardan shura kimi bir qurup yaratdigimizda artiq ekinchilik ve maldarlik doneminin hakim olmadigini unudaraq o devirlerden qalan ene’neyi indiki devire kochurub  Agsaqqallar Shurasi  qururuq. (Quzey Azerbaycan’da bu qurum choxdan beri var!). Toplumun yarisini qadinlarimizin olushdurdugunu (teshkil verdiyini) unudub, bilerek ya bilmeyerek agbirchek qadinlarimizi ikinci dereceli vetendash seviyesine dushururuz.

·         Internetde qadinlar adina achilan dartishma quruplari bir qurup adindan artiq ileri gedemir; dartishma otaqlarimizda butun alemin sorunlarini dartishib, eleshdirib,  chozumler (rahe hel) verdiyimizde evde olan qadin ve qizlarimizin durumu she’r ve edebi meclislerimize chay-meyve hazirlayan qadinlarimizin durumundan chox farqli olmur.

·         Teshkilat ya dernekler qurdugumuzda, ozumuzu ne qeder aydin ve demokrat inandirmaq istediyimize gore qadinlardan da ona qatilmaq isteriz, ama onlari yazmanliq (munshuluk) vezifesine shereflediririz!

·         …

Dushunurduk  gerchekden qadin kimdir? Erkek kimidir? Her ikisi insan milar? Insan sozcuyu qadin ve erkek uchun farqli anlamlari var mi? Farqi olmazsa nedense hech bir olkenin anayasasinda erkekler uchun bir madde yoxdur? Meyer anayasalar olkelerde yashayan butun insanlara ayid deyil mi? Anayasalar ichinde qadin uchun bir maddenin yerleshdirilmesi qadini insan-alti (insan-ustu yox) bir duruma dushurmur mu? Felsefi ya tarixsel achidan bir nagil olaraq butun gunahlari Havva hezeretin boynuna yixmaq ne qeder duzgundur? Havva xanimin o qeder cesaretli davranishina gore olmasaydi insanin gozu daha artiq gercheklere ve gelishmelere bu qeder achilabiler miydi? Hetta chagdash zamanda yenilikleri genel olaraq ilk once qadinlar deniyib menimsemirler mi? Boyuklerimizin sozlerinde nedense hech zaman Oglunu doymeyen dizini doyer kimi cumleler yaranmamishdir? Sozcuklerde tarix boyu yerleshen ayri sechgiliyi silib temizlemeye ne zaman bel bagliyacayiz? Ne zamana qeder bir chalishqan ya mubariz qadinimizi te’rifleyende onu kishi kimi olan bir movcud kimi adlandiracayiz? She’r axshamlarimizda evimizde olan qadinimiz ve qizimizin yeri ne zamana qeder evin gizli bucaqlarinda olacaqdir?  Ne zamana qeder Batidan aldigimiz 8 Mart kimi goz boyayan, aldadici  gunlerde, ya Fatime Zehra hezeretin dogum gununde chixishlar edib, shuarla atib qadini sozde goylere qaldiracayiz? Boyuklerimizin sozlerini soyleyende ne zamana qeder onlari Atalarsozu adlandiracayiz? Meyer bu sozler artiq nenelerin dilinden ve doshunden ushaqlara gechmir mi? Hech bir qaynaqda Analarsozu diye bir term tapabiler miyiz? Nedense tecribelilerden shura yaratdigimizda hemen dushunmeden onu Aqsaqqallar Shurasi adlandiririz. Hech bir qaynaqda Agbirchekler Shurasi diye bir terme rastlanabiler miyiz? Saqqalin agarmasi daha tecribeli olmagin bir gostergesi (nishane) olursa bircheyin agarmasi da hemen anlama gelmez mi? Gelecek olke ve duzenimizden (sistemimizden) soz achanda nedense qadini ayri gorub, onlardan isteyiriz ki oturub, dushunsunler, meqaleler yazsinlar, chixishlar etsinler, cur be cur senedler ve nedenlerle onlara ayid olan haqlari siralayib, bey hakimlere planlarini ve isteklerini bildirsinler!? Meyer qadin, qadin olmadan once bir insan deyil mi? Meyer dinimiz, Quranimiz soylemir ki insan yaradilanlarin (mexluqlarin) en ustunudur (eshrefi mexluqat)? Meyer qadin insan deyil mi? Insansa onda neden onun uchun ozel haqlar tanimaliyiz? Atalarsozu yerine Boyuklerimizin sozu ya Ana-Atalarsozu, Ag Saqqallar Shurasi yerine Boyuklerimizin Shurasi ya Agbirchekler-Agsaqqallar Shurasi diye sozcukleri qullanmamiz daha duzgun olmaz mi? Gerchekden qadin kimdir? Erkek kimidir?

Dushunelim!

Ayshin+Deniz

8/ Mart/ 2003

18/ Baliqlar (Isfend)/1381